Overheidsinstanties en deurwaarders slaan alarm over oplopende schulden, maar de meeste jongeren vinden ‘koop nu, betaal later’-diensten zo handig dat ze de risico’s voor lief nemen. ‘Natuurlijk is het soms tricky, maar je moet het gewoon slim gebruiken.’
De 23-jarige Bente uit Nijmegen gebruikt Klarna eigenlijk altijd als ze iets bestelt boven de 15 euro. Ze vindt de app ‘heerlijk’, omdat ze zo haar geld kan ‘managen’: de afschrijvingen zo plannen dat ze pas komen als de studiefinanciering is gestort.
Ashley (19) gebruikt Klarna altijd als ze iets koopt bij de Chinese webshops Alibaba en Shein. ‘Omdat je nooit weet of je pakket aankomt. Pas had ik een jas van 332 euro besteld. Weet je wat een gedoe dat oplevert als die niet aankomt en je dat moet bewijzen?’
‘Het is zo makkelijk’, zegt de Groningse geneeskundestudent Sterra (23). ‘Ik gebruik Klarna altijd als het kan en daardoor kom ik nog wel eens in de problemen. Dan denk ik: hup, hup en bestel ik in no time van alles. Ik heb ook de neiging om dingen te laat terug te sturen. Het stapelt zich dan op. Soms schrik ik wakker en denk ik: shit. Dan staat er ineens een bedrag open van 600 euro.’
Zoals Bente, Ashley en Sterra zijn er velen in Nederland. Het gebruiken van diensten waarmee je uitgesteld kunt betalen lijkt steeds vanzelfsprekender voor jongere generaties. Uit onderzoek van ING blijkt dat 52 procent van de jongeren tussen de 16 en 27 jaar achterafbetaaldiensten zoals Klarna en Riverty gebruikt.
Gebruikers kunnen bij het afrekenen van een product aankruisen dat ze het later of in termijnen willen betalen. Daarover hoeven ze geen rente te betalen. Maar als ze te laat betalen – bij Klarna zeventien dagen na verloop van de uiterste betaaldatum – kunnen ze te maken krijgen met extra kosten. Toch geldt het model niet als consumentenkrediet, waaraan strenge eisen zijn verbonden zoals kredietchecks.
Politici en experts maken zich grote zorgen. In een Kamerdebat eind vorig jaar, over de vraag of de diensten ook beschikbaar moesten worden in winkelstraten, buitelden de woordvoerders van politieke partijen over elkaar heen in hun verontwaardiging.
Zelfs koningin Máxima noemde ‘koop nu, betaal later’-diensten onlangs ‘een bom die in de samenleving gaat ontploffen, zeker bij jongeren’.
Eddy van Hijum (NSC), demissionair minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, begon daarna een campagne tegen de ‘betaal-later-kater’, waarbij hij ijsjes met een zure nasmaak uitdeelde aan jongeren in Den Haag.
Hoewel Gen Z’ers niet de grootste gebruikersgroep vormen van die diensten – dat zijn millennials – komen zij wel het meest in de problemen. ‘Jongeren tot 25 jaar zijn oververtegenwoordigd bij betalingsachterstanden en hun aandeel neemt hard toe’, zegt Michel van Leeuwen, directeur van Nederlands grootste gerechtsdeurwaardersorganisatie Flanderijn.
Klarna zegt dat jongeren niet vaker in de problemen komen dan ouderen, maar Van Leeuwen ziet dat anders: ‘Wij zien vaak jongeren die eerst hun Klarna-schuld afbetalen om extra kosten te voorkomen en vervolgens in de problemen komen met hun zorgverzekering.’
Hoe het kan misgaan, weet Myrthe Bernaards (28). Zij had twee jaar geleden een schuld van 20 duizend euro, waarvan 1.800 euro bij Klarna. ‘Het begon met kleine cadeaus kopen voor verjaardagen als ik net niet genoeg geld op mijn rekening had. Uiteindelijk raakte ik verslaafd aan spullen kopen.
‘Klarna biedt echt van alles aan. Je kunt zo bij de Gall & Gall een doos wijn op ‘afterpay’ kopen, opdrinken en dan dronken een nieuwe doos bestellen, terwijl je nog niets hebt betaald.’
Al snel raakte ze het overzicht kwijt. Op een gegeven moment had ze geen geld meer voor de zorgverzekering. Aanmaningen negeerde ze. Acht keer stonden er deurwaarders op de stoep. ‘Je durft tegen niemand te zeggen dat je in de schulden zit. Ik heb het ook later pas tegen mijn ouders gezegd.’
De betaaldiensten sluiten aan bij de online koopbehoeften van jongeren: gemakkelijk, veel, snel en met een smartphone in de hand, maar laagdrempeliger dan een creditcard. Zoals gebruiker Ashley zegt: ‘Je hoeft niet naar de bank-app te gaan en die hele code te gebruiken, dit is veel sneller.’
Aanbieders van achteraf betalen verdienen hun geld vooral aan de commissies die webshops als Zara, H&M, Shein en Adidas betalen als een klant iets op de pof bestelt – meestal zo’n 2,7 procent van het aankoopbedrag.
Winkels zijn hier wel voor te porren, omdat klanten meer kopen als ze achteraf kunnen betalen. Uit marketingonderzoek blijkt dat direct betalen als een drempel werkt voor sommige klanten, omdat ze het direct in hun portemonnee voelen.
Volgens Klarna zelf verdienen webshops gemiddeld 23 procent meer per bestelling als klanten achteraf kunnen betalen. Inmiddels bieden daarom ook platformverkoopsites als Bol en Amazon het aan.
10 procent van de achterafbetalers gebruikt het middel om spullen te kopen waarvoor ze het geld eigenlijk niet hebben, blijkt uit een vorige week verschenen onderzoek van ING.
Jongeren vertellen aan de Volkskrant hoe ze het ene gat met het andere dichten. Toch blijven ze het gebruiken. Omdat ze gewoon eerst die drie winterjassen in hun handen willen hebben voordat ze betalen, of omdat de verleiding te groot is. Ook valt het woord ‘slim’ vaak. ‘Natuurlijk is het soms tricky, maar je moet het gewoon slim gebruiken’, zegt een van hen.
Marktleider Klarna verkoopt zijn dienst daarnaast graag als een soort slimme onlineportemonnee, die klanten in staat stelt om ‘flexibel’ met hun geld om te gaan. In de Klarna-app zien ze alle openstaande schulden, maar hebben ze ook een ‘wallet’ met al hun klantenkaarten.
Bovendien krijgen gebruikers dagelijks deals aangeboden als 9 procent ‘cashback’ op een iPhone en 11,5 procent korting op een Shein-bestelling. Ze kunnen zelfs een speciale Klarna-spaarrekening openen.
De diensten brengen in eerste instantie geen kosten in rekening voor het voorschieten, maar gebruikers moeten wel betalen als ze te laat zijn met aflossen. De rechtbank in Midden-Nederland oordeelde daarom onlangs dat aanmaningskosten onderdeel uitmaken van het verdienmodel van dergelijke bedrijven .
De aanbieders zelf benadrukken vooral de voordelen voor de consument. Zo zegt Riverty-CEO Lenhard Hubscher dat die de mogelijkheid krijgt ‘zeker te weten of een product aankomt en overeenstemt met de verwachtingen’.
Op het gebied van de veiligheid vindt de betaaldienst een medestander in de Consumentenbond. In een opiniestuk in de Volkskrant schrijft Mark Drabbe, belangenbehartiger geldzaken bij de Consumentenbond, dat online aankopen achteraf betalen zo gek nog niet is. ‘Achteraf kunnen betalen biedt dan extra zekerheid.’ See before you buy, noemen Klarna en Riverty dit zelf.
Dat is ook hoe Ashley het ziet: Klarna is eigenlijk een soort verzekering. Haar moeder bestelde een uitklapbare kerstboom op de webshop Temu ‘die maar 10 centimeter hoog bleek te zijn’, vertelt ze lachend. ‘Toen heb ik gezegd dat ze ook Klarna moest nemen. Want als je Klarna gebruikt, krijg je je geld sowieso gemakkelijk terug. Anders kan dat veel werk zijn, het is gewoon gezeik, en daar heb ik geen zin in.’
Maar het gevoel van controle waarover de jongeren praten is meestal een illusie, zegt Karin Radstaak van het budgetvoorlichtingsinstituut Nibud. Uit onderzoek dat zij in samenwerking met ABN Amro deed naar betaalgedrag van scholieren, bleek dat veel jongeren door de verscheidenheid aan betaalmethoden hun geldzaken niet meer overzien.
Daar dragen achterafbetaaldiensten aan bij, zegt Radstaak. Binnen de Klarna-app kun je inmiddels alles kopen: van sneakers en elektronica tot zelfs weekendjes weg. Maar door daar veel gebruik van te maken verliezen jongeren het overzicht. ‘Uit ons onderzoek blijkt dat kinderen steeds minder goed weten hoeveel geld ze hebben. Ze hebben dan wel 100 euro op hun rekening, maar tegelijkertijd ook nog rekeningen openstaan bij vrienden en bedrijven. Dat is gevaarlijk.’
Dat jongeren zo graag gebruikmaken van uitgesteld betalen, zegt veel over hoe deze generatie met geld omgaat, zegt Van Leeuwen van Flanderijn. ‘Ze zijn niet gewend cash te betalen, en geld uitgeven voelt heel anders als je een telefoon tegen een automaat aanhoudt.’
Van Leeuwen, die naast zijn baan bij Flanderijn ook jongeren met schulden begeleidt, komt het vaak tegen: jongeren die denken dat ze geld kunnen ‘maken’. ‘Het is tegenwoordig veel normaler om geld uit te geven dat er niet is of geld te lenen om bijvoorbeeld te investeren in crypto, en dan te denken dat het zichzelf terugverdient.’
Jongeren komen daarbij omdat ze zoveel tijd op hun telefoon doorbrengen. Ze komen zo veel meer in aanraking met reclame dan vroeger, zegt Radstaak. ‘De verleiding gaat 24 uur achter elkaar door op sociale media. We moeten kinderen en jongeren leren hoe daarmee om te gaan, en hun leren dat bedrijven aan ze willen verdienen en niets gratis is.’
De waarschuwingen blijken bij jongeren wel degelijk aan te komen. Dat blijkt bij het ROC in Nijmegen, waar de Volkskrant op een donderdagmiddag een rondvraag doet. Het merendeel van de pakweg twintig jongeren die hier tussen de lessen een luchtje scheppen of staan te vapen, zegt geen gebruik te maken van achteraf betalen. Hun ouders hebben ervoor gewaarschuwd, ze zijn zich bewust van het gat in hun hand, en iedereen kent wel iemand die in de problemen is gekomen. ‘Je hoort zo veel over schulden, ik ga daar echt niet aan beginnen’, zegt Midas (18) bijvoorbeeld.
Ervaringsdeskundige Myrthe Bernaards is inmiddels schuldenvrij. Ze geeft voorlichting op scholen en schrikt er soms van hoeveel jongeren daar op de pof kopen via Klarna. ‘Het gaat meestal om kleine bedragen, en je hoort dan terug dat ze het niet zo erg vinden om kleine aanmaningen te betalen, maar ik denk dan: zo begint het. Voor je het weet zit je in een trechter en dan kom je er niet meer uit.’
Bente en Ashley blijven hun spullen, vooral kleren en haarproducten, met behulp van Klarna aanschaffen. ‘Als ik met Klarna betaal, hoef ik niet op mijn geld te wachten’, zegt Bente. Dat beaamt Ashley: ‘Je geeft misschien meer geld uit, maar zolang je niet in de problemen komt kan dat geen kwaad.’
Ook Sterra geeft Klarna niet op – ondanks de geldproblemen die ze soms heeft. ‘Met mijn salaris betaal ik meestal Klarna terug en met DUO betaal ik de huur. Voor boodschappen gebruik ik dan weer vaak mijn creditcard. Zelfs als ik genoeg geld heb voor een product, gebruik ik alsnog Klarna. Ik vind het gewoon fijn om niet meteen te hoeven betalen, ook al is dat dan een beetje zelfbedrog.’
De meeste jongeren in dit artikel wilden vanwege de gevoeligheid van het onderwerp enkel praten als ze alleen met voornaam werden opgevoerd. Hun achternamen zijn bekend bij de redactie.
Strengere check
Klarna kreeg de afgelopen jaren ook veel kritiek, omdat het bedrijf minderjarigen niet goed genoeg in bescherming nam. Gebruikers moeten minimaal 18 zijn, maar tot vorig jaar wisten veel kinderen de leeftijdscheck makkelijk te omzeilen. Hierdoor wisten in 2023 minderjarigen bijna 600 duizend Klarna-betalingen te doen, aldus de AFM.
Inmiddels heeft Klarna zijn leeftijdsverificatie aangescherpt. Nieuwe gebruikers moeten een foto van hun legitimatiebewijs uploaden, voordat ze gebruik kunnen maken van de betaaldienst.
Bovendien komen bedrijven die achteraf betalen aanbieden door Europese wetgeving per november 2026 onder controle van de AFM te staan. Zo kan de toezichthouder hen beter in de gaten houden en bestraffen op het moment dat ze zich niet aan de wet houden. Ook gaan er strengere eisen voor krediettoetsing gelden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant