Bij de verkiezingen in 2023 presenteerde Frans Timmermans zich als de ervaren staatsman die het politieke strijdgewoel wilde overstijgen. Het liep uit op een bittere teleurstelling. Bij zijn herkansing is Timmermans bereid om meer risico te nemen, zo toonde het GroenLinks-PvdA-congres zaterdag aan.
is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
De verkiezingsstrijd moet nog beginnen, maar bij GroenLinks-PvdA is er nu al meer debat en dramatiek dan in de hele campagne van 2023. Het nieuwe Israël-standpunt van de fusiebeweging, waarin wordt gepleit voor een volledig wapenembargo, heeft geleid tot een publieke breuk tussen Frans Timmermans en een deel van de traditionele PvdA.
De foto van ex-PvdA-Kamerlid Rob Oudkerk die een arm slaat om de aangeslagen ex-Kamervoorzitter Gerdi Verbeet zal de geschiedenisboeken ingaan.
Alles over politiek vindt u hier.
Zou de Frans Timmermans van 2023 het ooit zo ver hebben laten komen? De uit Brussel teruggekeerde ex-Eurocommissaris presenteerde zich destijds juist als de ervaren staatsman die partijen bij elkaar kon brengen. Hij zocht meteen toenadering tot NSC-voorman Pieter Omtzigt en benadrukte zijn compromisbereidheid.
In een van de eerste debatten liet de GL-PvdA-voorman al de harde stikstofdoelen voor 2030 los, tot chagrijn van een deel van zijn eigen partij. Ook suggereerde Timmermans dat er met hem te praten viel over een strenger asielbeleid.
Het resultaat viel tegen: de PVV won met 37 zetels, terwijl GL-PvdA bleef steken op 25 zetels. Binnen de nieuwe fusiebeweging was er amper geestdrift te bespeuren over de vlakke campagne van de onwennige partijleider. VVD en NSC zagen hem ondanks zijn gematigde houding ook nog eens niet zitten als potentiële regeringspartners; ze gingen liever in zee met Geert Wilders.
Timmermans bleef daarna nog lang volhouden dat hij geen onderdeel wilde zijn van de verharding en polarisatie in de Nederlandse politiek – ‘dit land heeft behoefte aan politici die mensen samenbrengen’. Veel waardering oogstte hij daarmee niet. Binnen de eigen kring groeide de twijfel of de relatief onzichtbare Timmermans wel de man was om de nieuwe progressieve beweging te leiden. Bij een peiling van RTL Nieuws afgelopen februari bleken niet alleen Ahmed Aboutaleb en Jesse Klaver populairder als mogelijke voorman, maar ook D66-leider Rob Jetten.
Timmermans wist zich uiteindelijk te herpakken doordat het politieke debat sinds de verkiezing van Donald Trump meer is verschoven naar het voor hem vertrouwde terrein van internationale veiligheid. De GL-PvdA-leider ervoer daarnaast dat zijn achterban harde clashes met Wilders juist waardeert. Toen hij PVV-minister van Asiel Marjolein Faber ‘de grootste prutser die ooit in Vak K heeft gezeten’ noemde, ging het fragment viral. In de podcast ‘Frans’ van Nu.nl erkende hij onlangs al dat ‘de handrem eraf is gegaan’. ‘Dat voelde ook bevrijdend.’
Timmermans’ omarming van een volledig wapenembargo tegen Israël sluit aan bij een achterban die meer strijd en duidelijke standpunten wil. Tegenover de teleurstelling van de traditionele PvdA-coryfeeën, die vaak al bedenkingen hadden bij de samenwerking met GroenLinks, stond op het congres het grote enthousiasme van jongere sympathisanten. Timmermans heeft de geestdrift van die groep hard nodig voor de campagne de komende maanden.
Met het controversiële Israël-standpunt speelt GL-PvdA nu een centrale rol in het debat rond een van de hoogst opspelende maatschappelijke thema’s. Een paar dagen lang ging het op de sociale media over bijna niets anders. Het sluit aan bij wat campagnestrategen zien als de noodzaak om te ‘domineren’. Een partij die niet opvalt tijdens een campagne heeft een groter probleem dan een partij die controverse oproept.
Timmermans zal hopen dat linkse kiezers die nu worden afgeschrikt door het Israël-standpunt straks toch weer terugkeren, ook omdat aan het einde van de campagne altijd weer de premiersvraag opspeelt. Zoals het er nu uitziet zal Timmermans dan de enige linkse kandidaat zijn die kan voorkomen dat er weer een rechtse premier komt.
Tegelijkertijd vormt de verdeeldheid binnen GL-PvdA – een kleine 20 procent van de leden keerde zich tegen de nieuwe Israël-koers – een risico. Uit een recente opiniepeiling van Ipsos I&O blijkt dat veel kiezers een stem op GroenLinks-PvdA overwegen, omdat ze snakken naar ‘stabiel bestuur’. Als Timmermans er in eigen kring niet in slaagt om boegbeelden als Job Cohen, Lodewijk Asscher of Hans Spekman binnenboord te houden, zal dat twijfels aanwakkeren over zijn vermogen om het land aan een eensgezind bestuur te helpen.
Door een scherpere koers te volgen, loopt Timmermans het gevaar dat hij voor niet-linkse en conservatieve kiezers minder acceptabel wordt als mogelijke premier. De rechterflank is nu nog verdeeld tussen PVV, VVD, CDA en in mindere mate JA21. Als de weerzin tegen de GL-PvdA-leider toeneemt, groeit ook de kans dat centrumrechtse kiezers zich aan het eind van de campagne verenigen achter één kandidaat om te voorkomen dat Timmermans de grootste wordt.
Het zijn risico’s die Timmermans bereid is om te nemen. Er staat voor de 64-jarige partijleider veel op het spel deze campagne. Als hij er weer niet in slaagt om de grootste te worden, zal de roep om een nieuwe leider alleen maar toenemen. Zonder handrem gaat Timmermans voor zijn mogelijk laatste kans.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant