Een grote terreuraanslag in hoofdstad Damascus schokte Syrië afgelopen zondag. De regering heeft de aanval toegeschreven aan Islamitische Staat, dat zich afgelopen maanden steeds vaker laat zien. Is die heropleving te stoppen?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant.
Een gewapende man opende zondag het vuur op kerkgangers in een Grieks-Orthodoxe kerk, waarna hij een bom liet afgaan. De zelfmoordaanslag eiste 25 levens en meer dan zestig mensen raakten gewond. Het was de eerste grote terreuraanslag in Damascus sinds het regime van Bashar al-Assad in december viel.
Een onbekende terreurgroep eiste de aanslag enkele dagen later op, maar volgens de interim-regering is de dader aangesloten bij Islamitische Staat (IS). Het bloedbad roept herinneringen op aan de hoogtijdagen van IS, toen religieuze minderheden geregeld het doelwit waren van terreuraanslagen. Mensen vragen zich af of de nieuwe regering wel in staat is hen te beschermen.
President Ahmed al-Sharaa heeft bezworen dat hij er, ondanks zijn verleden bij Al Qaida, alles aan zal doen om terreur te bestrijden. De interim-regering zou al twaalf aanslagen hebben verijdeld. In januari wisten veiligheidstroepen een grote aanslag op een sjiitisch-heiligdom in Damascus te voorkomen, dezelfde plek waar IS in 2016 met een dubbele moordaanslag 134 mensen doodde. Maar in mei sloeg IS terug met twee dodelijke aanslagen op regeringssoldaten, volgens IS gericht tegen het ‘afvallige Syrische regime’.
Het is opvallend dat IS zich weer zo sterk laat zien, na jaren ondergronds te hebben geopereerd. Sinds begin dit jaar heeft de groep volgens Amerikaanse militaire inlichtingen tientallen (kleine) aanslagen gepleegd in Syrië. De terreurgroep eist veel aanslagen op en uit openlijk kritiek op de regering van al-Sharaa. De gevreesde heropleving lijkt te zijn begonnen.
Te midden van de Syrische burgeroorlog riep IS in 2014 een door een schrikbewind gekenmerkt kalifaat uit in Syrië en Irak. Op het hoogtepunt omvatte dat tien miljoen mensen. In maart 2019 verloor IS zijn laatste bolwerk, maar dat betekende niet het einde van de beweging. Gelieerde groepen controleren op verschillende plekken in Afrika en Azië zelfverklaarde provincies en de ideologie blijft wereldwijd aanslagen inspireren.
Naar schatting zijn er nog zo’n 1.500 tot 3.000 IS-aanhangers in Syrië en Irak. Amerikaanse inlichtingen wijzen op toegenomen activiteit onder deze ‘sleeper cells’, zoals wapensmokkel en het verplaatsen van strijders. ‘IS gedijt goed bij onrust en chaos. Dat zie je nu in Syrië gebeuren’, zegt Tanya Mehra, senior onderzoeker bij het International Centre for Counter Terrorism (ICCT).
Zonder er veel ruchtbaarheid aan te geven zijn de VS in april begonnen met de afbouw van hun troepen in Syrië, een lan gekoesterde wens van president Donald Trump. ‘Het lijkt erop dat er meer aanslagen plaatsvinden sinds de terugtrekking van de Amerikanen’, zegt Mehra. Van de 2.000 troepen zouden er nu nog zo’n 1.400 over zijn. De Amerikanen hebben erop aangedrongen dat de Syrische regering de leiding in de strijd tegen IS overneemt.
‘Van alle uitdagingen waarvoor we nu staan, is IS de belangrijkste’, zei de Syrische binnenlandminister begin juni op staatstelevisie. De regering zet die toewijding kracht bij met operaties waarbij IS-strijders worden gearresteerd en wapens in beslag worden genomen. Maar die vinden nauwelijks plaats in de regio waar de meeste aanslagen plaatsvinden: het oosten van het land, de thuisbasis van IS, tegenwoordig onder controle van de Syrische Democratische Krachten (SDF).
De door Koerden geleide SDF speelde een doorslaggevende rol in de strijd tegen IS en bewaakt nog altijd meer dan negenduizend IS-strijders in twintig gevangenissen en 38 duizend vrouwen en kinderen in de kampen Al-Hol en Roj. De VS waren altijd de belangrijkste steunpilaar van de SDF en trainde soldaten, bood luchtsteun bij militaire operaties en gaf onmisbare financiële steun aan de vele gevangenissen.
In februari schreef het toonaangevende Institute for the Study of War dat de ‘gecombineerde druk’ op IS van de Amerikaanse troepen en hun Koerdische partners cruciaal is om een heropleving van de terreurgroep te voorkomen. Maar de toekomst van die samenwerking staat nu op losse schroeven.
Begin dit jaar zette Trump plotseling de miljardensteun voor de gevangenissen stop. Tegelijkertijd verloopt de afgesproken integratie van de SDF in het regeringsleger moeizaam. Gevreesd wordt dat deze situatie zal leiden tot chaos en gevangenisuitbraken. Volgens de SDF waren er dit jaar al zeker twee pogingen.
Onderzoeker Mehra verwacht dat de regering de heropleving van IS niet zonder buitenlandse hulp de kop in kan drukken. Al-Sharaa heeft al grote moeite om het land bij elkaar te houden te midden van aanvallen van Assad-loyalisten, uitbraken van sektarisch geweld en Israëlische bombardementen op het zuiden van het land. ‘De regering staat onder grote druk’, zegt Mehra. ‘Ze kunnen gewoon niet overal tegelijk zijn.’
Volgens Amerika is het van cruciaal belang dat andere landen hun burgers uit de kampen repatriëren en een groter deel van de kosten op zich nemen. De wereldwijde anti-IS-coalitie telt ruim tachtig leden, maar toezeggingen blijven uit. Alleen Irak heeft er sinds januari werk van gemaakt om burgers uit de kampen te repatriëren en te berechten.
Al-Sharaa zet zich sterk in voor internationale samenwerking, maar dat levert hem ook harde kritiek op van de radicale flank van zijn achterban. IS probeert die spanningen verder op te stoken. In haar online nieuwsblad, al-Naba, veroordeelde IS de ontmoeting tussen al-Sharaa en Trump en riep critici op om zich bij hen aan te sluiten. ‘Ze zeggen: kijk hem in dat nette pak naast die Amerikanen’, zegt Mehra. ‘Hij verloochent zichzelf en zijn land.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant