Het klassieke Google-zoeken (je stelt een vraag en Google komt met een rij linkjes) begint plaats te maken voor de vlot geformuleerde antwoorden van chatbots. Dat is niet zonder risico.
is techredacteur van de Volkskrant, gespecialiseerd in de impact van kunstmatige intelligentie op de maatschappij.
De zoekmachine verandert in een antwoordmachine nu chatbots als Grok (van xAI), Claude (Anthropic) en ChatGPT in rap tempo populair aan het worden zijn als vraagbaak. Ook marktleider Google moet mee en introduceerde zijn zogenoemde AI Overzichten op zijn zoekpagina.
Met hulp van zijn AI-model Gemini geeft het bovenaan de pagina niet langer meer een rij linkjes, maar een door AI geschreven verhaaltje. Vraag bijvoorbeeld ‘Hoe werkt een warmtepomp’ en Gemini doet de rest.
Dat is niet zonder risico. Maar eerst een belangrijke huishoudelijke mededeling rondom het gebruik van AI. Veel programma’s zijn gratis te gebruiken, maar hun inzet komt met een prijs. AI kan prachtige teksten, beelden, muziek of video’s genereren, maar alleen dankzij het gebruik van een grote hoeveelheid trainingsmateriaal, waarvoor in veel gevallen nooit toestemming is gegeven.
Ook kost het genereren van al dat leuks gigantisch veel energie en water. Een door AI gegenereerd antwoord kost naar schatting tien keer zoveel energie als een klassieke Google-opdracht.
Google presenteert zijn AI Overzichten in veel gevallen (maar niet bij nieuws) ongevraagd. Wie daar helemaal geen zin in heeft, moet een truc toepassen. Bijvoorbeeld door in de adresbalk altijd ‘-AI’ toe te voegen. Dat is gedoe.
Een andere optie is een andere zoekmachine te gebruiken, zoals DuckDuckGo. Toch maar even vragen wat Google hier zelf (per AI Overzicht) over zegt: ‘Het grootste voordeel van DuckDuckGo is de sterke focus op privacy. In tegenstelling tot Google bewaart DuckDuckGo geen gebruikersgegevens of volgt het zoekgedrag niet. Dit betekent dat je zoekresultaten niet worden gepersonaliseerd op basis van je eerdere activiteiten, wat resulteert in een meer neutrale en onbevooroordeelde zoekervaring.’
Dan de risico’s die specifiek te maken hebben met AI als antwoordmachine. Of het nu gaat om generieke chatbots als ChatGPT of om specifieke zoekdiensten als Perplexity, ze hebben allemaal last van de typische AI-onhebbelijkheid om koste wat het kost antwoord te willen geven.
Bij veelvoorkomende vragen zal dat geen probleem zijn: de chatbots hebben zoveel informatie vanuit betrouwbare bronnen verzameld dat ze aardig in staat zijn om tot een mooie samenvatting te komen.
Neem die vraag over de werking van warmtepompen: Google geeft een leesbaar puntsgewijs overzicht. De software maakt niet meer van die pijnlijke blunders die de AI Overzichten vorig jaar nog maakten. Zo tipte Google om wasmachines schoon te maken met het giftige chloorgas.
Bedenk wel: het blijft AI, dus er kunnen nog steeds rare fouten in sluipen. Net als Perplexity zet Google bij zijn nieuwe overzichten linkjes bij de door AI gegenereerde teksten. Klik daar altijd op om te controleren waar de informatie vandaan komt.
De zogenoemde Large Language Models (LLM’s) die de motor zijn van chatbots als ChatGPT zijn in de basis voorspellende wiskundige modellen die uitingen van menselijke intelligentie imiteren, zoals redeneren.
Zij hebben de vervelende gewoonte antwoorden te verzinnen die ‘statistisch plausibel, maar feitelijk onjuist’ zijn, aldus de Amerikaanse techniekfilosoof Shannon Vallor in haar boek The AI Mirror. Dit gedrag is volgens haar een rechtstreeks gevolg van hoe die modellen zijn ontworpen.
In de praktijk betekent dit dat de chatbots antwoorden formuleren om de gebruiker tevreden te stellen. De bots hebben daarmee een nogal behaagziek karakter. Het gaat bijvoorbeeld fout als iemand een zeer specifieke vraag stelt. Ook als het taalmodel eigenlijk helemaal geen informatie heeft om op terug te vallen, vervalt het in zijn statistische trucje om overtuigend klinkende antwoorden te geven.
Vraag maar eens naar de betekenis van een niet-bestaand woord als schopjesbelt. Dit is volgens Perplexity in de volksmond de periode waarin een zwangere vrouw de bewegingen van haar baby in de buik begint te voelen.
ChatGPT houdt het op een term die ‘in veel dialecten (bijvoorbeeld Twents, Achterhoeks of Sallands) wordt gebruikt voor een plek waar tuinafval, mest, as of huishoudelijk afval werd verzameld — vooral vóór de komst van gestructureerde afvalinzameling’.
En Claude van Anhtropic ziet schopjesbelt figuurlijk als iemand die klaagt, zeurt of protesteert als hij kritiek krijgt, ‘vergelijkbaar met een hond die blaft als hij wordt geschopt’.
ChatGPT, Gemini, Grok en Claude zijn de vaandeldragers van de chatbots. Allemaal zijn ze Amerikaans. Recentelijk wist ook het Chinese DeepSeek aan te haken. Het kan sowieso geen kwaad om apps naast elkaar te gebruiken, omdat het per taak kan verschillen waar ze in uitblinken.
Wie niet afhankelijk wil zijn van Amerikaanse of Chinese tech, kan bij het Franse Mistral terecht, dat gratis LeChat aanbiedt, ook als app voor Android of iOS. Deze chatbot is in veel opzichten vergelijkbaar met de bekende concurrentie.
Helaas inclusief het behaagzieke karakter. Een schopjesbelt is volgens LeChat ‘een riem of band die om het lichaam wordt gedragen, met daarin een of meer houwers of schoppies die gebruikt worden voor het planten, onkruid wieden of andere tuinwerkzaamheden’.
En ouderwetse linkjes-Google? ‘Uw zoekopdracht leverde geen resultaten op.’ Verfrissend.
Alles over tech vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant