Van zijn handgeschreven testament tot zijn boxershort en sokken: zelden kwamen liefhebbers zo dicht bij Napoleon, de mens. In Parijs werden woensdag ruim honderd persoonlijke objecten van de keizer geveild.
is correspondent Frankrijk van de Volkskrant. Ze doet verslag vanuit een veilinghuis in Parijs.
Het publiek mag smetteloos gekleed zijn en geuren naar zomer uit een flesje, in feite zit hier een verzameling voyeurs. Van het chique goed geïnformeerde soort, dat zeker. Maar de ruim honderd objecten uit het leven van Napoleon die woensdagmiddag onder de hamer gaan bij veilinghuis Sotheby’s in Parijs, geven een zeer intieme kijk in het leven van de oude keizer.
Neem het handgeschreven briefje waarop Napoleon in augustus 1819 vanuit zijn ballingschap op Sint-Helena zijn testament noteerde. Wegkwijnend op het Britse eilandje, bijna 2.000 kilometer verwijderd van de Afrikaanse Westkust, noteerde hij nauwkeurig wie na zijn dood zijn diamanten ketting zou krijgen, zijn wapens, het porselein en zijn wapenschild. Alsof je over de schouder meekijkt van een man die de dood ziet naderen en op het punt staat de geschiedenisboeken in te gaan.
Of kijk naar het setje botergele kleding: een hemd, een boxershort en een paar lange sokken, alles voorzien van een N geborduurd in rood zijdedraad. Geschatte waarde: tussen de 50- en 80 duizend euro. Maar in Parijs gaat het voor fors meer onder de hamer. Een koper die via de telefoon inbelt, tikt de set op de kop voor ruim 130 duizend euro.
De spullen komen uit de privécollectie van Pierre-Jean Chalençon, een markante Franse zakenman en tv-persoonlijkheid die sinds zijn 17de spullen van Napoleon verzamelt. Maar nu hij diep in de schulden zit – volgens het Franse dagblad Le Figaro staat Chalençon 9,4 miljoen euro in het rood – moet de veiling hem uit de rode cijfers helpen.
Dat verloopt anders dan gedacht. Een van de pronkstukken van de collectie is de bicorne, de kenmerkende zwarte vilten hoed met omhoog gevouwen randen waarin je Napoleon kunt uittekenen – volgens de collectieve beeldvorming, tenminste. Iconisch, zou je denken. Maar de hoed, vooraf geschat op 500- tot 800 duizend euro, gaat voor 280 duizend euro van de hand.
‘Tegenvaller’, fluistert Tarik Bougherira, handelaar in alles wat met Napoleon te maken heeft. ‘Zoiets moet normaal 1- tot 2 miljoen opbrengen. Maar er is twijfel over de echtheid.’ Mogelijk is de hoed gemaakt voor Napoleon, meldt de catalogus. Die hem mogelijk aan generaal Mouton gaf tijdens de slag bij Aspern-Essling in 1809. Te veel onzekerheid, zegt Bougherira, ‘dat merk je meteen. Als ik Sotheby’s was, had ik hem niet eens aangeboden.’
Andersom gaat juist de haarlok, afgeknipt na zijn dood, waanzinnig over de kop. Het bewaren van haar van een geliefde was traditie in het 18de- en 19de-eeuwse Europa. De lok werd samen met een stukje van zijn vest en gordijn bewaard. Het zou naar schatting samen 4- tot 6 duizend euro moeten opbrengen, maar de veilingprijs schiet de 50 duizend voorbij.
‘Er blijven altijd mensen die bereid zijn veel geld neer te leggen voor Napoleon’, zegt handelaar Bougherira. ‘Maar de markt verandert. Met alle technologie van vandaag de dag verlangen mensen meer naar concrete, persoonlijke spullen. Ze willen een stukje geschiedenis kopen, iets spectaculairs. Terwijl interessante kunstobjecten het minder goed doen. Sommige vazen gaan voor veel minder dan de geschatte waarde van de hand.’
Zo grijpt hij naast de mahoniehouten kaptafel van Joséphine, maar gaat een aardewerken buste van Napoleon voor een prikkie mee naar huis. ‘Dat had wat mij betreft 50- tot 60 duizend euro moeten kosten. Ik heb ’m nu voor slechts 10 duizend euro.’
‘Een zeldzaamheid!’, prijst de veilingmeester met gevoel voor ironie het volgende pronkstuk aan. Van deze map van rood leer met gouden letters zijn er ‘evident niet veel’: hierin werden de scheidingspapieren van Napoleon en zijn geliefde Joséphine bewaard. In 1809 werd het huwelijk ontbonden, omdat ze samen geen kinderen konden krijgen – een van de tragische keerpunten in Napoleons leven.
Het is die tragiek die ook liefhebbers als Bougherira fascineert. ‘Napoleon was in feite de eerste selfmade man. Hij kwam uit een bescheiden adellijke familie, had niet veel geld. Begonnen met niets werd hij keizer, en hij stierf met bijna niets.’ Behalve dan de memorabilia. Twee eeuwen na zijn dood levert de veiling van Sotheby’s 8,7 miljoen euro op, waar Napoleon overigens niets aan heeft. ‘Het is een menselijk verhaal’, zegt Bougherira.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant