Crisis in het Midden-Oosten Vannacht kondigde de Amerikaanse president triomfantelijk een staakt-het-vuren aan tussen Israël en Iran. Maar vanochtend stond dat direct op losse schroeven: Israël bezwoer met zwaar geschut terug te slaan tegen nieuwe aanvallen die Iran ontkent.
‘Thank you Mr. President’ op een reclamebord in Ramat Gan, Israël, 22 juni.
Even leek de oorlog in het Midden-Oosten verrassend snel aan zijn einde te zijn gekomen, toen Donald Trump in de nacht van maandag op dinsdag een staakt-het-vuren bekendmaakte. Maar dinsdagochtend klonken in het noorden van Israël toch weer luchtalarm. Hoewel Iran ontkent dat het raketten afvuurde, liet de Israëlische minister Israel Katz (Defensie) weten dat hij het leger de opdracht gegeven heeft om „krachtig te reageren”.
Zo mislukt wellicht het plan van de Amerikaanse president, die ’s nachts op zijn socialemediaplatform nog in kapitalen het einde van de ‘Twaalfdaagse Oorlog’ aankondigde. Die naam herinnerde aan de Israëlische minister Moshe Dayan, die in 1967 de gewonnen strijd tegen de buurlanden van 5 tot 10 juni de ‘Zesdaagse Oorlog’ noemde – naar verluidt omdat zes dagen zo mooi verwijst naar de tijd die God nodig had om de wereld te scheppen. Ook Trump smokkelde er een dagje bij in zijn naamgeving van de strijd, die elf dagen geleden begon.
Vooral de afgelopen dagen verliepen bijzonder turbulent. Binnen 48 uur bombardeerde de Amerikaanse luchtmacht Iraanse nucleaire installaties met zijn meest krachtige niet-nucleaire bommen, volgde er een Iraanse tegenaanval met raketten tegen de grootste basis van de VS in het Midden-Oosten waarop Trumps social-media bericht met het staakt-het-vuren volgde.
Niet de persafdeling van het Witte Huis, maar het Truth Social-account van Trump geeft vooralsnog het beste inzicht in de ontwikkelingen. Dinsdagochtend toonde Trump een zeldzaam blijk van nederigheid. „Het staakt-het-vuren is nu in werking getreden. Schend het alsjeblieft niet!” drukte de president Israël en Iran op het hart. Maandagavond (Amerikaanse tijd) had Trump tevreden geconstateerd dat de Iran met een „zeer zwak antwoord” had gereageerd op „onze vernietiging van hun nucleaire installaties”. Hij bedankte Iran voor de waarschuwing vooraf, waardoor Amerikaanse slachtoffers en schade op de militaire basis in Qatar konden worden voorkomen. In Trumps visie was de bescheiden Iraanse reactie noodzakelijk om de volgende stap te kunnen zetten: „Het belangrijkste is dat ze het nu uit hun ‘systeem’ hebben gewerkt en er, hopelijk, geen verdere HAAT meer zal zijn.”
Kort daarna meldde Trump welke afspraken precies gemaakt zijn. Iran zou als eerste stoppen, zes uur later gevolgd door Israël. Na 24 uur zou het einde van de Twaalfdaagse Oorlog „worden begroet door de wereld”. De oorlog die jaren door had kunnen gaan en het hele Midden-Oosten had kunnen verwoesten is volgens Trump hiermee voorkomen. Maar Trumps grilligheid blijkt uit een bericht dat hij zondag nog plaatste, waarin hij suggereerde dat het een goed moment was voor een regimewisseling in Iran. Kort daarvoor hadden vicepresident Vance, defensieminister Hegseth en buitenlandminister Rubio gezegd dat regimewisseling geen Amerikaanse doel was. Dinsdagochtend lijkt Trump weer zeer tevreden met het Iraanse regime.
Terwijl Trump zijn berichten plaatste, werkte het Witte Huis in de uren na de Iraanse aanval driftig aan het bewerkstelligen van een staakt-het-vuren. Trump sprak volgens CNN met de Israëlische premier Netanyahu terwijl vicepresident Vance, buitenlandminister Rubio en diplomatiek gezant Steve Witkoff via Qatar communiceerden met de Iraniërs. Mogelijk is er ook direct met Iran gesproken.
Trump zou al eerder zijn zinnen hebben gezet op het bewerkstelligen van een staakt-het-vuren. Vlak na de Amerikaanse aanval op de Iraanse nucleaire installaties instrueerde de president Witkoff om Teheran daarvan op de hoogte te brengen, meldt nieuwssite Axios. De Iraniërs lieten daarop weten niet te willen onderhandelen voordat ze hadden teruggeslagen.
Na hun vergeldingsactie tegen de Amerikaanse luchtmachtbasis in Qatar zouden de Iraniërs de VS hebben laten weten het daarbij te houden, waarna Washington nogmaals aandrong op onderhandelingen. Ditmaal stemde de Iraniërs toe. Daarmee leken de gebeurtenissen van de afgelopen dagen volgens een helder stappenplan te verlopen. Er was afstemming tussen de VS en Iran. Ook opmerkelijk was de rol van Qatar, dat in de vuurlinie lag van de Iraanse vergeldingsaanvallen maar óók bemiddelaar is in het conflict.
Vaak zijn het de overwinnaars die de naam van een oorlog bepalen. Mocht de strijd alsnog gestaakt worden, kan Trump dan inderdaad, samen met Netanyahu, de overwinning claimen?
De Israëliërs hebben de voorbije weken de toon gezet in de internationale rechtsorde door hun besluit om Iran te bombarderen vanwege een veronderstelde nucleaire dreiging die volgens experts helemaal niet zo concreet is. Vervolgens riep Netanyahu succesvol de hulp in van zijn grote bondgenoot, die als enige over materieel beschikt dat zwaar genoeg is om ondergrondse uraniumfaciliteiten te bestoken.
Wat Tel Aviv en Washington correct hebben ingeschat, is dat de Iraniërs een zwakke positie hebben. De aankondiging van opperste leider ayatollah Ali Khamenei dat Iran net zoveel raketten had afgeschoten als dat er Amerikaanse bommen op nucleaire installaties vielen, was een duidelijk signaal dat hij niet op zoek was naar verder conflict met de VS. Dat Iran vervolgens met een staakt-het-vuren akkoord ging, kan na de honderden vermoorde generaals, burgers en wetenschappers worden gezien als vernedering.
Voorlopig heeft Netanyahu met hulp met de Amerikanen zijn status bevestigd als de alfaman van het Midden-Oosten. De Israëlische premier maakt werk van zijn belofte om de orde in het Midden-Oosten te veranderen. Maar hoe enthousiast Trump vannacht ook victorie kraaide, het is nog zeer de vraag hoe duurzaam deze nieuwe orde blijkt te zijn. Nadat Trumps voorganger George W. Bush op 1 mei 2003 met zijn ‘Mission accomplished’ de Irakoorlog als beëindigd verklaarde, duurde de oorlog nog acht jaar.
Wat kunnen we verwachten van weer vier jaar Trump?
Source: NRC