Met de ouderwetse, achterhaalden ideeën over pluriformiteit, die de Autoriteit Consument & Markt aanhaalt als voorwaarde voor de overname van RTL door DPG Media, zal de waakhond de democratie niet redden.
De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft toestemming gegeven voor de overname van RTL Nederland door DPG Media. Die goedkeuring is volgens waakhond ACM gebonden aan ‘strenge voorwaarden’ die ervoor moeten zorgen dat de overname ‘geen negatieve gevolgen heeft voor de mediapluriformiteit’, waarmee de democratie beschermd zou zijn.
Zo eist de ACM dat RTL Nieuws en Nu.nl allebei een stichting krijgen om hun onafhankelijkheid te bewaken, moet hun nieuws vrij toegankelijk blijven, worden de rechten van Stichting Democratie en Media (SDM) uitgebreid zodat DPG geen landelijke nieuwstitel meer kan verkopen of beëindigen zonder haar goedkeuring en moet DPG de redactiestatuten van al zijn nieuwstitels aanscherpen om de redactionele onafhankelijkheid te versterken.
De ACM motiveert haar maatregelen met een beroep op de democratie, die bewaakt moet worden inzake ‘pluriformiteit’ – een term die verscheidenheid, veelvormigheid en diversiteit betekent maar vrijwel enkel nog in verband met media wordt gebruikt. De traditionele opvatting luidt dat een veelvormig aanbod aan traditionele media noodzakelijk is om verschillende stemmen uit de samenleving te representeren en dus noodzakelijk is voor de ondersteuning van de democratie.
Over de auteurs
Peter Olsthoorn is historisch onderzoeker en journalist. Michiel Buitelaar is ex-directielid van KPN en Sanoma (inmiddels DPG). Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
In de vorige eeuw stond pluriformiteit gelijk aan verzuiling: de Vara voor socialisten, de Avro voor liberalen, et cetera. Zo ook met kranten. Dat was goed voor de pluriformiteit, heette het, maar burgers kregen binnen de eigen zuil vooral een ‘filterbubbel’ oude stijl. Gaandeweg veranderde dit; burgers keken steeds meer naar alle programma’s, die zich op hun beurt minder ‘verzuild’ toonden. En vanaf 1989 kwam daar commerciële televisie bij – eerst RTL, later SBS en vele buitenlandse kanalen. Huishoudens bleven vaak echter bij één krantenabonnement.
De commerciële DPG slecht de grenzen van titels juist: de website van Trouw is nu toegankelijk voor Volkskrant-abonnees en de lezers van AD en regionale titels kunnen zich laven aan de diepgang van de Volkskrant, et cetera. Commerciële omroepen en kranten vergrootten de toegang tot het aanbod van verschillende media dus juist. Bovendien bracht de komst van het internet toegang tot talloze nieuwe bronnen – voor nieuws maar vooral ook voor verdieping. Het ouderwetse concept van pluriformiteit dat de ACM wilt beschermen, is dus overbodig en verouderd.
In de top 50-websites van Nederland heeft DPG nu met AD en Nu.nl al de posities van nummer 1 en 4. Met RTL komt daar nummer 3 bij. Deze sites brengen echter voornamelijk hetzelfde politieke nieuws, met dezelfde invalshoeken. Laten we echter aannemen dat deze nieuwsmerken per se gescheiden moeten blijven, omdat dit de democratie ten goede zou komen. De constructie met stichtingen die waken voor die redactionele onafhankelijkheid, die de ACM vereist, is al actief voor Het Parool, Trouw en de Volkskrant. Helpen ze? De geschiedenis leert anders.
Het Britse investeringsfonds Apax Partners kon uitgeverij PCM (de voorganger van DPG Media), ondanks het bestaan van die stichtingen, saneren en uithollen. De Stichting Democratie en Media, die nu meer rechten krijgt om koop- en verkoop van titels door DPG tegen te houden, was degene die uitgeverij PCM had laten verpieteren door het toenmalige management.
De stichtingen zelf zijn nogal elitaire clubjes van invloedrijke ouderen die elkaar kennen uit ‘het circuit’. Lezers hebben nul inbreng. Bestuursleden worden benoemd op voordracht van de raad zelf. De stichtingen van Het Parool, Trouw en de Volkskrant leggen niet of nauwelijks verantwoording af. En de Stichting Democratie en Media publiceert veel online, maar mag dan ook jaarlijks vanuit 165 miljoen euro (!) vermogen met miljoenen aan bijdragen strooien. Niets ten nadele van de oriëntatie van de stichting, maar ‘pluriform’ is SDM op zichzelf allerminst.
Daarbij steunde SDM de overname van RTL door DPG in 2024 openlijk. Met een eigen belang, zo blijkt, want de stichting krijgt nu dankzij de ACM méér zeggenschap. Dat lijkt op koehandel, maar is op zijn minst weinig transparant.
De ‘strenge voorwaarden’ van ACM zijn papieren tijgers. Dat DPG Het Parool, PCM (Volkskrant, Trouw) en tijdschriftenuitgever Sanoma overeind hield met overname en commerciële stroomlijning, komt de pluriformiteit juist ten goede. Want moet RTL Nieuws, als er zware verliezen optreden, op dezelfde voet doorgaan onder het strakke, succesvolle commerciële bewind van DPG?
Zou samenwerking van redacties dan niet juist efficiency brengen, zoals onder DPG-eigenaar Christian Van Thillo al jaren consequent gebeurt? Zou de journalistiek niet juist meer diepgang krijgen als AD, Nu.nl en RTL Nieuws, met behoud van redactiesterkte, samengevoegd zouden worden er geen zeventien microfoons meer onder de neus van Wilders geduwd hoeven worden voor hetzelfde ‘kwootje’?
De remedies die de ACM voorstelt zijn zacht als boter, hebben een halfwaardetijd van enige jaren en zijn niet meetbaar of handhaafbaar. Kijk maar naar de maatschappelijke voorwaarden bij andere Nederlandse overnamen: de commercie wint uiteindelijk. Voor media betekent dit aanpassen aan de markt, ongeacht de fraaie beginselen van de ACM en SDM.
Een grotere bedreiging voor het democratisch debat is versplintering. Zie bijvoorbeeld hoe linksere mensen X verruilen voor Bluesky, en radicaal-rechtse op hun beurt voor Truth Social. Praten we nog met elkaar? Moet DPG niet juist een breed debatmedium faciliteren voor klanten van alle titels?
Met het afdwingen van deze volkomen achterhaalde vorm van pluriformiteit, het optuigen daarvan met elitaire stichtingen en het miskennen van de modernste uitdagingen, zal de ACM de democratie niet redden.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant