We hebben geleerd om te werken. Te presteren. Te groeien. Om onszelf te bewijzen. Maar misschien is het tijd om iets te leren wat we allang kunnen, maar zijn gaan vergeten: zorgen. Niet als bijzaak of als iets dat ‘de zorg’ wel regelt. En zeker niet als iets wat vrouwen ‘van nature’ beter zouden doen. Zorgen hoort, net zoals werken (homo laborans) en spelen (homo ludens) en liefhebben, bij ieder mens. Tijd voor de homo fovens, de zorgende mens.
Zorgen is meer dan verzorgen. Fovens komt van het Latijnse fovere: koesteren, verwarmen, ondersteunen. Je kunt een kind koesteren, een vriend, een boom – en ook jezelf. Het betekent ruimte geven aan wat kwetsbaar is. Niet iets oplossen, maar er zijn. En blijven, ook als het ongemakkelijk wordt.
Neem mantelzorgers. Mensen die zonder loon, zonder dank en vaak zonder goede uitkomst, zorgen voor hun naaste. Niet uit plicht, maar omdat het niet anders kan en ze zich niet kunnen voorstellen om het níét te doen. We kunnen veel leren van mantelzorgers. Zorgen is iets wat ieder van ons kan.
Nathan Vos is coach, historicus en schrijver. In de maand juni is hij gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier meer over ons beleid.Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Zorgen is een daad van kracht. Nelson Mandela zei: ‘Wat ertoe doet in het leven is niet dat we geleefd hebben, maar wat we hebben betekend in het leven van anderen.’ En dierenactiviste Jane Goodall: ‘Je komt geen dag door zonder invloed te hebben op de wereld om je heen. Wat je doet maakt verschil en je moet zelf kiezen wat voor verschil je wilt maken.’ We worden pas wie we zijn, wanneer we van betekenis durven zijn voor een ander en voor de wereld.
Het begint klein: iemand helpen oversteken, een maaltijd brengen of tijd maken voor een praatje. Het zit ’m niet in de grootsheid van het gebaar, maar in de aandacht waarmee je het doet. Want daarmee pluk je ook de vruchten: dankbaarheid. En je hoeft er geen diploma, topbaan, vlekkeloos verleden of kapitaal voor te hebben. Alleen de wil om te stoppen, te zien wat er nodig is en dat te doen.
De verdeling in de samenleving is nu scheef. Zorg rust nog te vaak op de schouders van vrouwen, terwijl mannen het net zo goed kunnen – en ook moeten, als we iets willen veranderen. Zorgverlof voor vaders is geen luxe, maar een investering in een gelijkwaardigere wereld.
Ik zou het bijna willen verplichten: vanaf je 40ste een jaar lang elke week koken voor een behoeftige buur. Op je 60ste een perk, boom of bos planten en verzorgen. Maar dat past niet in een wet. Wat wel past, is zorg vanzelfsprekend maken als het kenmerk van een volwassen burger. Een belastingstelsel waarin wie veel bezit ook meer bijdraagt. Niet als straf, maar als teken van beschaving. Een economie die met zowel winst als welzijn rekent. Natuurbeleid dat de aarde niet uitput, maar beschermt. Dan hebben we tenminste weer wat aan de politiek.
Maar angst verkoopt in verkiezingstijd veel beter dan liefde. Angst voor migratie, voor verlies van controle. Niet zelden betreft het angsten die zijn aangepraat, of ingebeeld. De reële zorgen zitten compleet elders: een planeet die ons zal uitzweten of wegspoelen. Een samenleving waarin ouderen straks afhankelijk zijn van mensen die nu al nauwelijks op adem kunnen komen.
Actieve empathie of imperfecte solidariteit is dus geen luxe of linkse hobby, maar noodzaak en strategisch verstand. Het is in ieder geval de enige ratio voor ouderen en bijna-ouderen, die straks afhankelijk zullen zijn. We hebben politici nodig die doordachte keuzes voor de lange termijn maken in plaats van beloftes voor de bühne. Die durven zeggen: dit is lastig, maar nodig.
Het kapitalisme bracht ons ver. Per juni 2025 zelfs tot aan de rand van de afgrond. Tijd voor een pad opzij, met zorg als anker voor beleid en ons bestaan. Stem dus uit hoop en vertrouwen, in plaats van boosheid of gemak, en zet de zorgende mens in jezelf aan het werk. Want je bent niet gemaakt om het alleen te doen.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns