Aan superlatieven geen gebrek, na afloop van de Navo-top in Den Haag. ‘Een groot succes’, zei president Trump over de eerste bijeenkomst van de alliantie in Nederland. Toch was niet alles even positief in de hofstad. Vijf dingen die opvielen.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Navo-chef Mark Rutte hoopte op ‘historische besluiten’ bij de top van de alliantie in Den Haag. En daarbij doelde hij eigenlijk maar op één ding: het verhogen van de Navo-norm voor defensieuitgaven van 2 naar 5 procent van het bruto binnenlands product (opgesplitst in 3,5 procent voor puur militaire uitgaven per 2035 en 1,5 procent voor aanverwante zaken). Dat was een eis van president Donald Trump, die wil dat Europa militair gezien minder teert op de Verenigde Staten.
Hoewel het voor veel lidstaten een forse ophoging van de defensiebudgetten betekent, stemden ze er woensdag allemaal officieel mee in. ‘Een historische mijlpaal’, jubelde Trump na afloop. Een verrassing mocht het besluit evenwel niet meer heten. Voor de top goed en wel was begonnen, zei Rutte er al alle handen voor op elkaar te hebben gekregen.
Althans, dat dacht hij. Want ondanks de eenheid tussen de lidstaten die Rutte graag wilde uitstralen, wees Spanje naar de slotverklaring waarin staat dat ‘bondgenoten’ – niet ‘alle bondgenoten’ – zich committeren aan de nieuwe norm. Madrid meent dat het voor het behalen van de eigen capaciteitsdoelen met fors minder toe kan. Landen als België en Italië kijken daar met interesse naar, maar volgens Rutte is er ‘niemand die denkt dat het kan’. ‘We gaan het zien’, zo parkeerde hij de kwestie voor nu.
Het is mogelijk de meest gestelde vraag die Rutte de afgelopen dagen heeft gekregen: hoe toegewijd is Trump nou aan artikel 5 van de Navo, waarin staat dat een aanval op één Navo-lidstaat wordt opgevat als een aanval op alle lidstaten? ‘Volledig’, herhaalde Rutte steevast, die vond dat Canada en Europese landen maar eens moesten ophouden zich dat te blijven afvragen.
Maar daarbij werd hij niet geholpen door Trump zelf. Op dezelfde vraag antwoordde Trump, in zijn vliegtuig op weg naar Nederland, dat het afhangt van welke ‘definitie’ wordt gehanteerd. ‘Er zijn verschillende interpretaties van artikel 5.’ Dat veroorzaakte toch weer onrust: niemand is vergeten hoe Trump vorig jaar zei dat hij Rusland ‘zou laten doen waar het zin in heeft’ bij Navo-lidstaten die volgens hem niet genoeg betalen.
Trump zou Trump niet zijn als hij niet ook in Den Haag tegenstrijdige verklaringen over artikel 5 zou geven. Verduidelijkte hij woensdagochtend nog zijn eerdere uitspraken door te zeggen dat de VS ‘all the way’ gaan, bij de afsluitende persconferentie negeerde hij een vraag over wat zijn definitie dan precies inhoudt.
Voor de Oekraïense president Volodymyr Zelensky moet de top in Den Haag wennen zijn geweest. Bij afgelopen edities werd hij nog met alle egards ontvangen, maar ditmaal was er bij het officiële deel van het programma geen rol voor hem weggelegd. Dat had een simpele reden: Trump, met wie Zelensky een gespannen verhouding heeft en die vindt dat Europa verantwoordelijk moet zijn voor de steun aan Kyiv.
De overige Navo-lidstaten, Nederland en Rutte voorop, deden er alles aan om Zelensky alsnog zo zichtbaar mogelijk te maken. Demissionair premier Dick Schoof ontving hem op het Catshuis, de Tweede Kamer nodigde hem uit voor een toespraak en verschillende Europese regeringsleiders gingen met hem in gesprek. Rutte herhaalde bovendien dat Oekraïne op een ‘onomkeerbare’ weg is naar het vurig gewenste Navo-lidmaatschap.
Met Trump in het Witte Huis is dat uitgesloten. De slotverklaring rept in tegenstelling tot vorig jaar met geen woord over Oekraïens lidmaatschap. Zelensky slaagde er overigens wel in Trump persoonlijk te spreken in Den Haag. Dat had volgens Trump ‘niet beter kunnen verlopen’, maar behalve dat hij zei te overwegen Patriot-luchtverdedigingsraketten naar Oekraïne te sturen, leverde dat weinig concreets op.
Trumps aanwezigheid bij de top, waarover in de aanloop nog de nodige twijfels bestonden, was cruciaal voor Rutte. Maar het leidde ook tot de nodige kopzorgen: wat als de volatiele Trump uit zijn slof zou schieten? Rutte en gastland Nederland waren er dan ook veel aan gelegen het Trump zo veel mogelijk naar zijn zin te maken.
Daarvoor trokken ze alles uit de kast. Het koningspaar – ‘fantastische mensen’ volgens Trump – nodigde de Amerikaanse president uit voor een overnachting op paleis Huis ten Bosch. Rutte overlaadde de president met loftuitingen, zowel publiek (volgens hem bezwoer ‘daddy’ Trump het conflict tussen Iran en Israël) als privé, bleek uit een sms-bericht dat Trump met de rest van de wereld deelde.
Vragen over of dat hem niet zwak deed ogen, deed Rutte af als een kwestie van smaak. Bovendien, kaatste Rutte terug: waren de Navo-lidstaten het eens geworden over de verhoging van de Navo-norm zonder Trump?
Rutte mocht Trump dan wel de hemel in prijzen voor zijn rol bij het ‘sterker, eerlijker en dodelijker’ maken van de Navo, vaak leek Trump meer bezig met het Midden-Oosten. Een groot deel van zijn afsluitende persconferentie besteedde hij aan het verdedigen van de Amerikaanse aanvallen op Iran. Berichten in Amerikaanse media over de voorlopige inschattingen van een militaire inlichtingendienst, die duiden op mogelijk beperkte schade aan de Iraanse nucleaire faciliteiten, deed Trump af als fake news. Volgens hem is alles ‘totaal vernietigd’.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant