Gastland Nederland hoopte op een ‘historische Navo-top’. Zo kan er later inderdaad op worden teruggekeken – al is het nog de vraag of dat in positieve of negatieve zin zal zijn.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Wat te zeggen nu het stof begint neer te dalen van de plechtige beloftes die 31 leiders woensdag deden aan de imposante ronde vergadertafel van de Noord-Atlantische Raad in Den Haag? Beloftes die ijverig verspreid werden door massa’s journalisten die in de tot persruimte omgetoverde parkeergarage als nijvere mieren door elkaar heen krioelden om van politici telkens een en dezelfde boodschap te horen?
Europa werd de dag na de top wakker op hetzelfde continent als daarvoor: een werelddeel geplaagd door de grootste agressieoorlog sinds die van Adolf Hitler, zonder realistisch uitzicht op spoedige beëindiging. En zonder verenigd westers front tegenover Vladimir Poetin.
De Russische wapenindustrie produceert sneller dan die van de Navo, Oekraïners voelen het dagelijks in de massale luchtaanvallen. Maar de oorlog die al van de voorpagina’s werd verdrongen door ontwikkelingen in het Midden-Oosten mocht, met Donald Trump terug in het Witte Huis, ook niet centraal staan bij de Navo-top. ‘Trump krijgt koninklijke behandeling terwijl Oekraïne langs de zijlijn staat’, kopte de Kyiv Independent.
Stefanie Babst, een oud-topfunctionaris bij de Navo, sprak van een ‘gemiste kans’ omdat de VS vooraf ‘duidelijk maakten dat ze niet wilden praten over een langetermijnstrategie tegen Rusland of de volgende stappen om Oekraïnes toekomst veilig te stellen’. Dat Europa en Canada veel meer in defensie moeten investeren, ligt al jaren op tafel, zegt ze.
‘Het zou beter zijn als ze dat gewoon déden, en zich hier hadden gericht op de centrale strategische kwestie van dit moment: hoe kunnen we Rusland afschrikken en duidelijk maken dat het nooit Oekraïne zal krijgen?’ Uiteindelijk werden Ruslands ‘langetermijndreiging’ en de ‘herbevestiging’ van de steun aan Oekraïne kort vermeld in de slotverklaring.
Het lijkt dan ook beter om de top te zien als diplomatieke crisisbeheersingsoperatie om Amerika onder Donald Trump zoveel mogelijk betrokken te houden bij de alliantie, en daarmee tijd te kopen voor Europese investeringen in eigen kunnen.
De schrik zat er immers goed in na de veiligheidsconferentie in München in februari, waar de Amerikaanse vice-president JD Vance zei dat de grootste dreiging van de alliantie van binnenuit komt, en waar defensieminister Pete Hegseth liet weten dat Europa de ‘conventionele veiligheid van het continent’ zelf ter hand moest nemen.
Het gevoel dat Amerika Europa aan zijn lot overlaat, werd nog groter na de vernederende behandeling van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky in het Witte Huis en de tijdelijke stopzetting van alle Amerikaanse hulp aan Kyiv.
Vanuit dat licht bezien was de top op korte termijn een groot succes. Trump genoot van zijn vorstelijke ontvangst en van zijn grote politieke overwinning.
Hij slaagde er met zijn dreigementen in wat eerdere presidenten niet was gelukt met overredingskracht: de Europeanen en Canada te laten beloven binnen tien jaar 3,5 procent van hun bruto binnenlands product (bbp) uit te gaan geven aan defensie, plus 1,5 procent aan defensiegerelateerde uitgaven. Samen goed voor Trumps eis van 5 procent. ‘De alliantie is geen afzetterij’, concludeerde hij voor het eerst.
Niettemin gaat niemand ervan uit dat Trump nu opeens een wedergeboren Atlanticus is. De sinds president Barack Obama ingezette trend is vanuit Washington bezien nog steeds dezelfde: de strategische focus verschuift naar China en de Pacific, Europa moet snel leren zelf verantwoordelijk te worden voor de veiligheid op het continent.
Het demissionaire kabinet vindt dat dit een ‘historische top’ was en er zal de komende jaren inderdaad nog vaak worden verwezen naar de hier gedane plechtige beloften. Maar de term ‘historisch’ kan positief of negatief uitpakken.
Naar de Navo-top van Wales in 2014, waar bondgenoten afspraken 2 procent te gaan uitgeven, wordt nu teruggekeken als blijk van Europa’s zwakke reactie op de Russische verovering van de Krim, die het pad effende voor verdere Russische agressie.
Inmiddels is de Europese veiligheidssituatie dramatisch verder verslechterd, maar toch sprongen in Den Haag de eerste kikkers (Spanje en België voorop) alweer uit de kruiwagen. Ook grote landen als Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Italië gaan de nieuwe norm niet halen, waarschuwt de Franse veiligheidsexpert François Heisbourgl bij Politico.
Trumps blijdschap over de beloften van deze week kan weer omslaan in woede als de voortgang in de komende jaren onvoldoende is. Nog niet verdisconteerd in de 5 procent is overigens de beoogde herziening van Amerikaanse troepensterkte in Europa.
Hetzelfde geldt grotendeels voor de Europese plannen om écht onafhankelijker te worden middels grootste investeringen in bijvoorbeeld satellieten, luchttransport en luchtverdediging. Het maakt de rol van de EU en de bereidheid van EU-lidstaten om flexibel te kijken naar financieringsmogelijkheden des te belangrijker.
De belangrijkste winst van ‘Den Haag’ voor de korte termijn, hopen Europese politici, is dat de trans-Atlantische breuk inzake Oekraïne enigszins geheeld kan worden, dat de VS Kyiv daadwerkelijk meer luchtverdedigingsraketten zullen sturen en dat president Trump zijn onwil om te druk op Poetin te vergroten laat varen.
‘Den Haag’ kan in theorie het begin zijn van meer eensgezindheid inzake Oekraïne en een meer evenwichtige ‘wedergeboren’ alliantie. Maar als er te weinig komt van de papieren beloften en er geen antwoord komt op Poetins raketten- en drone-aanvallen op Oekraïne, kan het historische oordeel minder glansrijk uitpakken dan gastland Nederland zich had gewenst.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant