Bouwbedrijven die vervuilende staalslakken van Tata Steel afnemen, kunnen daarbij een flinke som geld meekrijgen. Dat bleek deze week tijdens een rechtszaak tegen een bedrijf en twee onderaannemers die worden verdacht van milieuvervuiling met staalslakken in Hellevoetsluis.
Pelt & Hooykaas, een bedrijf dat door het Openbaar Ministerie (OM) strafrechtelijk wordt onderzocht, brengt de staalslakken namens Tata Steel op de markt. Maar van een echte verkoop blijkt geen sprake: in 2018 kreeg een onderaannemer in Hellevoetsluis juist 6,65 euro per ton staalslakken mee, stelt het OM. Pelt & Hooykaas betaalde ook nog het vervoer per schip; de aannemer hoefde alleen het transport vanaf het schip te betalen.
Uiteindelijk hoopte de onderaannemer een kunstmatige heuvel van 30 meter hoog aan te leggen die toeristen langs de N57 moest aantrekken. De zogeheten 'Landmark' zou 750.000 ton staalslakken bevatten, meer dan de jaarproductie van Tata Steel. Pelt & Hooykaas zou de aannemer in totaal 5 miljoen euro betalen om het grindachtige materiaal af te nemen.
Zover kwam het niet. Nadat er 63.000 ton staalslakken in de polder bij Hellevoetsluis was gestort om een tijdelijke weg en een baggerdepot aan te leggen werden de werkzaamheden gestaakt. Inmiddels hadden veel omwonenden geklaagd: ze kregen gezondheidsklachten door stof van de staalslakken.
In het materiaal, dat ontstaat bij de staalproductie, zit ongebluste kalk. Bij inademing of contact met de ogen levert dat klachten op. Die klachten werden door omwonenden op grote schaal gemeld. Mensen zeiden door het staalslakkenstof last te hebben van bloedneuzen, hoestbuien en zelfs brandwonden. Ook dieren werden ziek. "Het heeft een behoorlijke impact op ons gehad", zei Cora van Mook, een van de omwonenden, tijdens de zitting.
Het is al langer bekend dat afnemers van staalslakken soms geld toe kunnen krijgen, maar details waren tot nu toe niet bekend. Critici zien in de negatieve waarde een bewijs dat staalslakken eigenlijk moeten worden aangemerkt als afval in plaats van als bijproduct dat in de bouw kan worden gebruikt. In de Europese wet staat dat iets alleen een bijproduct kan zijn als er een zekere afzetmarkt voor is en als er geen milieuschade door ontstaat.
"De essentie is dat staalslakken gevaarlijk zijn", zei de officier van justitie. "En degene die zich van staalslakken moet ontdoen, Tata Steel, weet dat." Daarom wordt het materiaal volgens het OM in grote hoeveelheden afgezet aan projecten "die niet lijken te zijn gericht op efficiënt bijgebruik, maar op maximaal volume".
Op verschillende plekken in Nederland heeft dat geleid tot milieuschade als de staalslakken met regen- of grondwater in contact zijn gekomen. Zo ook in Hellevoetsluis, waar uiteindelijk regenwater met de zuurgraad van gootsteenontstopper een sloot in liep. In de zomer van 2019 werden de staalslakken in Hellevoetsluis verwijderd en verplaatst naar Oude-Tonge, waar opnieuw milieuschade ontstond.
Volgens N57 Holding, de opdrachtgever van de werkzaamheden in Hellevoetsluis, was de waarde van de staalslakken inmiddels nog verder gezakt: er moest 12,50 euro per ton worden bijbetaald aan de nieuwe afnemer. Het bedrijf zegt niet te hebben geweten dat de onderaannemer van plan was om staalslakken te gebruiken bij de werkzaamheden.
Het OM eiste taakstraffen van respectievelijk 180 en 100 uur tegen twee verdachten die het werk met de staalslakken hadden gepland en uitgevoerd. Tegen opdrachtgever N57 werd een geldboete van 75.000 euro geëist.
De advocaten van de verdachten wezen erop dat geen permanente bodem- of grondwatervervuiling is ontstaan in Hellevoetsluis. Zij zeggen aan alle voorwaarden te hebben voldaan die Pelt & Hooykaas stelt om staalslakken veilig te kunnen gebruiken.
Maar de officier van justitie citeerde uit een verklaring van de directeur van de staalslakkenleverancier, die zegt dat het bedrijf niet op de hoogte was van de plannen om er een tijdelijke weg en baggerdepot mee te bouwen. Had het bedrijf dat geweten, "dan waren wij niet met de levering akkoord gegaan", zou de directeur hebben verklaard.
Pelt & Hooykaas wil tegen NU.nl niet inhoudelijk op de zaak reageren, maar zegt wel dat bij staalslakken "sprake is van prijsfluctuaties die mede een gevolg zijn van vraag en aanbod in de markt". Volgens het bedrijf wordt het materiaal terecht gezien als bijproduct en niet als afvalstof.
Christiaan V., een van de verdachten in de zaak-Hellevoetsluis, denkt daar anders over. "Ik verbaas me nog steeds dat dit spul gebruikt mag worden", zei hij tijdens de zitting. "Er zijn domme ganzen zoals ik die daar dan op een bepaald moment in lopen."
Source: Nu.nl economisch