Alle vijanden van Israël delven de laatste anderhalf jaar het onderspit. Maar de volgende stap, een politiek proces dat naar duurzame vrede leidt, wordt nooit gezet.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël, het Midden-Oosten en België.
Heel het Midden-Oosten haalde opgelucht adem toen de Amerikaanse president Donald Trump deze week op sociale media aankondigde dat de oorlog tussen Iran en Israël voorbij was. Er was misschien nog geen duurzame oplossing in zicht, maar een potentieel catastrofaal conflict leek te zijn voorkomen.
Die opluchting was ook in Israël voelbaar. Burgers kropen uit de schuilkelders en feliciteerden elkaar met de onwaarschijnlijke overmacht van het eigen leger en de verbluffende prestaties van hun inlichtingendiensten. Natuurlijk had de Amerikaanse president een belangrijke rol gespeeld, maar de meeste mensen geloven dat hun eigen regering de existentiële dreiging die Iran voor Israël vormde, uit de weg heeft geruimd.
Trump maakte Israël enkele uren later duidelijk wie hier de grote speler is geweest. Toen het bestand nog even wankelde omdat er over en weer toch werd gebombardeerd, zette hij Israël furieus als een kleine kleuter in de hoek. ‘LAAT DIE BOMMEN NIET VALLEN’, schreef hij op sociale media. ‘DAT IS EEN GROTE OVERTREDING. STUUR JE PILOTEN NAAR HUIS. NU!’
Het kon de pret in Israël niet drukken. De meeste Israëlische analisten onderstreepten de afgelopen dagen nog maar eens hoe mooi de regio in anderhalf jaar tijd is gladgestreken: Iran heeft aan macht en prestige ingeboet, Hamas en Hezbollah zijn gedecimeerd en de Syrische president Bashar al-Assad is verdreven.
Op het eerste gezicht lijkt Israël inderdaad als grote overwinnaar uit de bus te zijn gekomen: vrijwel alle directe vijanden zijn de afgelopen maanden min of meer vleugellam gemaakt. Tegelijkertijd is een zorgwekkend patroon zichtbaar. Israël gaat er telkens met gestrekt been in, maar hierop volgt nooit een politiek proces dat ook voor een langdurige, duurzame vrede kan zorgen.
‘Politiek is de voortzetting van oorlog met andere middelen’, schreef oppositieleider Yaïr Golan hier vorige week in de krant Haaretz over. ‘Als je op je sterkst bent, heb je de beste kans om je politieke doelstellingen te behalen en daarmee de veiligheid van je land te vergroten.’
Dat moment is zo ondertussen wel aangebroken, meent Golan. Wat betreft Iran, zou Israël volgens hem achter de schermen het voortouw moeten nemen voor een degelijk nucleair akkoord met Iran, zodat niemand in een later stadium voor nare verrassingen of voldongen feiten komt te staan. ‘Deze overeenkomst mag niet gebaseerd zijn op vernedering, maar op transparantie en wederzijds begrip. Militaire macht moet op enig moment wijken voor strategische visie.’
Eenzelfde geluid komt van Danny Citrinowicz, onderzoeker aan het Israëlische Instituut voor Veiligheidsstudies. Het nucleaire programma heeft waarschijnlijk wel vertraging opgelopen, schrijft hij op sociale media, maar is niet uitgeschakeld. Zijn vrees is dat deze oorlog het Iraanse regime er zelfs van overtuigt dat ze een nucleaire bom nodig heeft om vijanden af te schrikken. ‘Als dat gebeurt, zullen we deze oorlog achteraf in een heel ander licht gaan zien’, schrijft Citrinowicz. ‘En zonder overeenkomst zal niets zeker zijn.’
En dan is er nog dat andere conflict dat al meer dan anderhalf jaar voortraast. Door de oorlog met Iran had de wereld even minder aandacht voor het genocidale geweld dat de Palestijnen in Gaza teistert, maar ook daarvoor lijkt Israël nog steeds geen andere strategie te hebben dan dat het probleem is opgelost zodra alle inwoners zijn gedood of vertrokken.
‘De strijd wordt niet voortgedreven door nationale veiligheid’, schrijft Golan (die zelf de tweede man van het Israëlische leger is geweest), ‘maar door coalitiepolitiek. Militaire macht is een middel, geen einddoel, en het moet niet worden ingezet voor politiek voordeel, maar voor stabiliteit en regionale afspraken.’
Net als bij Iran, lijkt de bal ook in het geval van Gaza echter bij de Amerikanen te liggen. Trump heeft de Israëlische premier Benjamin Netanyahu een enorm plezier gedaan door de ‘bunkerbuster’-bommen in te zetten op het Iraanse nucleaire complex in Fordo, en wellicht presenteert hij binnenkort de rekening. Ook Netanyahu weet dat een einde aan de oorlog in Gaza wel eens de volgende prioriteit van Trump kan zijn.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant