Oud-Jumbo-topman Frits van Eerd staat maandag terecht in een groot witwasschandaal met crimineel geld. Hoe kon het zover komen?
is economieredacteur. Hij schrijft over het grote geld en corruptie.
Frits van Eerd was er eindelijk weer eens, zegt een Veghelse mede-voetbalvader. De gevallen topman van supermarktketen Jumbo stond twee weken geleden weer langs de lijn bij een voetbalwedstrijd van zijn zoon, die met BlauwGeel ’38/Jumbo kampioen kon worden. Van Eerd heeft zich grotendeels uit het sociale leven van zijn thuisbasis Veghel teruggetrokken, zegt de kennis, die anoniem wil blijven. ‘Iedereen die maar dezelfde vragen blijft stellen – hij is er klaar mee. Hij kijkt uit naar de rechtszaak. Dan is hij ervanaf. Wat de uitkomst ook wordt.’
Maandag begint in Groningen het proces tegen Van Eerd (58), die als telg uit een van de rijkste families van Nederland wordt beschuldigd van het witwassen van crimineel geld. Jarenlang zou Van Eerd cash en spullen hebben aangenomen van figuren uit met name de motorcrosswereld, in ruil voor sponsoring door zijn bedrijf. De plastic Jumbo-tas met daarin 75 duizend euro die bij een inval van de opsporingsdienst Fiod werd aangetroffen in een koelkast in de werkplaats van Van Eerd bij het hoofdkantoor van Jumbo in Veghel, is een soort symbool van de zaak geworden.
Zie de succesvolle bestuursvoorzitter van een van de grootste supermarktketens van Nederland, die in de directiekamer besluiten neemt over de miljoenenovernames van concurrenten C1000 en Super De Boer, en die vervolgens naar beneden gaat, de parkeerplaats oversteekt en de loods binnen gaat waar hij zijn verzameling Formule 1-wagens heeft gestald. Daar, in het keukentje, drinkt hij een bakkie koffie met de figuren die hem stapels briefjes van 200 of 500 euro komen brengen, die hij vervolgens in de koelkast of een houten kist in de werkplaats verstopt.
De belangrijkste van die bezoekers was Theo E., een Drentse ritselaar die onder meer dure auto’s verhuurde aan het Amsterdamse profvoetballers- en penozecircuit. Als ‘autodealer van de onderwereld’ getuigde hij in 2015 in het Passageproces rond Willem Holleeder. Hij had onder meer zakelijk contact met huurmoordenaar Jessy R. en moordmakelaar Fred R. Beiden werden veroordeeld voor hun betrokkenheid bij enkele liquidaties.
Van Eerd en Theo E. zijn zo verknoopt, dat er één strafzaak van is gemaakt. Ook E. staat dus deze week voor de rechter. Voor de inhoudelijke behandeling, na eerdere regiezittingen, zijn drie dagen uitgetrokken.
Waarom deed Van Eerd wat hij deed, is de grote vraag die boven het proces hangt. Vanwege de spanning? De druk? Loyaliteit? Of was het gewoon lucratief?
Van Eerd en Theo E. leren elkaar rond 2000 op een motorcrosscircuit kennen, schrijven Sander van Mersbergen en Jurriaan Nolles in het boek Fritske, over het ‘dubbelleven’ van Frits van Eerd. E. is een voormalige crosskampioen, en voor kampioenen koestert Van Eerd altijd enige bewondering. Bovendien is Van Eerd zelf een verwoed racer. Ze herkennen de modder in elkaar.
Beiden hebben van jongsaf aan door hun dorp gescheurd. Van Eerd door het Brabantse Veghel, waar hij het zwarte maar gekoesterde schaap is van een chique familie die eigenaar is van een groothandel in kruidenierswaren, en E. door het Drentse Westerbork, waar zijn vader een autohandel heeft.
‘Ja, we reden hier hard door het dorp’, zegt Coen Donkers, een goede jeugdvriend van Van Eerd, die nu in Veghel een grote garage heeft en tweedehands Audi’s verkoopt. ‘Al denk ik dat ik harder reed.’
Frits van Eerd was heel anders dan zijn vader Karel, zegt een Veghelaar die hen beiden als nabije buren goed kent. ‘Karel was afstandelijk. Reed in zijn Bentley door het dorp. Dat was echt iemand die zich als Brabantse notabele zag, iemand die wist wat goed was voor de gewone bevolking zonder zich daaronder te begeven. Frits voelde zich daar juist thuis. Het was misschien ook een vorm van rebellie.’
Maar zijn vader ziet wel wat in deze jongen, die niet echt kon leren maar wel zin had in avontuur. Hij maakt hem in 2002 tot zijn opvolger bij Jumbo, dat dan geen groothandel meer is maar een beginnende supermarktketen.
Ook Theo E., was een ‘branieschopper’, zei motorsportjournalist Fred Lubbers drie jaar geleden tegen de Volkskrant. Hij kent hem nog als jochie, toen hij al crosswedstrijden reed. ‘Hij blufte bijvoorbeeld zijn medecoureurs af door ze bij de start uit hun concentratie te halen met valse startjes.’
Hij wordt eind jaren zeventig twee keer Nederlands jeugdkampioen, maar legt zich later vooral toe op het trainen en begeleiden van jonge coureurs, onder wie zijn jongere en talentvollere broer Erik. Hij houdt er bijzondere methoden op na, met een sterke nadruk op discipline. Dat moet zijn pupillen beter maken, maar niet altijd.
Zo neemt hij in 2001 een 17-jarig talent in huis in Gasteren, een dorpje bij Assen, waar hij is gaan wonen. Deze Marc de Reuver moet, zegt hij in zijn biografie Open, aan de vooravond van het Nederlands Kampioenschap in 2004 met een schep een sleuf van 400 meter graven voor de tuinverlichting van Theo. ‘Ik was helemaal kapot. Ik werd die race twaalfde ofzo. Dat was de laatste race die ik bij Theo heb gereden.’
De autoverhuur aan Amsterdamse criminelen loopt uit op een faillissement, omdat zijn klanten vaak niet blijken te betalen of de auto’s niet terugbrengen. Maar zijn reguliere Drentse autohandel is ook schimmig. E. wordt begin deze eeuw al een keer veroordeeld wegens witwassen. Volgens een rechter, zo staat opgetekend in het boek Fritske, laat hij zich ‘telkens weloverwogen leiden door zijn eigen financiële gewin en trekt hij zich daarbij weinig aan van regels en de schade die zijn handelen toebrengt aan anderen in de samenleving’.
Dit is de man met wie Van Eerd in zee gaat. E. wordt ploegleider van een crossteam, dat door Jumbo jaarlijks met enkele tonnen wordt gesponsord. Daarmee is in principe niets mis. Van Eerd is een genereuze man, bij wie ook veel Veghelse verenigingen nooit vergeefs aankloppen als ze steun nodig hebben. Van de carnavalsvereniging tot de voetbalclub, een groot deel van het lokale leven wordt ondersteund door Jumbo, dat onder Frits van Eerd uitgroeit tot de tweede supermarktketen van Nederland.
Als het maar bij sponsoring bleef.
In 2014 worden invallen gedaan op verschillende locaties in Noord-Nederland. De boerderij en het huis van Theo E. worden doorzocht, en er kloppen ook Fiod-agenten aan de deur bij het hoofdkantoor van Jumbo en bij Frits van Eerd. Belangrijkste verdachte is een Fries, Theo K., die wordt verdacht van grootscheepse drugshandel. Theo E. zou de verdiensten hebben witgewassen, en daarbij zou ook Van Eerd een rol hebben gespeeld, onthulde het AD vorig jaar.
Want het sponsorgeld is door E. helemaal niet gebruikt voor zijn motorcrossteam, ziet het Openbaar Ministerie. Hij heeft het doorgesluisd naar de Friese drugsdealer. De verdenking is dat hij daar onder tafel zwart drugsgeld voor heeft teruggekregen, waar de Fries op die manier van af is. Alleen: E. zal zich vervolgens ook hebben moeten ontdoen van dat zwarte geld. Volgens een tipgever van justitie heeft Van Eerd dat gekregen.
De drugsdealer krijgt 8 jaar cel, Theo E. anderhalf jaar. Van Eerd houdt echter bij hoog en bij laag vol dat hij geen cashgeld heeft gekregen, en ontspringt de dans. Van verdachte verandert hij in getuige. Jumbo besluit geen ruchtbaarheid te geven aan de kwestie. Van Eerd mag zijn hobby’s gewoon blijven sponsoren maar moet beloven, beschrijven de auteurs in Fritske, nooit meer met E. in zee te gaan.
In Gasteren weten ze wel wat voor vlees ze in de kuip hadden, met Theo E. Het is een prachtig brinkdorp met oude boerderijen met rieten daken, soms schilderachtig scheefgezakt, midden in Nationaal Park de Drentse Aa. Het centrum van het dorp wordt gevormd door een pannenkoekenhuis met daartegenover de boerderij waar E. tot voor kort woonde. Spiksplinternieuw.
‘Toen hij dat liet bouwen en de bestaande boerderij weg moest, vroegen de slopers een paar keer: klopt het dat dit weg moet?’, zegt een bewoner van het dorp. ‘Maar hij wilde wat groters.’
Hij is een crimineel , zegt Fokko Bos, een tachtiger die iets verderop woont. ‘Hij is een paar keer veroordeeld.’
‘Hij leverde die auto’s aan, hoe heet ie ook alweer? De Neus’, zegt zijn vrouw Jannie. ‘Maar hij had ook goede kanten. Mensen deugen soms wel, soms niet.’
‘Mijn zus woonde tegenover hem, ze kon het altijd goed met hem vinden’, zegt Fokko. ‘Toen ze het aan haar rug kreeg, heeft hij een bed in zijn auto gebouwd en haar naar België gereden.’
Ze kennen hem vooral van de grasmaaier waarop de voormalige motorcrosser altijd zat. ‘Hij had een paar van die dingen’, zegt Jannie. ‘Was-ie dat enorme grasveld aan het maaien. Er stond een omheining omheen en hij had een stal, maar er stonden nooit paarden op dat grasveld. De enige die er iets mee deed, was hij zelf. Maaien.’
Vorig jaar is hij verhuisd. In een naburig dorp verbouwt hij nu een andere boerderij. Volgens een inwoner is hij altijd vastgoed aan het kopen en verkopen, en komen de kopers vaak uit dezelfde hoek. ‘Het gaat in een cirkeltje rond. Dat moeten ze ook eens uitzoeken.’
Toen hij weer vrij kwam, klopte E. weer snel aan in Veghel, blijkt uit door de politie afgeluisterde gesprekken en berichten in het strafdossier, en waaruit in Fritske wordt geciteerd. In de jaren sinds 2015 heeft de sportsponsoring bij Jumbo een grote vlucht genomen. Het is een belangrijke pilaar in de marketingstrategie van het bedrijf, dat miljoenen steekt in Formule 1-coureur Max Verstappen en de wielerploeg Jumbo-Visma. Hun successen stralen af op het Brabantse supermarktconcern, om een volgens Van Eerd simpele reden: winnen is belangrijk.
Maar Van Eerd blijft, naast die grote projecten, ook zijn hobby’s sponsoren. En blijft daarbij ook aan E. vastgeklonken.
‘??????? Je zou per omgaande regelen’, appt E. op 9 mei 2018 naar Van Eerd.
‘Ja weet ik. Komt goed’, antwoordt Van Eerd gedwee.
‘Regel aub vandaag. Aub’, maant E. hem. Er zit wat dwingends in.
E. heeft het hier over enkele tonnen die Van Eerd moet overmaken aan Wim H., eigenaar van een metaalbedrijf in Hardenberg. Ook H. is eigenaar van een motorcrossteam, een bijzonder professioneel team zelfs, dat ook wel Jumbo-sponsoring kan gebruiken. Van Eerd maakt het gevraagde geld snel over. Maar ook hier zal slechts een deel van het geld voor daadwerkelijke sponsoring worden gebruikt. Een ander deel wordt doorgeschoven naar E.
Van Eerd ontkent in de verhoren daarvan iets af te weten.
Bovendien: wat heeft hij er zelf aan?
Daar komt de witwastheorie weer om de hoek kijken. Jumbo betaalt de sponsoring en kan dat bedrag van de belasting aftrekken. Dat geld wordt deels voor sponsoring gebruikt, maar deels ook om zwart geld mee wit te wassen. Het zwarte geld zou, in de vorm van cash of andere waardevolle producten, naar Van Eerd terugvloeien. Die zou dat dan voor zijn hobby’s kunnen gebruiken, zoals het verzamelen van oude auto’s.
Voor Theo E. speelt iets anders mee, blijkt uit afgeluisterde gesprekken die in het strafdossier zitten. Van Eerd kon nu onder druk worden gezet, mede omdat Jumbo en Van Eerd de eerdere aanvaring met justitie in de doofpot hadden gestopt.
Iets vergelijkbaars zou zijn gebeurd in 2022, als E. weer eens een bezoek aan Van Eerd heeft afgelegd. Nadat hij is vertrokken, heeft E. een (afgeluisterd) gesprek met Gerrie N., een inmiddels voor drugshandel veroordeelde paardenhandelaar uit de buurt van Assen – er loopt nog een hoger beroep. E. zegt daarin dat hij net geld bij Van Eerd heeft afgeleverd. Een maand later, zo beschrijven de auteurs in Fritske, maakt Van Eerd 40 duizend euro sponsorgeld over aan de stichting Dutch Racing, die gelieerd in aan Gerrie N.
Van Eerd heeft tot dusver alles ontkend. Het cashgeld dat bij de inval werd aangetroffen, in totaal bijna 450 duizend euro, was volgens zijn advocaat afkomstig van gewone bonafide transacties met andere ondernemers.
‘Zijn manier van handelen kan wel anders zijn dan van de gemiddelde Nederlander’, zei zijn advocaat Robbert Jonk tijdens de laatste regiezitting. En in een nadere toelichting daarna: ‘Wat voor mij onwijs veel geld is, hoeft dat voor mijn cliënt niet te zijn.’
Van Eerd stapte na de inval op als bestuursvoorzitter van Jumbo. Hij is nog wel voor een derde eigenaar. Achter zijn villa in Heeswijk-Dinther rijdt tussen het mini-hockeyveld en het zwembad een robotgrasmaaier over het gazon.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant