Na twaalf dagen oorlog tussen Iran en Israël zijn de geopolitieke kaarten opnieuw geschud. Meer nog dan Teheran, geldt Israël nu als de destabiliserende kracht in de regio.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Plotseling is het einde van de oorlog in zicht. In de nacht van maandag op dinsdag kondigde de Amerikaanse president Trump tot verrassing van velen – zijn eigen adviseurs incluis – een staakt-het-vuren aan tussen Israël en Iran. Hoewel het bestand dinsdagmorgen wankel oogde (Iran vuurde een raket af richting Israël), lijkt het einde van de huiveringwekkende, twaalfdaagse oorlog nabij.
Volgens bronnen van The New York Times was het opvallend genoeg de emir van Qatar, Sheikh Tamim bin Hamad Al-Thani, die maandag in de late uren een cruciale rol speelde bij de totstandkoming van de deal, samen met de regering-Trump.
De emir zou de Iraniërs ervan hebben overtuigd voor het bestand te tekenen, ondanks het feit dat datzelfde Iraanse regime eerder op de avond een Amerikaanse vliegbasis in Qatar met raketten bestookte. Op zijn beurt ging de Israëlische premier Netanyahu naar eigen zeggen akkoord omdat de ‘doelstellingen van de oorlog’ zouden zijn behaald.
De hele gang van zaken is zelden vertoond: eerst een barrage Iraanse raketten op een naburige Golfstaat, de eerste in de Qatarese geschiedenis, meteen daarop gevolgd door een staakt-het-vuren. Oorlog en vrede, en dat alles binnen luttele uren. ‘Iran heeft ingestemd met een staakt-het-vuren met een land dat het niet erkent’, twitterde Iran-deskundige Ali Vaez (International Crisis Group) verwonderd, ‘na bemiddeling van een land dat het net heeft gebombardeerd.’
Wat de voorwaarden zijn voor het staakt-het-vuren, is nog onduidelijk. Zo valt het nog te bezien of Iran nu bijvoorbeeld de onderhandelingen over zijn nucleaire programma zal hervatten. Waar de uraniumvoorraad zich precies bevindt, is sowieso onduidelijk. De conclusie dat het Iraanse nucleaire programma volledig zou zijn ‘uitgewist’, zoals een woordvoerder van het Witte Huis beweerde, klinkt echter voorbarig.
De komende tijd zal ook moeten blijken waarom de Israëlische premier Netanyahu akkoord is gegaan met dit bestand. Het had er alle schijn van dat hij uit was op een regimewisseling in Teheran, en dus is het opmerkelijk dat hij nu eieren voor zijn geld kiest, terwijl de Iraanse opperste leider Ali Khamenei nog in het zadel zit.
Eén van de factoren is vermoedelijk dat de Israëlische luchtmacht vrijwel door zijn databank van doelwitten heen was. Zondag zei Netanyahu al dat zijn regering ‘heel, heel dichtbij’ de voltooiing van de oorlogsdoelen was.
Als bovenliggende partij op militair vlak kan Israël er bovendien altijd voor kiezen de oorlog te hervatten. Militair gesproken zijn Israëls vliegtuigen heer en meester in de lucht boven westelijk Iran, zo zei Alon Pinkas, voormalig topdiplomaat en columnist bij dagblad Haaretz, in een podcast. ‘Die situatie zal niet veranderen. Je kunt nu weglopen, en als de Iraniërs dan niet meedoen, kun je opnieuw aanvallen.’
Zo’n scenario zou niet nieuw zijn. Israël heeft in de voorbije maanden vaker bestandsakkoorden verbroken. In maart deed het land dat bijvoorbeeld bij het staakt-het-vuren in Gaza. In buurland Libanon liep er tot februari van dit jaar een bestand, maar dat weerhield Israël er niet van – zowel tijdens als na het bestand – vermeende doelwitten van Hezbollah te blijven bestoken. Ook deze week bombardeerde Israël enkele dorpen in Zuid-Libanon.
In de rest van de regio slaakt men niettemin een zucht van verlichting. De val van het Iraanse regime is uitgebleven, en daarmee – voorlopig althans – ook het vooruitzicht van politieke chaos. Op een maandenlange, regionale oorlog zaten Golfstaten als Saoedi-Arabië absoluut niet te wachten. En ze zullen blij zijn dat de grootste economische rampspoed – afsluiting van de voor de wereldwijde oliehandel belangrijke Straat van Hormuz – is afgewend.
Duidelijk is ook dat ze Israël – en niet Iran – als boosdoener zien. Die slotsom duidt op een mogelijke verschuiving in de geopolitieke verhoudingen. Voorheen maakten Arabische staatshoofden er geen geheim van dat ze het Iraanse bewind als de grootste destabiliserende factor zagen in het Midden-Oosten, bijvoorbeeld vanwege de Iraanse steun voor de gevallen Syrische dictator Bashar al-Assad of voor de Jemenitische Houthi’s.
Nu is het voornamelijk Israël dat gezien wordt als onbuigzaam en gevaarlijk. De Arabische Golfstaten snakken naar stabiliteit, in de hoop internationale investeerders naar de regio te kunnen lokken. Maar zolang Israël nieuwe militaire avonturen aangaat, blijft dat een verre droom.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant