Bestaanszekerheid voor iedereen is steeds minder vanzelfsprekend, stelt Lodewijk Asscher, oud-partijleider van de PvdA en oud-minister. Hij roept daarom op tot herstel van collectieve democratische waarden en rechtvaardigheid.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog piepte en kraakte de Britse
oorlogseconomie onder de immense druk van de allesverzengende oorlog. Londen lag onder vuur. Het land bijna failliet. Ambtenaren kwamen bij Winston Churchill met een voorstel: laten we bezuinigen op cultuur. We moeten keuzes maken, werd er gezegd. Zijn antwoord – legendarisch, onvermurwbaar – luidde: Then what are we fighting for?
En ik vraag u vandaag: Wat verdedigen wij eigenlijk?
Die vraag is angstig actueel geworden. Terwijl in Iran bunkerbusters neerdalen en gezinnen in Haifa, Gaza en Teheran hun kinderen ’s nachts proberen te beschermen tegen luchtaanvallen, besluit de Navo deze week in Den Haag om de uitgaven aan wapens te verdubbelen.
Over dit artikel Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Wat vragen die kinderen ons? Welk verhaal vertellen hun littekens?
Het doet mij verdriet dat deze kinderen zelfs in hun angst tegen elkaar uitgespeeld dreigen te worden. Ik worstel met de vraag of ik m’n eigen partij hierin nog kan vertrouwen. En ik twijfel. Maar ik twijfel niet over de waarden waar het voor mij om gaat. En ik zal die nooit loslaten.
Dus nogmaals: wat verdedigen we? Wat is die democratische
rechtsstaat die volgens ons op het spel staat?
Mijn vader droeg zijn hele leven een verbleekt litteken op zijn borst. Aangebracht door een Joodse arts in 1943. Een litteken als laatste redmiddel. Zodat de baby die hij toen was – als hij de oorlog zou overleven – tenminste geïdentificeerd kon worden. Mijn vader
overleefde. Dankzij een dapper gezin dat hem opnam als hun eigen kind.
Het mag duidelijk zijn: bij ons thuis was de rechtsstaat nooit
vanzelfsprekend. Veilig jezelf zijn? Vrijheid van angst en geweld? Broederschap? Dat waren geen garanties. Dat waren idealen – nog te bereiken, altijd kwetsbaar.
Vandaag leven we in een tijd waarin we opnieuw spreken over herbewapening. Navotroepen, defensiebudgetten, F-35’s. Maar, zeg ik u, geen enkel militair budget gaat ons veilig maken zonder het waarom: een morele herbewapening.
Wat voor samenleving beschermen we? Welke waarden staan er werkelijk op het spel?
Mijn antwoord is: de waarden van de Verlichting. Rede boven angst. Kritiek boven gehoorzaamheid. Ieder mens vrij, met rechten, en een waardig bestaan.
We moeten ons afvragen waarom de democratische rechtsorde nu zo onpopulair wordt. Zijn de verlichtingswaarden niet meer geliefd? Het is niet omdat mensen geen waarde hechten aan vrijheid of
rechtvaardigheid. Maar omdat ze het gevoel hebben dat die
waarden niet voor hen gelden.
Want laten we eerlijk zijn: Vrijheid? Voor wie geld en macht heeft. Gelijkheid? Hooguit in naam. Broederschap? Alleen binnen de eigen bubbel.
Na mijn vertrek uit de politiek in 2021 – na het toeslagenschandaal – koos ik ervoor om te gaan werken in Heerlen-Noord: bijna zestigduizend mensen in veertien wijken, tweederde van de voormalige mijnwerkersstad Heerlen.
Ik hielp er plannen te maken een inhaalrace te starten. Mensen gaan er zes jaar eerder dood dan in Heerlen-Zuid. De spoorlijn symboliseert de welvaartskloof. Zoals Heerlen-Noord zijn er wel twintig gebieden. Meer
dan een miljoen mensen leven in de wetenschap dat voor hun kinderen de vrijheid zich te ontplooien er echt anders uit ziet.
Ik zeg u: het zijn niet alleen de glimmende torens van de
departementen in Den Haag die onze aandacht verdienen. Niet alleen de lobby’s van machtigen en de praatprogramma’s vol experts die de wereld uitleggen van boven. Kijk naar Heerlen-Noord. Kijk naar Amsterdam Zuidoost, Arnhem-Oost, Woensel-Zuid. Daar zien mensen hoe de Nederlandse belofte afbrokkelt. Ze zien een overheid die wantrouwt in plaats van ondersteunt. Ze voelen hoe vrijheid steeds minder collectief wordt.
Als we werkelijk willen herbewapenen, dan moeten we daar beginnen.
Concreet: militaire productie vertalen naar banen in de Mijnstreek. Baangaranties voor jongeren in Rotterdam-Zuid en Amsterdam Nieuw-West. Naast Kazernes de mooiste scholen met het beste onderwijs bouwen in de Vlaardingen Westwijk, Cambuur Leeuwarden, Dordt West. De Verlichtingswaarden moeten opnieuw bevochten worden.
Broederschap betekent: de ander niet verketteren. Niet redeneren vanuit het eigen gelijk. Geen tegenstanders uitjoelen, maar begrijpen. Niemand reduceren tot cijfers of stemgedrag. Iedere mens telt.
Vrijheid moet weer een collectief goed worden – niet een privilege voor de bevoorrechten. Dat kan alleen als we echte gelijkheid durven realiseren. Niet op papier, maar in de werkelijkheid.
Zolang de bewoners van Heerlen-Noord niets merken van de
miljarden van de Navo-top, zolang een betaalbaar huis of goede zorg een kwestie van geluk is, zolang kinderen niet opgroeien met dezelfde verwachtingen – hebben we een lange weg te gaan. Zekerheid van bestaan is een politieke keuze.
En ja – we staan onder druk. Van buiten: autoritaire regimes,
extremisme. Maar ook van binnen: radicale partijen, groeiende
polarisatie. Daarom is samenwerking tussen alle fatsoenlijke democratische krachten nodig.
We moeten de Nederlandse belofte herstellen. Een belofte van vrijheid, gelijkheid en broederschap. Niet alleen voor de elite, maar voor iedereen.
En als we dat niet doen, dan zullen steeds meer mensen zich afvragen: What are we fighting for?
Mijn oproep is helder: Wie wil herbewapenen, begint met herstel. Herstel van vertrouwen. Herstel van rechtvaardigheid. Herstel van de belofte dat deze democratische rechtsstaat werkt voor iedereen.
Gun kinderen een toekomst zonder littekens.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant