De privacy van verdachten wordt goed beschermd, maar allerlei persoonsgegevens van slachtoffers én getuigen staan vaak in de aangifte, die de verdachte te zien krijgt. Dat verandert vanaf dinsdag, om angstgevoelens weg te nemen.
is politie- en justitieverslaggever van de Volkskrant.
De politie en het Openbaar Ministerie (OM) gaan niet alleen de privacy van slachtoffers van misdrijven beter beschermen, maar ook die van getuigen. Dat hebben ze bevestigd na vragen van de Volkskrant.
De organisaties doen dit omdat op 1 juli een nieuwe wet van kracht wordt waarin staat dat van slachtoffers alleen nog de naam en geboortedatum in een aangifte mag worden vermeld. Dat is het minimaal noodzakelijke om de identiteit van zo iemand met voldoende zekerheid te kunnen vaststellen.
Wat voortaan wordt weggelaten uit tenlasteleggingen, vorderingen en andere juridische stukken is niet alleen het adres van het slachtoffer maar ook zijn of haar woon- en verblijfplaats, telefoonnummer, e-mailadres, geboorteplaats en -land en burgerservicenummer. Tenzij zulke informatie volgens het OM ‘redelijkerwijs van belang kan zijn voor een door de rechter te nemen beslissing’. Bijvoorbeeld als iemand aangifte doet van een inbraak in zijn woning.
Wat nog niet naar buiten was gekomen, is dat ook getuigen beter worden afgeschermd. Omdat het vermelden van persoonsgegevens ook hun ‘belang van de bescherming van hun persoonlijke levenssfeer’ kan schaden, stelt een justitiewoordvoerder. De maatregel is genomen na overleg tussen de politie, het OM en de Raad voor de Rechtspraak.
Terwijl de privacy van verdachten vrij goed wordt beschermd, staan gegevens van slachtoffers en getuigen vaak gewoon in de aangifte, die de verdachte en zijn advocaat te zien krijgen. Daarom strijdt Slachtofferhulp Nederland al vijf jaar voor nieuw beleid.
‘We zijn heel blij dat het nu eindelijk zover is, voor onze cliënten is het heel belangrijk’, zegt juridisch beleidsadviseur Charlotte Bijl. ‘We hebben er lang over gesproken met onze ketenpartners.’
In een ‘witboek’ dat de organisatie eerder publiceerde, staan tal van praktijkervaringen van gedupeerde cliënten. Zo werd iemands tas gestolen, met de huissleutels erin. De politie arresteerde een verdachte en na een tijdje kreeg het slachtoffer te horen dat zijn privéadres in de aangifte stond. Dat was schrikken, zeker omdat de sloten niet waren vervangen.
Nog een voorbeeld: een vrouw liep langs een speeltuintje met kinderen en zag dat een man zat te masturberen op een bankje. Nadat ze aangifte had gedaan, reed er vaak een auto langs haar huis – de auto die eerder bij de speelplek stond. Ze was bang dat de verdachte haar zou komen opzoeken.
Wie de afgelopen jaren aangifte deed van een misdrijf, kreeg als het goed is een folder van de politie. Daarin staat dat je ook alleen een postadres in je aangifte kunt vermelden, zoals het kantoor van je advocaat. Maar slachtoffers lezen dat niet altijd, al is het maar omdat ze van streek zijn. Daarom moet de politie standaard een mondelinge toelichting geven, vindt Slachtofferhulp Nederland. In de praktijk zou dat lang niet altijd gebeuren.
Zoiets overkwam een jongen die aangifte deed van ernstige mishandeling. De daders kregen zijn privégegevens op een presenteerblaadje aangereikt. ‘We weten je wel te vinden, we maken je af’, was hun boodschap.
Slachtofferadvocaat Richard Korver hoort ‘met grote regelmaat’ dat cliënten bang zijn voor wraak. ‘Meestal komt het niet zover’, zegt hij. ‘Elke verdachte met meer dan twee hersencellen beseft dat het dom zou zijn om zoiets te doen. Maar de angst is er wel. Wellicht geeft deze wet, die een lang gekoesterde wens is, slachtoffers wat meer rust.’
Volgens hem is het nieuwe beleid met name belangrijk voor slachtoffers die de dader niet of nauwelijks kennen. Bijvoorbeeld omdat ze zijn mishandeld, beroofd of verkracht door een vreemde. ‘Als de dader een bekende is, zoals vaak, heeft dit minder toegevoegde waarde.’
Maar er zijn meer redenen om de privacy van slachtoffers beter in acht te nemen, beaamt hij. Zo stond Korver ooit een vrouw bij die was verkracht. Haar telefoonnummer en andere persoonsgegevens belandden, zonder dat ze dit wist, in het dossier van de verdachte. Daarin stond ook een gedetailleerde beschrijving van het misdrijf. Toen de verdachte in zijn cel een usb-stick met het dossier kreeg, verdween de gegevensdrager. Daarna werd het slachtoffer gebeld door allerlei hijgers, vanuit de gevangenis. ‘Die usb-stick is nooit meer teruggevonden’, zegt de raadsman. Het maakte de zaak voor zijn cliënt nog erger dan die al was.
Slachtofferadvocaat Sébas Diekstra noemt het ‘een stap in de goede richting’. ‘Maar zelfs met alleen een naam en geboortedatum in een dossier is tegenwoordig al snel te achterhalen waar iemand woont,’ waarschuwt hij. ‘Bijna iedereen laat online sporen achter.’
Diekstra pleit voor aanvullende maatregelen, ook buiten de processtukken om. ‘Ik werk soms hard om de identiteit van een slachtoffer uit de publiciteit te houden. Toch publiceren sommige media die naam, zonder instemming. Of een rechter spreekt die naam tijdens de zitting hardop uit. Zo verliest het slachtoffer elke regie over de eigen privacy, wat haaks staat op het uitgangspunt dat zij niet opnieuw mogen lijden.’
Slachtofferhulp Nederland wil dat ook de geboortedatum van aangevers wordt weggelaten uit het dossier. ‘Die zou je ook alleen nog moeten vermelden als het echt van belang is’, zegt juridisch beleidsadviseur Bijl. ‘Bijvoorbeeld in zedenzaken met minderjarige slachtoffers. Dan kan het de strafmaat beïnvloeden. Of je noemt in zo’n geval alleen de leeftijd. Dan geef je wat minder details weg.’
In sommige gevallen kan een slachtoffer nu al deels anoniem een verklaring afleggen, dan wel aangifte doen. Dat wordt door de politie en het OM per geval beoordeeld, in een zo vroeg mogelijk stadium.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant