is columnist van de Volkskrant en werkt als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties.
De een mocht een kous aantrekken, de ander een handschoen. Aan het hof van Versailles streden de hoogste edelen van Frankrijk om de gelegenheid Lodewijk XIV, de Zonnekoning, te helpen met aankleden. De Romeinse keizer Caligula zou vrouwen van senatoren voor seks hebben ontboden om de bedprestaties na te bespreken met de senatoren in kwestie. In het feodale Japan moesten krijgsheren de shogun schuifelend op hun knieën naderen.
Hoe ongemakkelijk ook, Donald Trump staat als heerser in een rijke traditie wanneer hij in ruil voor bescherming publieke vernedering verlangt. En zo bezien is de publicatie van een sms’je waarin secretaris-generaal Mark Rutte hem prijst omdat Trump iets bereikt dat ‘GEEN andere president’ lukte, nog een milde vorm. Net als de door Rutte gemunte titel ‘daddy’, door het team van Trump inmiddels triomfantelijk op T-shirts geprint.
Zo gaat het nu eenmaal wanneer een machthebber niet regeert op basis van afspraken en recht, maar louter op grond van loyaliteit. Dan moet je meebewegen met zijn grillen. Je kunt de afgelopen Navo-top beschouwen als een proeverij van de post-democratische wereld die ons mogelijk te wachten staat.
Dat is onwennig. Begrijpelijk. En dus zie je cognitieve dissonantie. Er is weliswaar debat over het gedrag van Rutte – sommigen vinden het te kruiperig – maar over één ding lijkt overeenstemming te zijn: Trump is zo primitief dat hij kan worden ingepalmd door zijn ego te strelen. Haha, domme Donald, onze gewiekste Mark heeft hem aan een touwtje. Ik vrees dat het zo niet werkt. Alsof Trump er werkelijk van onder de indruk is dat hij in een paleis mag slapen.
Dit is het zelfbedrog van de zwakken. Trump is niet de pop, hij is de poppenspeler. Al sinds zijn politieke opmars tien jaar geleden wordt telkens beweerd dat iemand hem onder de duim heeft, manipuleert of zal temmen. De ene keer is het Steve Bannon. Dan zijn het weer de generaals. Nog maar kort geleden werden er gretig memes gedeeld over ‘president Musk’. Maar waar is Musk gebleven? Waar is Bannon? Waar zijn de generaals?
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Dit denken is een manier om jezelf gerust te stellen. Trump is machtig, maar onnozel en impulsief, is de misvatting. Wij zijn met z’n allen slimmer dan deze barbaar en zo zijn wij vanuit onze ondergeschikte positie eigenlijk superieur.
Ik geloof er niets van. Een minkukel zonder zelfbeheersing kan niet zo lang zo gedisciplineerd en effectief toewerken naar iets dat steeds dichter bij absolute macht komt. Hij lijkt – kijk zijn persconferenties – eerder sluw en berekenend, en weet de vleierij vermoedelijk op waarde te schatten. Het maakt Trump niet uit wat er precies in het appje staat of hoe mooi zijn slaapkamer is. Zoals het uiteindelijk altijd arbitrair is geweest hoe diep onderhorigen precies voor hun keizer buigen. Het gaat erom dát ze het doen, dat ze toegeven aan zijn willekeur.
De despoot heeft voortdurend demonstraties van trouw nodig, juist omdat hij weet dat het stroop smeren onoprecht is en slechts ingegeven door angst. Europa is weerloos zonder Amerikaanse dekking, onder meer tegen de dreiging van Trump zelf nota bene, die al heeft gesuggereerd dat hij Groenland op Denemarken zou willen veroveren. Zoals hij ook Canada zou willen inlijven. Het opbouwen van voldoende Europese militaire capaciteit gaat vele jaren duren en dus moeten wij onze onderdanigheid aan Trump betonen en hopen dat het hem tevreden stelt.
Natuurlijk is het onder deze omstandigheden winst als Trump even geen Navo-landen bedreigt of Poetin aanmoedigt om ermee te doen wat hij wil, zoals eerder. Wie Rutte daarvoor wil complimenteren moet dat vooral doen.
Er is ook enige hoop voor ons. Want er zit een zwakke plek in Trumps tactiek. Hij klaagt hoe oneerlijk het is dat de VS zo veel meer betalen voor de Navo dan Europa, maar juist deze afhankelijkheid heeft de Europese steun voor de VS gegarandeerd. Als wij nu gaan doen wat hij zegt te willen, zullen we de VS op een dag niet meer nodig hebben. Hij zei het zelf, toen hij van een journalist de vraag kreeg of hij Navo-leden als kinderen ziet: ‘Ze kunnen nu niet zonder de VS, maar op den duur wel.’ Als we eenmaal sterk genoeg zijn, plegen we misschien een vadermoord.
Is het dus slechts een kwestie van nog een jaar of wat panisch schateren om de grappen van ‘our friend Donald’? Zo simpel is het niet. Want de wereld wordt niet voor ons gepauzeerd. De uitholling van democratieën gaat intussen door, onder enthousiaste aanvoering van onze beschermheer, die er in eigen land wat dat betreft ook geen gras over laat groeien. Niet voor niets vinden de protesten tegen Trump in de VS ook dit weekend weer plaats onder de noemer No Kings.
De politicoloog Catherine de Vries waarschuwde kort voor de benoeming van Rutte al dat je de vrijheid van Navo-lidstaten niet tegen dreiging van buiten kunt beschermen zonder de vrijheid ook binnen lidstaten hoog te houden. Dat was nadat Rutte een slijmerig briefje aan de Hongaarse autocraat Orbán had geschreven om bezwaren tegen zijn benoeming weg te nemen. En hier zit wat in. Als het knielen voor antidemocraten zo doorgaat, hebben we straks misschien wel een sterk leger, maar weinig meer om voor te vechten.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant