In enkele weken tijd heeft de Amerikaanse president Donald Trump een grote draai gemaakt. Vorig weekend ontkende hij nog elke betrokkenheid bij de Israëlische aanval op Iran. Bij zijn oorlogsverklaring aan Iran van zaterdagnacht is het risico op strategische misstappen groot.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Ze woont in New York.
De Amerikanen bevinden zich sinds dit weekeinde op onbekend terrein. De afgelopen decennia hebben ze militair ingrijpen in Iran zorgvuldig vermeden, uit vrees voor escalatie. Jarenlang saboteerden Amerikaanse leiders de nucleaire ambities van het Iraanse regime op elke andere manier: sancties, cyberaanvallen, diplomatieke onderhandelingen. Dat leek genoeg. Volgens de eigen Amerikaanse inlichtingendiensten heeft Iran nog geen nucleaire wapens.
President Donald Trump heeft die doctrine in de vroege zondagochtend met bommen doorbroken. Met Operatie Midnight Hammer – aanvallen op drie nucleaire installaties in Iran – heeft hij een grote gok genomen die mogelijk jarenlang naschokken zal hebben.
Trump hoopt dat de getroffen Iraniërs zich koest houden uit angst voor meer bombardementen. Het is nog maar de vraag hoe realistisch dit scenario is.
Er zijn meer dan veertigduizend militairen gestationeerd in de regio die kunnen rekenen op vergeldingsacties van het Iraanse regime. Hierop zal de VS naar verwachting ook weer reageren met meer geweld, waardoor de boel verder escaleert.
Iran kan overal Amerikaanse ambassades aanvallen. Uit voorzorg heeft de regering personeel en familieleden geëvacueerd uit Irak en Israël. Door Iran gefinancierde milities kunnen bovendien aanslagen en gijzelingsacties uitvoeren op Amerikaanse burgers.
Iran heeft altijd gezegd dat het zich bij een aanval zal terugtrekken uit het Non-proliferatieverdrag, een verdrag dat de verspreiding van kernwapens wereldwijd wil tegengaan, precies wat de Amerikanen eerder zeiden te willen voorkomen. En als de Iraanse faciliteiten nog wel overeind staan, dan kan het regime de luchtaanvallen als aanleiding gebruiken om alsnog in sneltreinvaart een atoombom te bouwen.
Aanhangers van de president verkopen operatie Midnight Hammer echter als een klinkende overwinning. ‘Donald Trump heeft de aarde beschermd voor deze barbaren!’, roept Fox News-presentator Mark Levin zondag op tv, terwijl hij wild met zijn armen beweegt. ‘Donald Trump heeft juist een Derde Wereldoorlog voorkomen!’
Volgens defensieminister Pete Hegseth hebben de bombardementen de nucleaire ambities van Iran ‘weggevaagd’, zei hij op zondag in een persconferentie. De Israëlische minister van Buitenlandse Zaken, Gideon Sa’ar, beweerde dat Trump ‘zijn naam in gouden letters in de geschiedenisboeken heeft geschreven’.
De bommen en raketten die Trump in het weekeinde naar Iran stuurde, brengen een groter gevaar met zich mee. Het Pentagon is sinds het aantreden van Trump gevuld met loyalisten zoals Hegseth, zonder bestuurlijke ervaring. De kans op strategische misstappen is groter dan ooit nu een uiterst delicate periode aanbreekt.
‘Donald Trump heeft gedaan wat hij gezworen had niet te doen’, schrijft tijdschrift The Atlantic zondag. De president heeft zich jarenlang geprofileerd als non-interventionist. Trump kon dreigende woorden uitspreken richting Iran, maar aarzelde altijd om militaire middelen in te zetten. Wel voerde hij gerichte acties uit. In 2020 liet hij bijvoorbeeld Qasem Soleimani, de generaal van de Iraanse Revolutionaire Garde, liquideren.
In enkele weken tijd heeft Trump een grote draai gemaakt. Eerst leek het erop dat de VS en Iran dichter naar elkaar toe zouden bewegen. Sinds april onderhandelen de twee over een nucleair akkoord. En het Witte Huis liet na de eerste aanvallen van Israël op Iran, vorig weekeinde, weten op geen enkele manier betrokken te zijn geweest bij de aanvallen.
Trump zou Netanyahu hebben gezegd om Iran met rust te laten. Nog geen anderhalve week later heeft de Amerikaanse president het startschot gegeven voor het grootste militaire conflict tussen de VS en Iran in decennia. Hij gaf steeds de indruk dat hij ergens de komende weken een besluit zou nemen, maar viel het land al eerder aan, om de Iraniërs te verrassen.
Toen de Amerikanen in 2001 Afghanistan binnenvielen, meenden ze vergelding te zoeken voor de slachtoffers van de terreuraanslagen in New York, waarbij bijna drieduizend Amerikanen omkwamen. De opdrachtgever van de aanslag, Bin Laden, verstopte zich in Afghanistan. Twee jaar later vielen ze Irak binnen, vanwege massavernietigingswapens die niet bleken te bestaan.
Ook nu leggen de Amerikanen de schuld bij hun tegenstander. Trump pretendeert dat de Iraniërs voor escalatie hebben gekozen, terwijl Israël op 13 juni de eerste klap uitdeelde, zonder goedkeuring van de Verenigde Naties. Hoewel het Witte Huis op zondag steeds zegt niet uit te zijn op regime change, of een oorlog, is de kans groot dat het geweld in de regio alleen nog maar verder zal verspreiden.
‘We zijn niet in oorlog met Iran, maar in oorlog met Iran’s nucleaire faciliteiten’, verzekerde vicepresident JD Vance (die zelf ooit gedesillusioneerd terugkeerde van een missie in Irak) zijn landgenoten zondag op nieuwszender NBC. Zenuwachtig wacht de wereld af of Iran dat ook zo ziet.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant