Behalve een nerveuze dans rondom een grillige Amerikaanse president is deze Navo-top ook een hoogmis voor herbewapening. ‘Europa is niet meer alleen een vredesproject, maar ook een oorlogsproject’.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over trans-Atlantische betrekkingen. Ze doet verslag vanaf de Navo-top in Den Haag.
‘We hebben munitie, munitie, munitie nodig!’ zegt Mark Rutte dinsdagmorgen in zijn openingstoespraak van de Navo-top in zijn eigen Den Haag. En een paar uur later, in een zaal vol ceo’s van wapenbedrijven en hooggeplaatste militairen met goedgevulde rekjes medailles op hun borst, gooit Ursula von der Leyen er een soortgelijke herhaling in.
Nu er politieke overeenstemming is over de 5-procentsdoelstelling, zegt de voorzitter van de Europese Commissie, moet de Europese wapenindustrie ‘leveren, leveren, leveren’. De boodschap is duidelijk. De Europese lidstaten van de Navo moeten samen meer, meer, meer wapens produceren en dat moet sneller, sneller, sneller.
Zo is deze Navo-top in Den Haag, behalve een nerveuze choreografie rondom een onvoorspelbare Amerikaanse president, ook een hoogmis voor de bewapening van Europa. Sinds de vorige editie in Washington – nog onder Trumps voorganger Joe Biden – heeft de top naast het hoofdprogramma een zogeheten Defense Industry Forum, waar de top van de defensie-industrie in gesprek gaat met nationale en Europese politici.
Dit onderdeel van de top is in het leven geroepen omdat de productie van militaire goederen in de Europese Navo-lidstaten geen tred houdt met de hogere defensie-uitgaven. Of, zoals Rutte zegt: ‘De economie van Rusland is twintig keer kleiner dan de Europese landen bij elkaar, maar hun militaire productie is groter. Dat kan niet zo zijn.’
Je moet een stap terug doen om te zien dat zich in Europa een revolutie voltrekt, zo gewoon is het in korte tijd geworden dat het over defensie, wapens en oorlog gaat, in de nationale parlementen, in Brussel en bij het openen van nieuws-apps.
Nog niet zo lang geleden (in de beginjaren van de Nederlandse premier Rutte) was defensie overal in Europa een favoriete bezuinigingspost en kenden jonge Europeanen de dienstplicht hoogstens uit de grijsgedraaide stoere verhalen van hun vaders. Wapenbedrijven golden in dat recente Europese verleden als noodzakelijk kwaad, of een ongewenst element in een aandelenportefeuille.
Dat is nu anders. ‘Europa is niet meer alleen een vredesproject, maar ook een oorlogsproject geworden’, zei Mark Leonard, directeur van de European Council on Foreign Relations (ECFR) afgelopen maandag in een seminar preluderend op de top in Den Haag.
Het Defense Industry Forum speelt zich grotendeels af achter gesloten deuren. De pers mag alleen aanwezig zijn bij de openingsverklaringen van Rutte, Von der Leyen en defensieminister Ruben Brekelmans.
Ze hebben het over het opzetten van ‘honderden nieuwe productielijnen’, hopen op een ‘een quantumsprong van de industrie’ en bepleiten ‘verdere vereenvoudiging van Europese regelgeving’ ten dienste van wapenbedrijven. Het nieuws dat de Duitse regering de defensie-uitgaven de komende vier jaar nog eens met 70 procent verhoogt, wordt toegejuicht. ‘We moeten onze comfortzone verlaten’, besluit Von der Leyen, voormalig Duits Defensieminister, de reeks. ‘Lang leve Europa!’
‘Rutte legde heel erg de nadruk op wat er nog niet is, jammer’, zegt defensiespecialist Dick Zandee van Instituut Clingendael. Aan het einde van dit jaar maken wapenproducenten in Europa samen 2 miljoen artilleriegranaten, aldus Zandee, waarvan het Duitse Rheinmetall ongeveer de helft voor zijn rekening neemt. Voor de grootschalige Russische invasie in Oekraïne lag de Europese productie op nog geen half miljoen. Zandee wil er maar mee zeggen dat de defensie-industrie niet stil is blijven zitten sinds de Russische invasie in Oekraïne.
Maar het huidige momentum voor de Europese bewapening is niet het gevolg van de oorlog in Oekraïne maar van Trump, zegt Zandee. Daarmee raakt hij aan de paradox van deze Navo-top. In Den Haag zullen de lidstaten het behalen van de 5 procentsnorm beklinken om de Amerikaanse president tevreden te stellen. Maar tegelijkertijd zijn het verbeteren van de collectieve verdediging en het nog sneller opvoeren van de militaire productie een voorbereiding op een eventuele Amerikaanse terugtrekking uit de Navo.
De onrustige en in de ogen van veel Europeanen schokkende eerste maanden van Trumps tweede termijn zijn ook de reden dat het draagvlak voor hogere militaire uitgaven in veel EU-landen groeit, blijkt uit een groot onderzoek van het ECFR onder 16 duizend burgers uit 12 EU-lidstaten (niet Nederland).
Ook de dienstplicht mag zich verheugen in groeiende instemming, maar wel vooral onder oudere Europeanen. De leeftijdsgroep die verwacht wordt de wapenen op te nemen, is overal beduidend minder enthousiast. In de meeste ondervraagde landen – met uitzondering van Hongarije en Italië – zegt de meerderheid van de ondervraagden ook vóór Europese kernwapens te zijn.
Dick Zandee ziet ondanks de groei van het draagvlak en de financiering nog steeds beren op de weg voor de Europese defensie-industrie. Zo vermoedt hij dat het serieus verhogen van de productie alleen werkt als ‘de EU tijdelijke uitzonderingen maakt op de vrijemarkteconomie’, door wapenbedrijven voorrang te geven op de markt voor staal en chips. ‘En dat ligt politiek zeer gevoelig, net als het versoepelen van milieuwetgeving.’
Op een gevel in de Stadhouderslaan in Den Haag, vlakbij de ingang van de zwaarbewaakte top, prijkt een muurschildering van een vredesduif met op zijn vleugels de nationale vlaggen van alle Navo-lidstaten, in opdracht van de Navo en de gemeente Den Haag geschilderd door de Nederlandse kunstenaar Diederik Dijkgraaf.
In Ruttes openingstoespraak valt het woord vrede slechts een keer, na direct na de driewerf munitie. ‘We hebben munitie, munitie, munitie nodig. Alleen dan krijgen we vrede door krachtig te zijn.’
Het is een directe vertaling van het door Reagan gemunte en door Trump enthousiast hergebruikte adagium van de Amerikaanse buitenlandse politiek: peace through strength.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant