Ruim anderhalve eeuw na de afschaffing van de slavernij in Suriname, is het haar van veel zwarte vrouwen nog altijd niet bevrijd. ‘De schaamte voor kroeshaar is van generatie op generatie doorgegeven.’
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie en de multiculturele samenleving.
‘Wie van jullie heeft weleens last gehad van haaruitval?’ Mireille Liong kijkt vragend rond in het bomvolle zaaltje in Amsterdam-Zuidoost. Bijna alle vingers gaan omhoog. ‘En wie van jullie denkt dat het een goed idee is om te gaan solliciteren met een afrokapsel?’ Niemand.
Op de zondagmiddag voor Ketikoti houdt de 57-jarige Liong een lezing over kroeshaar. In de zaal hangen ballonnen in de kleuren van de Surinaamse vlag, ronkende ventilatoren brengen broodnodige verkoeling. Een jonge man biedt de aanwezigen, vrijwel uitsluitend zwarte vrouwen, een welkomstdrankje aan: ‘Wilt u een mocktail of een cocktail?’
‘Ik ben geen kapster’, zegt de in Suriname opgegroeide Liong, die zich voorstelt als activist, fotograaf en ondernemer. ‘Maar ik ben wel, net als veel van jullie, op mijn 14de begonnen mijn haar te relaxen.’ Relaxen, oftewel ontkroezen, is het steil maken van krulhaar met chemicaliën. ‘Op mijn 20ste begon mijn haar te breken en uit te vallen’, vertelt Liong. ‘Pas later kwam ik erachter dat 73 procent van de zwarte vrouwen daarmee kampt.’
Na haar studie informatica verhuisde Liong naar New York. ‘In Brooklyn droegen zwarte vrouwen hun afro met trots. Daar begon ik me af te vragen waarom ik al mijn hele leven compulsief obsessief mijn haar wilde veranderen. Hoe kan het dat het gebruik van schadelijke chemicaliën de norm is onder zwarte vrouwen?’
Haar zoektocht naar antwoorden bracht Liong bij het slavernijverleden. Niet voor niets organiseerde ze dit evenement aan de vooravond van Ketikoti, waarbij ieder jaar veel aandacht is voor de doorwerking van slavernij in het heden. ‘De schaamte voor kroeshaar, de drang ons natuurlijke haar te verbergen, het is van generatie op generatie doorgegeven.’
Mensen met kroeshaar leren van jongs af aan dat hun haar lelijk is: te wild, te dik, te onhandelbaar. Om er ‘netjes’ uit te zien moet je kroeshaar ‘temmen’. Door het te relaxen, door het gebruik van speciale haar extensions of door het dragen van pruiken. Hoewel er veel is veranderd sinds Liong begin deze eeuw haar eerste fotoboek over kroeshaar publiceerde, stuiten mensen met afrokapsels of dreadlocks nog geregeld op opgetrokken wenkbrauwen.
Onder de aanwezigen ontstaat een discussie over het woord kroeshaar. ‘Het is gewoon haar’, vindt Milouska Meulens (52), schrijver en oud-presentator van het Jeugdjournaal. ‘Waarom zouden we met een ander woord onderscheid maken? Het heeft ook een negatieve connotatie.’ De 61-jarige Celestina ziet dat anders. ‘I’m happy to be nappy’, zegt ze, refererend aan de Engelse benaming. ‘Ons haar beschermt ons tegen hitte en is een antenne om te communiceren met het universum.’
Ook over de term dreadlocks verschillen de meningen. Veel aanwezigen noemen het liever ‘locks’, omdat ‘dread’ angst, vrees of afschuw betekent. Liong noemt het juist wel dreadlocks. ‘Waarom zouden wij ons er druk om maken dat witte mensen ons haar afschuwelijk vinden?’
Ze vertoont een korte film, waarin ze willekeurige voorbijgangers in New York interviewt. ‘Zou je dreadlocks of een afrokapsel nemen als je werkgever dat van je vroeg?’, vraagt ze hen. ‘Nee, natuurlijk niet’, is het unanieme antwoord. ‘Mijn haar is daar helemaal niet geschikt voor’, zegt een witte vrouw in de film. Een andere vrouw antwoordt dat ze voor zo’n werkgever ‘nooit zou willen werken’.
De zaal is stil. ‘Waarom vinden wij het wel normaal om ons haar chemisch te manipuleren om een baan te krijgen?’, vraagt Liong. ‘Je haar op een natuurlijke manier dragen is een mensenrecht, alleen zwarte vrouwen wordt dat recht ontnomen.’
Liong toont een foto van een zwart meisje. In 2009 diende de moeder van het toen 12-jarige kind een klacht in over een Haagse balletschool bij de Commissie Gelijke Behandeling. Het meisje droeg haar kroeshaar in vlechtjes die ze tijdens balletles in een knot bond. Maar de school eiste een gladde knot, vlechtjes zouden onacceptabel zijn in de balletwereld.
Discriminatie, oordeelde de Commissie. ‘De meeste mensen doen geen melding van dit soort discriminatie’, aldus Liong. ‘Dus we weten niet hoe vaak dit voorkomt in Nederland.’ Het is ook lastig aan te tonen. Een werkgever die op zoek is naar iemand met een ‘representatief uiterlijk’, zal in de afwijzing van een kandidaat niet vermelden dat hij vindt dat een afrokapsel daar niet onder valt.
In de Verenigde Staten is de strijd verder gevorderd. In 2019 was Californië de eerste Amerikaanse staat waar de CROWN-wet (Creëer een Respectvolle en Open Wereld voor Natuurlijk Haar) werd ingevoerd. De wet verbiedt discriminatie op basis van haartextuur of kapsels, zoals dreadlocks of afrokapsels. Inmiddels geldt de CROWN-wet in ruim de helft van de staten, een federale wet ligt ter behandeling in het Huis van Afgevaardigden.
In de pauze zijn er Surinaamse hapjes, nieuwe drankjes en een lange rij voor de wc. ‘Het is fijn om hier onderling over te praten’, zegt Milouska Meulens. ‘Want verandering moet uit onszelf komen. Wij moeten zorgen voor de juiste rolmodellen voor onze kinderen.’ Ze kijkt tevreden om zich heen: ‘Een zaal vol vrouwen met natuurlijk haar was dertig jaar geleden echt ondenkbaar.’
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat vrouwen die regelmatig hun haar ontkroezen, een verhoogd risico hebben op verschillende soorten kanker. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of er een oorzakelijk verband is met de cosmeticaproducten, maar in Amerika lopen al rechtszaken tegen bedrijven als L’Oréal.
Meulens is ook om een andere reden kritisch op die bedrijven. ‘Ze verdienen miljarden aan producten die zwarte mensen gebruiken om aan een onmogelijke norm te voldoen. Dat is een vorm van onderdrukking.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant