Max Pam is schrijver en columnist van de Volkskrant.
Op het congres van GroenLinks-PvdA liepen afgelopen zaterdag de gemoederen hoog op. Dat gebeurde toen de motie-Piri over een wapenboycot van Israël – inclusief de verdedigingssystemen – werd aangenomen. Geëmotioneerde tegenstanders van de motie verlieten in tranen de zaal, terwijl gejoel en boegeroep hun deel was. Even later kwamen de berichten dat gekwelde partijgenoten hun lidmaatschap hadden opgezegd, snel gevolgd door de mededeling van het bestuur dat er juist veel leden waren bijgekomen.
De ophef op het congres verbaasde me niets. Ik kom uit een links nest en ben opgegroeid met opzeggingen, scheuringen en politieke ruzies. Eigenlijk weet ik niet beter. Mijn grootvader die het volk op een zeepkist toesprak, was er al bij in 1909, toen de Sociaal-Democratische Partij (SDP) zich afsplitste van de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP). De SDP werd later de CPH en weer later de CPN – de Communistische Partij van Nederland.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Mijn vader, die in 1923 op zijn 18de toetrad tot de SDAP, werd in 1932 voor korte tijd secretaris van de afgesplitste OSP – de Onafhankelijke Socialistische Partij van Piet J. Schmidt en Jacques de Kadt. Hij werd geacht de uiterste linkervleugel in toom te houden. Na de oorlog werd hij lid van de PvdA, maar vanwege een grofheid door Jaap Burger zegde hij zijn lidmaatschap op. Weer later trad hij toe tot DS’70, waar hij zijn oude strijdmakker Jacques de Kadt ontmoette. Dit keer werd hij geacht de uiterste rechtervleugel in toom te houden. In 1971 zegde Willem Drees sr., ‘de grootste PvdA’er ooit’ en ‘de beste premier die we ooit hebben gehad’, zijn PvdA-lidmaatschap op, omdat hij de partij te links vond. Alsof de paus niets meer te maken wilde hebben met de katholieke kerk.
Het probleem van een linkse partij is natuurlijk dat zij zowel een getuigenis- als een bestuurspartij wil zijn. Dat gaat soms moeilijk samen. Je zag het ook gebeuren op het congres, waar urenlang werd gesproken over een wapenboycot, terwijl Nederland hoogstens enkele schroeven levert aan Israël, die in perspectief beschouwd nauwelijks de waarde hebben van een paar tientjes.
De behoefte aan een zuiver geweten komt natuurlijk door het feit dat het socialisme van origine een door en door protestantse beweging is. En dan krijg je de rekkelijken tegen de preciezen, de Arminianen tegen de Gomaristen, de doopsgezinden tegen de gereformeerden. Er is, om met wijlen partijcoryfee Bart Tromp (1944-2007) te spreken, ‘altijd een nóg betere reden om je PvdA-lidmaatschap op te zeggen’.
Neem de mastodont Jan Pronk, zoon van een hervormd lerarenechtpaar. Ooit werd hij in deze krant bespot door Jan Blokker, omdat hij zichzelf pathetisch had uitgeroepen tot ‘een burgemeester in oorlogstijd’. Zaterdag hield hij op zijn 85ste een gloedvol betoog vóór de motie. Daar keek ik van op, want had Pronk niet destijds met veel publicitair gevoel zijn lidmaatschap opgezegd? Hij was toch lang boos gebleven, omdat hij geen PvdA-voorzitter mocht worden? Wikipedia bracht uitkomst. Na 2014 stemde Pronk achtereenvolgens GroenLinks, ChristenUnie en Partij voor de Dieren, om pas in 2023 weer terug te keren in de moederschoot van de PvdA.
Met lichte verbazing heb ik ook gekeken naar de huidige partijleider Frans Timmermans, toen hij opriep elkaars hand vast te houden, zoals ook altijd wordt gevraagd bij een groepstherapie. Hij deed dat ten overstaan van zijn oude sta-in-de-weg Job Cohen, die vanuit de zaal toekeek. Diezelfde Job Cohen, die in 2012 als PvdA-fractievoorzitter van diezelfde Timmermans een politiek mes in de rug gestoken kreeg, zodat Job na een uitgelekte mail in vernedering moest vertrekken.
Voormalig Kamervoorzitter Gerdi Verbeet zag ik huilend de congreszaal verlaten en ik moest denken aan haar echtgenoot Wim Meijer (85), ook al een vooraanstaand PvdA-lid, ooit staatssecretaris en vertrouweling van Joop den Uyl. In het boekje 10 over rood, 50 jaar later beschrijft Bert Middel – ‘ik ben een sociaaldemocraat van geboorte’ – hoe Meijer in 1979 werd afgeserveerd in een spel van besloten vergaderingen, dat tevens het einde betekende van de eens zo vernieuwende beweging Nieuw Links.
Een journalist die altijd met passie over de linkse beweging en het linkse levensgevoel heeft bericht, was Martin van Amerongen (1941-2002). Geen PvdA-ledenvergadering of hij was erbij. Het PvdA-bestuur van Amsterdam noemde hij ‘het Kremlin aan de Amstel’ en PvdA-wethouder Walter Etty was ‘de Brezjnev aan de Amstel’. Legendarisch zijn de Transvaalse notities, waarin Van Amerongen noteert hoe een groepje partijgenoten, dat nog geen week lid is, de afdeling-Transvaal overneemt, om vervolgens per motie het vertrek uit de Navo, de erkenning van de DDR en de afschaffing van de monarchie aan te nemen. ‘Vliegende colonnes’, werden dat soort acties door Van Amerongen genoemd en Bert Middel beschrijft hoe in Groningen iets soortgelijks geschiedde.
Ik bedoel maar: GroenLinks-PvdA mag wel oppassen met al die nieuwe leden.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns