De zonkracht bereikt volgens het KNMI maandag, dinsdag en woensdag op onbewolkte momenten de hoogste categorie: ‘zeer sterk’. Het advies is duidelijk: smeren, anders kan je huid al na 10 minuten verbranden. Hier onze ultieme gids met de meest prangende vragen over zonnebrand.
Hoe fel is de zon vandaag?
Zoals er elke dag een weerbericht is, is er ook een verwachting van de zonkracht. Het KNMI publiceert die dagelijks op deze site. De zonkracht is een maat voor de hoeveelheid uv-straling van de zon die de grond bereikt. De komende dagen is dit op onbewolkte momenten een ‘8’, categorie ‘zeer hoog’, de hoogste staat van uv-paraatheid die Nederland kent. Een onbeschermde huid kan dan al na tien minuten verbranden. Tussen 12 en 15 uur piekt de zonnekracht. Op dat moment is het beter om überhaupt uit de zon te blijven.
‘Even wat vitamine D gehaald’, hoor je wel eens als iemand in de zon gezeten heeft. Dit klopt deels. Door een reactie in de huid op ultraviolette-straling van de zon wordt vitamine D3 in ons lichaam geactiveerd. D-vitamines hebben we nodig om calcium en fosfaat uit voeding te kunnen opnemen. ‘De zon is ook goed voor de aanmaak van hormonen en verlicht bepaalde huidziekten zoals eczeem’, zegt hoogleraar en dermatoloog aan Amsterdam UMC Thomas Rustemeyer. ‘Maar de dosis bepaalt het gif.’
‘Pigmentatie, oftewel het bruin worden van de huid, is een afweerreactie van de huid op ultraviolette straling van de zon. Een lage dosis kan ons immuunsysteem aan, maar als er meer uva of uvb-straling in onze huid doordringt dan de cellen kunnen opruimen, ontstaat er schade aan eiwitten en genetisch materiaal.’
De beschadiging van eiwitten als collageen en hyaluronzuur is de belangrijkste oorzaak van vroegtijdige rimpels. Maar ernstiger is dat deze verstoringen op lange termijn huidkanker kunnen veroorzaken. Rustemeyer: ‘1 op de 5 Nederlanders krijgt ergens in het leven een vorm van huidkanker. De piek die we nu zien is het effect van lichtzinnigheid met zonnebrand tien tot vijftien jaar geleden’.
Wat betekent de factor op de zonnebrandcrème precies?
Op flessen zonnebrandcrème staat een groot een getal afgebeeld: de SPF, oftewel Sun Protection Factor. Die bepaalt simpel gezegd hoeveel langer je met de crème in de zon kan blijven zitten zonder te verbranden vergeleken met een onbeschermde huid. Hoe hoger de factor, hoe hoger de bescherming. Verbrand je onbeschermd na 15 minuten? Dan zou dit met factor 20 dus in theorie pas na 15 x 20 = 300 minuten mogen gebeuren. De praktijk is echter weerbarstig, onder meer omdat mensen doorgaans veel minder dik smeren dan producenten bij tests in laboratoria.
Hoe vaak moet ik smeren?
Het KWF adviseert om op een zomerse dag elke twee uur opnieuw te smeren, met tenminste een factor 30. Hoe nauw moet je het nemen met dat algemene advies? Volgens dermatoloog Rustemeyer hoef je echt niet met een wekkertje op het strand te zitten. ‘Als je weet waar je op moet letten, dan kun je voor jezelf een verstandige inschatting maken.’
Ook je huidtype is van belang: een donkere of getinte huid houdt uv-straling beter tegen dan een lichte huid. Maar volgens Rustemeyer moet je dit niet overschatten: het is slechts vergelijkbaar met jezelf insmeren met een factor 3 tot 5. Overigens houden ook dode huidcellen de straling enigszins tegen. ‘Soms hoor je het advies om te scrubben of peelen voordat je op vakantie gaat om ‘egaal bruin te worden’, maar dit is juist heel onverstandig. Zo haal je je natuurlijke barrière weg’, zegt Rustemeyer.
Wat voor huid je ook hebt, je zonnebrand is na een uur of twee in de zon wel uitgewerkt. Chemicus Kibbelaar: ‘De filters kunnen maar een bepaalde hoeveelheid uv-straling absorberen, daarna neemt de werking af.’ Ook zweten, water en het schuren van kleding tasten de werking van de uv-filters aan. Om zuiniger te kunnen zijn met je zonnebrandcrème is de enige oplossing: uit de zon blijven. Verbranden en achteraf aftersun smeren? Het helpt misschien tegen het schuldgevoel
Hoe waterbestendig is waterbestendige zonnebrandcrème?
Een ‘waterbestendige crème’ is verstandig bij een dag aan het zwembad of strand, maar contact met het water vermindert de beschermende werking op den duur wel degelijk. Fabrikanten mogen namelijk al ‘waterbestendig’ op de verpakking zetten als de crème na 40 minuten in het water nog minimaal de helft van zijn kracht behoudt. Bovendien: wie zichzelf afdroogt of kleding aan en uit doet, schuurt de crème weg waardoor opnieuw insmeren valt aan te raden.
Binnen Europa worden hoge eisen aan uv-filters gesteld en mogen alleen uv-filters die vooraf zijn goedgekeurd worden gebruikt. Zonnebrandcrèmes bevatten filters die het uv-licht absorberen. Daarnaast worden ook andere stoffen toegevoegd om bijvoorbeeld de kracht van de uv-filters te vergroten of de crème beter smeerbaar te maken. Volgens chemicus Heleen Kibbelaar van de Universiteit van Amsterdam is er voor geen van deze stoffen bewijs dat ze schadelijk kunnen zijn. ‘Hier kun je op vertrouwen. De ingrediëntenlijst is handig indien je allergisch bent voor een bepaalde stof, maar je kan op basis van de ingrediëntenlijst niet de kwaliteit van de zonnebrandcrème bepalen.’
Sommige zonnebrandcrèmes, op basis van de mineralen zink- en titaniumdioxide, worden in de markt gezet als ‘natuurlijk’. Volgens Kibbelaar is dit een marketingtruc. ‘Ook deze filters hebben een chemische bewerking gehad, ze worden niet vanuit de natuur direct in een tube gestopt.’ Ze zijn volgens Kibbelaar niet beter of slechter dan de andere filters. De laatste trend onder sommige influencers – zonnebrandcrème op basis van shea-butter, frambozenpitolie of andere plantaardige – vindt Kibbelaar ronduit gevaarlijk. ‘Veel te lage beschermingsfactor, niet gebruiken.’
Kies dus liever voor reguliere zonnebrandcrèmes, en daarbij geldt: hoe hoger de beschermingsfactor, hoe beter. De prijs maakt niet uit. Kibbelaar: ‘Een duurdere crème beschermt niet beter tegen uv-straling dan een goedkope. Kies er dus gewoon een die je lekker vindt smeren, zodat je wordt gemotiveerd om de crème vaker te gebruiken. Want dat is wat belangrijk is. En hoeveel je moet smeren? Ik heb als vuistregel een borrelglaasje vol voor het hele lijf met iemand met gemiddeld postuur. De meeste mensen smeren te dun, dus dat is ook iets om op te letten.’ Of, zoals dermatoloog Ellen de Haas van het Erasmus MC het verwoordt: ‘Smeer zo dik als pindakaas op brood.’
Mijn zonnebrandcrème is over datum, kan ik die nog gebruiken?
Dat hangt er vanaf, zegt Kibbelaar. Als de fles nog ongeopend is en al die tijd ergens in een kast heeft gelegen, dan is de zonnebrand vaak nog prima bruikbaar. Maar gaat het om een halfvolle fles die in eerdere zomers al in contact is gekomen met lucht en blootgesteld aan zonnestraling? ‘Dan is de beschermende werking flink verminderd en kun je beter een nieuwe kopen.’
Dit is een geactualiseerde versie van een artikel dat eerder is verschenen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant