Pride in Boedapest werd verboden door de Hongaarse regering, maar beleefde mogelijk zijn grootste editie ooit. Tienduizenden deelnemers liepen zaterdag mee, uit solidariteit met lhbti’ers én tegen Viktor Orbán – een demonstratie van liefde, verzet en hoop. ‘Ze hebben geen macht over ons.’
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Balázs (44) en Otto (39) zijn achttien jaar samen en dit jaar gaan de twee mannen voor het eerst naar de Pride. Ze lopen mee in de zee van mensen in de Hongaarse hoofdstad die de Donau oversteekt. Op de brug is het soms zo druk dat je moet schuifelen. Juist omdat de regering haar heeft verboden, is de bijeenkomst politieker dan ooit, leggen ze uit. ‘Het is een wet die geen wet mag heten, ze druist tegen elke ethiek in’, zegt jurist Balázs over het verbod op de Pride. ‘We staan hier voor onze rechten’, valt Otto bij. ‘Maar ook om te protesteren tegen een systeem.’
De zetel van dat systeem is iets verderop te zien: de burcht van stadsdeel Boeda, waarvandaan Viktor Orbán het land bestuurt. Andersom kan de Hongaarse premier, mocht hij dat willen, vanaf het kasteelterrein naar zijn stad kijken en zien hoe tienduizenden landgenoten het verbod op de Pride negeren, ondanks dreigementen van gevangenisstraf voor organisatoren, boetes voor deelnemers en camera’s met gezichtsherkenning die iedereen registreren – hoe ze zich niet lieten intimideren, en Orbáns ‘illiberale democratie’, al is het maar voor één dag, tonen als een reus met lemen voeten.
In maart nam het Hongaarse parlement een wet aan om de Pride te verbieden. Vrijdagavond benadrukte de politie dat de bijeenkomst verboden is, nu staan agenten rustig langs de kant en laten iedereen passeren.
Dat de Pride alsnog werd georganiseerd, is voor een goed deel te danken aan burgemeester Gergely Karácsony, die de parade liet doorgaan als een gemeentelijk evenement en zich zo onttrok aan het ingeperkte demonstratierecht. Het liep afgelopen weken uit op een juridische staarwedstrijd waarbij Karácsony aan het langste eind trok. ‘Ze hebben geen macht over ons’, zei hij triomfantelijk op het podium aan het einde van de mars.
Toen de eerste deelnemers daar aankwamen, was de staart van de mars nog niet eens vertrokken van het startpunt 3 kilometer verderop, meldde nieuwssite Telex. Al voordat iedereen zich had verzameld, barstte het dichtstbijzijnde metrostation uit zijn voegen van de mensen.
Behalve veel Hongaren verzamelden zich ook buitenlanders uit alle windstreken. De Pride werd ook bezocht door een tientallen Europarlementariërs en politieke afvaardigingen: zo waren er ook verschillende leden van de Tweede Kamer en burgemeester Femke Halsema aanwezig.
Voor velen is het de eerste keer. Zoals voor László (70) en Piroska (66), ‘al 49 jaar gelukkig getrouwd’, uit de zuidoostelijke stad Szeged. Toen ze ’s ochtends de trein namen, zat deze vol met mensen die gingen demonstreren, zeggen ze.
Het echtpaar is hier uit ‘solidariteit met de lhbti-gemeenschap en voor vrijheid’. László: ‘Deze regering wil alles vermorzelen. Als ze iets willen, verzinnen ze een wet en voeren ze het uit. Ze hebben zoveel geflikt en dit keer gaat het te ver.’ Net als veel demonstranten willen ze niet met hun volledige naam in de krant. ‘Misschien komen ze achter ons aan.’
De dertigste Pride in Boedapest draait in eerste instantie om lhbti-rechten. Vanwege het verbod is het ‘belangrijker dan ooit’, zegt Vivien Gardality (29) en er valt een wereld te winnen voor gelijke rechten en behandeling. Zelf is ze uit de kast, maar ervaart soms discriminatie. ‘Ook heb ik vrienden die hun geaardheid verbergen, uit angst voor geweld of afwijzing.’ Daar is de regering debet aan, die ‘lhbti’ers van alles de schuld geeft.’
Maar de grote aanwezigheid van Hongaren zoals het echtpaar uit Szeged maakt het evenzeer tot een fel antiregeringsprotest. Er zijn mensen van alle leeftijden in de menigte te vinden, ook gezinnen met kinderen. Deze ouders maken korte metten met de argumenten van de regering dat Pride verboden moet worden om kinderen te ‘beschermen’ tegen alles wat met lhbti te maken heeft. ‘Ik ben hier op mijn kinderen op te voeden tot ruimdenkende mensen’, zegt Péter Bíró (52), een vader van drie.
Niet iedereen is om: volgens een peiling van onderzoeksbureau Publicus steunt 48 procent van de Hongaren het Prideverbod en is 45 procent tegen. In Boedapest en onder oppositiekiezers – ook van grootste oppositiepartij Tisza van Péter Magyar – is de afkeer van het verbod veel groter.
Maar er is iets aan het verschuiven in Hongarije, meent István Rév, die dit jaar voor het eerst deelneemt, om te ‘demonstreren tegen het regime’. Hij beheert een van de grootste archieven over mensenrechten ter wereld aan de Central European University in Boedapest. Volgend jaar zijn er verkiezingen, Orbáns partij Fidesz staat er slecht voor in de peilingen en afgelopen maanden nam zijn regering steeds radicalere stappen om de aandacht af te leiden van de beroerde economie. Maar voor Hongaren die van de regering afwillen, is er hoop – en hoop maakt moedig.
‘Dit is het eindspel voor de regering, mensen voelen het. Ze voelen het ook zelf: daarom hebben ze de Pride verboden’, zegt Rév. Deze frontale aanval op het demonstratierecht pakt nu averechts uit. ‘In feite is dit protest georganiseerd door Viktor Orbán zelf’, zegt Rév met een twinkeling in zijn ogen.
De Pride verloopt vreedzaam. Tussen de deelnemers stijgt soms gejoel of gefluit op, dat op één punt begint en zich vervolgens als een golf door de mensenmassa beweegt. Als langs de route uit een grote speaker het antifascistische strijdlied Bella ciao klinkt, wordt er geapplaudisseerd.
Een handvol extreemrechtse tegendemonstranten heeft weliswaar een van de bruggen bezet, maar de route wordt in een handomdraai aangepast. De politie grijpt nergens in. Wel staat aan het einde van de Elizabethbrug waar de Pride overheen trekt, een omineus wit politiebusje met enkele hypermoderne camera’s die alles registreren.
Of de Pride voor deelnemers een onaangenaam staartje krijgt, valt nog te bezien. Maar die gedachte is tijdens de mars even ver weg, ook bij het koppel Balázs en Otto. ‘Ik ben blij dat er zo veel mensen zijn. Het is een speciale dag, het voelt als het begin van iets nieuws, alsof er iets is veranderd’, zegt Otto. ‘Ik denk dat Orbán na vandaag minder macht heeft.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant