Ruim vijf jaar nadat het nieuwe coronavirus sars-cov-2 de wereld in een pandemische crisis stortte, zit het onderzoek naar de herkomst ervan muurvast. De reden: China, maar ook westerse inlichtingendiensten, vertikken het inzage te geven in data die misschien meer licht op de zaak kunnen werpen.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Tot die vernietigende slotsom komt een wetenschappelijke commissie van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in een nieuw rapport dat dit weekeinde verscheen. Volgens de commissie wijst alles erop dat het virus eind 2019 via besmette dieren op de mens is overgesprongen op de grote markt in Wuhan. Maar zo lang China het vertikt om mee te werken aan ‘uitvoerig onderzoek naar de wildsoorten die werden gefokt, verhandeld en verkocht op de Huanan Versmarkt en andere markten in en rond Wuhan’, komt het onderzoek niet verder.
Een schrobbering krijgen ook de inlichtingendiensten van de VS en Duitsland, met hun beweringen dat er aanwijzingen zouden zijn dat het virus uit een lab is ontsnapt. Hoewel de WHO ook die landen formeel heeft verzocht hun aanwijzingen te delen, kreeg de organisatie nul op rekest. Terwijl het toch ‘niet alleen van wetenschappelijk belang’, maar ook een ‘morele en ethische noodzaak’ is om te achterhalen waar sars-cov-2 vandaan kwam, foetert de WHO-commissie.
De commissie veegt in elk geval twee theorieën resoluut van tafel. Zo is er geen enkele aanwijzing dat het virus kunstmatig in elkaar is gezet, constateert de WHO. Zo te zien is sars-cov-2 puur natuur. Ook de Chinese complottheorie dat het virus helemaal niet uit China komt maar via bevroren vis of vlees is geïmporteerd uit het Westen, kan wat de commissie betreft bij het grofvuil. In april constateerde een Chinees overheidsrapport juist nog tevreden dat de vraag naar de herkomst van corona met de importtheorie ‘is afgerond’.
Wél acht de WHO-commissie het denkbaar dat er sprake is van een natuurlijk virus dat werd gekweekt in een laboratorium en vervolgens is ontsnapt, bijvoorbeeld nadat een proefdier een medewerker besmette. Maar zonder inzage in bijvoorbeeld de bloedmonsters van labmedewerkers, kan de onderzoekscommissie die theorie ontkrachten, noch bewijzen, aldus de commissie.
Pikant is dat vier van de 27 commissieleden medewerking aan het rapport opzegden. Drie van hen waren woedend dat de WHO niet sterker stelling neemt tegen de geruchten dat het virus uit een lab zou komen. Zo verklaarde een van hen, de Braziliaanse parasitoloog Carlos Morel, dat hij een lablek allang geen gewone wetenschappelijke hypothese meer vond, maar een ‘politieke positie’ die de commissie ‘ondermijnt’.
In een eerder rapport noemde de WHO de mogelijkheid dat het virus uit een lab zou komen nog ‘extreem onwaarschijnlijk’. Maar sinds Donald Trump een Chinees laboratoriumongeluk in april zonder verdere toelichting ‘duidelijk de oorsprong’ van corona noemde, is de WHO voorzichtiger.
Niet dat de ‘wetenschappelijke adviesgroep voor de oorsprong van nieuwe pathogenen’ (Sago) erg twijfelt dat het virus van de markt komt. ‘Het gewicht van het beschikbare bewijs dat is beoordeeld door Sago, wijst naar een zoönotische spillover’, een sprong van dieren naar de mens, zo schrijft de commissie.
Zo noemt de commissie ‘het meest overtuigende bewijs’, genetisch bewijs dat er op de markt in Wuhan werd gehandeld in coronagevoelige dieren zoals wasbeerhonden en civetkatten, precies op de plek waar ook de eerste menselijke patiënten opdoken. Bovendien duidt de stamboom van het virus erop dat corona niet één, maar twee keer op de mens is overgesprongen, enkele weken na elkaar, constateert de SAGO.
Frustrerend genoeg geeft China maar geen zicht op de wildboerderijen waar de marktdieren vandaan komen, constateert de commissie. Zo gingen Chinese onderzoekers er wel toe over om duizenden in het wild gevangen dieren te testen op sars-cov-2, maar niet op de boerderijen op het platteland, waar de uitbraak weleens vandaan kan komen. Ook van tests bij boeren en handelaren heeft China geen gegevens openbaar gemaakt.
Voor wat betreft het lab wil de WHO meer openheid van zaken over de bloedmonsters van laboratoriummedewerkers, die China zegt te hebben afgenomen toen covid opdook. Ook wil de Sago inzage in de veilgheidsprotocollen van het lab en op welke plekken men veldwerk deed. Maar eigenlijk lijkt de WHO er zelf nauwelijks meer in te geloven, bleek ook uit een toelichting van WHO-baas Tedros Adhanom Ghebreyesus.
‘De WHO en Sago blijven bereid om alle verdere informatie die aan het licht komt te evalueren’, aldus Tedros. Ofwel: we wachten af.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant