Op de EU-top na de Navo-top ontbrak het niet aan meningsverschillen. Toch verandert er nu meer in Europa dan lange tijd voor mogelijk werd gehouden.
Na de Navo-top in Den Haag haalde Europa deze week opgelucht adem: het was gelukt om de Verenigde Staten aan boord te houden. De schaamteloze vleierij van secretaris-generaal Mark Rutte met de Amerikaanse president Donald Trump was ongetwijfeld diplomatiek effectief, maar liet tevens zien hoe broos de band tussen Europa en de Verenigde Staten is geworden. Alles werd uit de kast gehaald om Trump maar niet te mishagen.
Het succesvolle naoorlogse Europese model werd gebouwd op Amerikaanse (nucleaire) bescherming. Nu die bescherming niet meer vanzelfsprekend is, moet Europa op eigen benen kunnen staan, om zijn territorium en zijn plaats in de wereld te verdedigen.
Maar hoe sterk is Europa? Direct na de Navo-top reisden Europese regeringsleiders door naar Brussel voor een top van de Europese Unie. Zoals gewoonlijk ontbrak het niet aan meningsverschillen. Slowakije blokkeert vooralsnog een achttiende sanctiepakket tegen Rusland. Frankrijk stelde de klimaatdoelen voor 2040 ter discussie. De opstelling tegenover Israël liet zien hoe moeilijk het de EU valt om de geopolitieke rol te spelen die zij nastreeft.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
De diplomatieke dienst van de EU constateerde zelf dat Israël in Gaza de mensenrechten schendt, hetgeen in strijd is met het associatieverdrag tussen de EU en Israël. Toch besloten de regeringsleiders wederom eerst de dialoog te zoeken, alvorens stappen te zetten. Die Europese traagheid staat in geen verhouding tot de ontwikkelingen in Gaza, waar dagelijks doden vallen, de Gazanen in een klein gebied bij elkaar worden gedreven en onafhankelijke internationale hulp door Israël niet wordt toegestaan.
Wie een geopolitieke rol wil spelen, moet met één stem spreken. Dat is moeilijk voor de EU. De Unie is geen land als de VS, waar de president per decreet zijn zin kan doordrijven. Zij is een samenwerkingsverband van 27 soevereine staten, elk met zijn eigen belangen en geschiedenis. Zo is krachtig optreden tegen Israël onmogelijk door de opstelling van Duitsland, dat nog steeds worstelt met zijn oorlogsschuld. Daardoor ondergraaft de Unie haar morele pretenties als pleitbezorger van het internationaal recht in een wereld waarin steeds vaker het recht van de sterkste geldt.
En toch verandert er iets in Europa. Als de dreiging maar groot genoeg is, wordt de verdeeldheid overwonnen. De defensiebudgetten in Europa gaan fors omhoog. Er gebeuren dingen die kort geleden niet voor mogelijk werden gehouden. Zo is er een programma van 150 miljard euro voor gezamenlijke Europese leningen om de defensie te versterken. Er zijn plannen om gezamenlijk materieel en munitie aan te schaffen, waarbij de EU een coördinerende rol gaat spelen.
Het zijn altijd de omstandigheden geweest die de Europeanen nader tot elkaar hebben gebracht. Door de agressie van Rusland, de terugkeer van Trump en de rivaliteit van China zijn die omstandigheden in lange tijd niet zo dwingend geweest.
Het is gemakkelijk om te wijzen op de verdeeldheid van de lidstaten of de koppigheid van regeringsleiders die om politieke redenen langzamer handelen dan de omstandigheden lijken te vereisen. Maar ondertussen verandert Europa in een voor Brusselse begrippen snel tempo van karakter. Het vredesproject wordt steeds meer een veiligheidsproject.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant