De nationale woningnood is momenteel de grootste zorg van de Nederlandse kiezer, zeggen de peilingen. De Socialistische Partij ruikt electorale kansen, want de strijd voor meer betaalbare (huur)woningen is al heel lang een partijspeerpunt.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
De ‘hetesoepkar’ van de SP is met pensioen gestuurd. Vele jaren was het tomaatrode voertuig een vast decorstuk bij vakbondsacties en SP-evenementen. Actievoerders kregen vanuit het vehikel gratis tomatensoep uitgereikt.
Maar sinds mei delen de socialisten liever friet (of patat) uit. Op de partijraad in Amersfoort waar de SP-afdelingsvoorzitters zaterdag officieel Jimmy Dijk tot lijsttrekker uitroepen, is geen soep te bekennen.
Zulke gimmicks daargelaten maakt de SP zich op voor een serieuze campagne in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen. Want de SP gaat gebukt onder de ongelijkheid in de samenleving.
Op partijcongressen van de VVD is de sfeer vaak luchthartig. VVD-leden zijn overwegend mensen uit de financiële bovenklasse die de toekomst zonnig tegemoetzien. De SP is de tegenpool van de VVD. Het is een partij voor activisten die zich vereenzelvigen met de maatschappelijke onderkant, met mensen die financieel worstelen.
De kersverse lijsttrekker Jimmy Dijk, tevens fractievoorzitter in de Tweede Kamer, lijkt vaak woedend. In Kamerdebatten trekt hij fel van leer tegen rechtse aanbidders van het grootkapitaal die geen oog zouden hebben voor de noden van de gewone man.
Alles over politiek vindt u hier.
Dijk vindt zichzelf meer bevlogen dan boos. De grote vraag is of hij de komende maanden de sympathie van de kiezer wint. De persoonlijkheid van de lijsttrekker is een belangrijke factor voor electoraal succes, omdat kiezers steeds hype-gevoeliger en wispelturiger zijn. Partijtrouw speelt bijna geen rol meer.
Voor Dijk is het zijn eerste grote verkiezingscampagne als lijsttrekker. Hij onderkent dat zijn huidige onbekendheid bij het publiek een nadeel is, maar heeft goede hoop dat hij zich de komende maanden in de kijker kan spelen.
Het komt de SP niet slecht uit dat de woningnood boven aan het prioriteitenlijstje van de kiezers staat. Voor de socialisten is ‘betaalbaar wonen’ al heel lang een speerpunt. In februari, nog voordat het kabinet viel, presenteerde de SP een actieplan voor de woningmarkt onder de titel ‘Wonen zonder winst’.
Volgens Dijk levert de SP, die door de concurrentie steevast tot ‘gratisbierpartij’ wordt bestempeld, dit keer een degelijke financiële onderbouwing voor haar woningmarktplan. Het verkiezingsprogramma van de partij zal dan ook meer pagina’s tellen dan het vorige, met meer uitgewerkte plannen.
Desondanks wil de SP haar programma weer niet laten doorrekenen door het Centraal Planbureau, terwijl de meeste traditionele partijen dat wel doen. Dijk stelt dat de rekenmodellen van het CPB te neoliberaal zijn om de partijplannen recht te doen. In zijn ogen is het CPB te negatief over onder andere de bestrijding van kinderarbeid en het afschaffen van het eigen risico in de zorg – twee SP-programmapunten.
‘Wonen zonder winst’ zal centraal staan in de verkiezingscampagne van de partij. Dijk en partijvoorzitter Lieke van Rossum zeggen dat de SP ernaar streeft issue owner te worden op het onderwerp woningmarkt, zoals de PVV dat is op immigratie en de VVD op economie. Uit kiezersonderzoek blijkt dat een partij die kiezers associëren met een bepaald beleidsonderwerp, stijgt in de peilingen als dat thema de verkiezingscampagne domineert.
De drie belangrijkste ‘actie-eisen’ in het woonplan van de SP zijn: een bevriezing van de sociale huren, het bouwen van een miljoen betaalbare huurwoningen en meer zeggenschap voor huurders in woningcorporaties. Tweede Kamerlid Sandra Beckerman, de SP-woningmarktwoordvoerder, pookt de afdelingsvoorzitters in Amersfoort op om de woonagenda van de partij de komende maanden volop uit te venten.
Om meer betaalbare koopwoningen te realiseren pleit de partij voor grondpolitiek. Het opdrijven van grondprijzen (en daarmee de huizenprijzen) door speculanten moet koste wat kost worden voorkomen. Gemeenten moeten daartoe meer financiële middelen krijgen om in grond te investeren.
Dat is volgens Dijk en partijvoorzitter Lieke van Rossum goed te betalen door andere politieke keuzen te maken. Als een van de weinige fracties in de Tweede Kamer heeft de SP tegen de nieuwe Navo-bestedingsnorm van 5 procent gestemd. Dijk spreekt smalend over de ‘Trump-norm’. De miljarden die aan defensie worden uitgegeven, kunnen volgens hem beter besteed worden aan de zorg, de economie, onderwijs en de woningmarkt.
‘Het is onvoorstelbaar hoe iedereen voor Trump door de knieën zakt, en hoe de Nederlandse bevolking straks keihard wordt gepakt’, fulmineert Dijk in het partijkantoor. Dat is ironisch genoeg gevestigd in een voormalig bastion van het grootkapitaal: een voormalig Rabobank-filiaal. De oude bankkluis in de kelder huisvest nu het partijarchief.
In zijn eerste toespraak als lijsttrekker deelt Dijk ook wat sneertjes uit naar GroenLinks-PvdA, de grote concurrent op de linkerflank van het politieke spectrum. ‘Ik lees in de media dat die partij radicaal zou zijn. Dat lijkt mij een vergissing. Want we weten allemaal dat Frans Timmermans, zodra het kan, naar het midden schuift voor de macht.’
De SP is zich ervan bewust dat de fusiepartij eind oktober veel strategische stemmen kan trekken door ‘klein links’, inclusief de SP, leeg te zuigen in een electorale tweestrijd met de VVD of het CDA om het premierschap. ‘Dat was de voornaamste reden voor hun fusie’, zegt campagneleider Nils Müller.
De SP is mede op aarde om GroenLinks-PvdA bij de socialistische les te houden, stelt Müller. ‘De kiezer ziet hopelijk in dat wij de beste garantie bieden op een links kabinet, door ervoor te zorgen dat GroenLinks-PvdA zijn beloften nakomt.’
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant