De Europese aanloop naar een klimaatneutraal continent in 2050 hapert. ‘Groene’ wetsvoorstellen worden versoepeld of uitgesteld, tot ontzetting van linkse partijen en milieugroepen. Economische en militaire versterking krijgen voorrang. Toch staat het einddoel nog overeind.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Weer bleek afgelopen week dat de groene wind die tot voor kort door Europa waaide duidelijk aan kracht verliest. Nadat de nieuwe Europese Commissie eerder dit jaar al afstand nam van de zogenoemde ‘anti-wegkijkwet’ en van de wet die bedrijven dwingt hun duurzaamheidsprestaties te rapporteren, ondervindt nu ook de ‘anti-greenwashwet’ de nodige weerstand.
Intussen staat ook het doel op de helling om in 2040 de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen met 90 procent (ten opzichte van 1990). EU-klimaatcommissaris Wopke Hoekstra presenteert komende week een plan dat lidstaten extra flexibiliteit biedt bij het halen van die 90 procent. Zij mogen het doel deels halen met projecten buiten de EU.
Nota bene Frankrijk, het land waar in 2015 het Klimaatakkoord van Parijs werd gesloten, wil dat plan van Hoekstra nog verder afzwakken. Volgens president Macron, die zich gesteund weet door een groot aantal lidstaten, is de economische schade voor het Franse bedrijfsleven anders te groot.
Wat heeft dit gezaag aan de stoelpoten van de Green Deal, van de vorige Commissie onder Ursula von der Leyen, te betekenen? Is de groene wervelwind waarmee commissaris Frans Timmermans door Europa trok gaan liggen?
De anti-greenwashwet – formeel de Green Claims Directive geheten – is voortgekomen uit die Green Deal. Doel van de wet is om orde te scheppen in het woud van duurzaamheidsclaims en -labels waar Europese consumenten dagelijks tegenaan lopen. Uit Europees onderzoek blijkt dat doorgaans heel wat valt af te dingen op producten die op de verpakking vermelden dat ze ‘groen’, ‘eco’ of ‘vriendelijk voor de omgeving’ zijn.
Ruim de helft van die claims is volgens de commissie ‘vaag, misleidend of slecht onderbouwd’. Ook is van de 230 verschillende duurzame keurmerken en honderd energielabels de transparantie over de gebruikte methode vaak ver te zoeken.
De vorige commissie wilde daarom beter vastleggen waaraan groene claims van keurmerken moeten voldoen. Bijvoorbeeld door te bepalen hoe in Europa het begrip ‘ecologische voetafdruk’ berekend moet worden, en hoe het toezicht op dit soort claims moet zijn.
Maar na zo’n twee jaar noeste arbeid werd vorige week duidelijk dat de wetgeving wankelt. De commissie wil niet instemmen met de wens van lidstaten dat de wet gaat gelden voor zo’n 30 miljoen zeer kleine Europese bedrijven. Dat is volgens Brussel een te grote administratieve last voor het midden- en kleinbedrijf.
Dit is ook de mening van de Europese Volkspartij, de grootste fractie uit het Europees Parlement waarin onder meer het CDA zit. In een gelekte brief stelt de EVP dat het de regels en procedures te complex, bureaucratisch en simpelweg te duur vindt worden. Dat is niet in lijn met de doelstelling van de commissie die de administratieve last voor bedrijven juist wil beperken.
Met ditzelfde argument werd eerder dit jaar ook de invoering van de anti-wegkijkwet (CSDDD) en de rapportageplicht voor duurzaamheid (CSRD) door de EU-lidstaten uitgesteld en vereenvoudigd. Met name die eerste wet beloofde na 12 jaar onderhandelen paal en perk te stellen aan het eeuwenlang ongestraft uitbuiten van mens en milieu buiten de EU door EU-landen. Jarenlang stelde het bedrijfsleven dat je hier alleen op Europees niveau iets tegen zou kunnen doen.
Maar nu die wetgeving er is, vindt diezelfde lobby in de lidstaten toch een gewillig oor voor afzwakking of uitstel. Het argument is dat het simpelweg te veel werk is om het allemaal bij te houden. In de Tweede Kamer bracht de VVD daarvoor deze maand al een motie in stemming. Die werd verworpen.
Dat er in dit opzicht een andere wind waait in Europa, lijdt dus geen twijfel. Waar de vorige commissie het helemaal vergroenen van de EU nog tot ‘man-op-de-maanmissie’ bombardeerde, heeft Brussel inmiddels meer oog voor twee andere missies . Onder druk van de geopolitieke spanningen wil de EU zichzelf met spoed militair en economisch versterken.
Vorig jaar bracht oud-president van de Europese Centrale Bank, Mario Draghi, een rapport uit dat die economische missie van extra gewicht voorzag. Europa verliest het op economisch terrein van de VS en China, was Draghi’s conclusie, en een van de belangrijkste oorzaken is de overdaad aan regels en procedures.
De snelheid waarmee belangrijke groene wetgeving wordt uitgekleed, leidt begrijpelijk tot ontgoochelde reacties bij linkse politici en belangengroepen die vele jaren hebben gestreden voor deze regels. Hetzelfde geldt voor de verwatering van de klimaatdoelstelling voor 2040.
Tegelijkertijd kun je niet zeggen dat er vanuit Brussel alleen maar tegenwind komt. Nog altijd is de Europese Commissie voorstander van de anti-greenwashwet, maar dan eentje die minder ver gaat. En: de belangrijkste groene doelen uit de Green Deal worden door Von der Leyen en Draghi nog altijd onderschreven. De EU wil, in lijn met het Klimaatakkoord van Parijs, in 2050 ‘netto nul’ broeikasgas uitstoten.
Ook het belangrijkste instrument om dat doel te halen, is ongeschonden door Von der Leyen II omarmd. Via het emissiehandelssysteem ETS worden elk jaar minder rechten beschikbaar gesteld om CO2 uit te stoten. De vorige commissie heeft dat ETS uitgebreid en aangescherpt, en dat blijft zo. En dan is er nog de deadline voor 2035. Vanaf dat jaar mogen in Europa geen auto’s met een verbrandingsmotor meer worden geproduceerd.
Zo bezien heeft de groene wind in Europa danig aan kracht verloren. Maar de richting is nog wel dezelfde.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant