Duizenden Kenianen gingen gisteren de straat op om te demonstreren tegen politiegeweld en corruptie in de overheid. De demonstratie mondde uit in rellen, waarbij de politie zeker zestien betogers doodde. We bellen erover met Afrika-correspondent Joost Bastmeijer.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Hallo Joost. Gisterenmiddag schreef je een bericht over de demonstraties. Wat is er sindsdien voor nieuws te melden?
‘Er is meer duidelijkheid over de omvang en gevolgen van de rellen. Duizenden mensen gingen in de hoofdstad Nairobi de straat op, maar ook in andere grote steden zoals Mombasa en Nakuru. Uiteindelijk werd er in maar liefst 27 van de 47 Keniaanse provincies gedemonstreerd.
‘Amnesty International meldde gisterenavond dat er zestien Kenianen zijn omgekomen. De meesten van hen zijn gedood door de politie. Vierhonderd mensen raakten gewond, van wie meer dan tachtig zwaargewond.
‘Dat is schrijnend, omdat deze demonstraties juist over politiegeweld gaan. Gisteren was het een jaar geleden dat de politie zestig mensen doodschoot tijdens nóg grotere rellen, toen tienduizenden mensen op straat kwamen tegen president William Ruto. De rellen van gisteren begonnen als een vreedzame herdenkingsmars.’
Het klopt niet om te zeggen dat het geweld gisteren opeens is opgelaaid, dus?
‘Nee, de woede die leidde tot de protesten van vorig jaar is nooit weggeweest. Wat er toen gebeurde, is dat Ruto door het Internationaal Monetair Fonds onder druk werd gezet om de Keniaanse staatsschuld af te lossen. Om dat te doen kwam hij op de proppen met grote belastinghervormingen voor de groeiende middenklasse van het land.
‘Dat schoot het verkeerde keelgat in: veel Kenianen betalen geen belasting, de informele sector is gigantisch en het leven in Kenia is de afgelopen jaren door inflatie al veel duurder geworden. Bovendien hadden Kenianen hun vertrouwen in Ruto gesteld omdat hij had beloofd voor de normale man op te komen, voor de ‘hosselaars’, zoals hij zei.
‘Die woede is het afgelopen jaar blijven etteren. Het werd steeds aangewakkerd door ontvoeringen en nog meer politiegeweld. Meer dan tachtig mensen, waaronder demonstranten die met naam en toenaam op sociale media berichten verspreidden, werden in het holst van de nacht gearresteerd door gemaskerde agenten. Sommigen zijn nooit teruggekomen, anderen vertelden te zijn gemarteld.
‘De gebeurtenissen van gisteren waren eigenlijk het kookpunt van onrust die al weken broeit. Demonstranten gingen bijvoorbeeld meermaals de straat op nadat de populaire blogger Albert Ojwang werd opgepakt en vervolgens vermoord.’
Waarom is de politie zo gewelddadig?
‘Er is al lang een cultuur van straffeloosheid, misschien wel wetteloosheid, bij de Keniaanse politie. Ze hebben lang kunnen doen wat ze willen. Ik heb vijf jaar in Kenia gewoond, en zag dat politieagenten met name de levens van mensen in sloppenwijken weinig waard vinden. Er zijn videobeelden van agenten die mensen daar in elkaar slaan of neerschieten. Toch werden de agenten niet gearresteerd of ontslagen, zelfs in gevallen dat hun namen bekend waren.
‘Er is wel een verandering te zien. Als agenten nu mensen doodschieten, worden ze soms wel gearresteerd. Maar het is vaak nog maar de vraag of ze daarna niet gewoon vrijuit gaan, en dan heeft het ingrijpen meer weg van symboolpolitiek.
‘Het politiegeweld kan ook zo uit de hand lopen omdat de regering van Ruto niets wil weten van de protesten en ze daarom steeds verbiedt met noodverordeningen. Dat geeft de agenten veel macht.’
Wie zit er achter de demonstraties?
‘Uniek aan de protesten van de afgelopen jaren is dat ze steeds meer door gen Z’ers worden georganiseerd, op sociale media. Dat doen ze vanaf het begin al zonder woordvoerders of leiders.
‘Dat maakt het voor Ruto heel ingewikkeld om op te treden. Voorheen kon hij nog organisatoren omkopen, of ze naar zijn eigen partij halen. De illegale ontvoeringen door geheim agenten waren ook bedoeld om te ontdekken wie er achter de protesten zat. Maar omdat daar geen duidelijk antwoord voor is, blijft de protestbeweging nu gewoon bestaan.’
Hoe zien de komende dagen eruit, denk je?
‘De Keniaanse krant Daily Nation publiceerde vandaag een grote foto van een demonstrant die door de brandende straten van Nairobi rent – ze hebben de dodelijke protesten van gisteren omgedoopt tot ‘Black Wednesday’. Op diezelfde voorpagina is een hoofdredactioneel commentaar te lezen, waarin de journalisten president Ruto oproepen ‘om de anarchie in Kenia te stoppen’.
‘Het is maar de vraag hoeveel Ruto zich van die oproep aantrekt. De president heeft niet op de demonstraties en de daaropvolgende rellen gereageerd, en lijkt wat er is gebeurd te willen doodzwijgen. Dat komt overeen met wat we gisteren zagen: Ruto verbood tv-zenders live verslag te doen van de demonstraties. Die moesten daarom via YouTube uitzenden.
‘Vanochtend verscheen de president, alsof er niets aan de hand is, gewoon aan zijn bureau in State House, de plek waar hij een paar maanden geleden koning Willem-Alexander nog ontving. Daar tekende hij een afgezwakte, nieuwe versie van een wet die belastinghervormingen door moet voeren. Daarmee geeft hij een duidelijk signaal af aan de demonstranten: Ruto kan doen en laten wat hij wil.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant