De VS hebben zaterdagnacht bombardementen uitgevoerd op drie nucleaire faciliteiten in Iran. ‘Een spectaculair militair succes’, aldus Donald Trump. De president zegt Iran tot vrede te zullen dwingen, maar verdere escalatie dreigt.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Daar vielen dan toch de bommen. Na dagenlang wikken en wegen heeft Donald Trump zich alsnog gemengd in de Israëlische oorlog tegen Iran. Amerikaanse B-2 bommenwerpers voerden zaterdagnacht aanvallen uit op drie Iraanse nucleaire faciliteiten, waaronder de voor het Iraanse atoomprogramma cruciale bergbunker Fordo.
‘Er is geen ander leger op aarde dat dit had kunnen doen’, aldus president Trump zaterdagnacht tijdens een korte toespraak vanuit het Witte Huis, geflankeerd door kabinetsleden. ‘Iran, de plaaggeest van het Midden-Oosten, moet nu vrede sluiten.’
Volg het laatste nieuws over de aanvallen in ons liveblog.
Het is de vraag of Trump zomaar krijgt wat hij wil. De president die zich steevast kritisch uitsprak over Amerikaanse militaire interventie in het Midden-Oosten, en die in november nog werd herkozen met een expliciete boodschap tégen oorlog, heeft zijn land in een onvoorspelbaar nieuw conflict gestort.
‘Als de Verenigde Staten zich bij deze oorlog voegen, zal de situatie heel, heel erg gevaarlijk worden’, waarschuwde Abbas Araghchi, de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, zaterdag nog vanuit Turkije. Uren later regende het bommen op zijn land.
Trump noemt de bombardementen donderdag ‘een spectaculair militair succes’. Toch ziet ook de president verdere escalatie aan de horizon. Tijdens zijn toespraak dreigt Trump al met ‘toekomstige aanvallen die veel groter en gemakkelijker zullen zijn’, indien Iran zich niet onmiddellijk gewonnen geeft. ‘Als er niet snel vrede komt,’ waarschuwt de president, ‘dan gaan wij achter andere doelen aan met precisie, vaart en vaardigheid.’
Iran lijkt vooralsnog onvermurwbaar. De Iraanse Kernenergieorganisatie (AEOI) zei zondag dat de aanvallen ‘geen invloed zullen hebben op de ontwikkeling van de nucleaire industrie’. Een anonieme Iraanse functionaris meldt aan persbureau Reuters dat ‘de grootste ravage is aangericht boven de grond en dat is niet iets wat we niet kunnen herstellen’.
VN-baas António Guterres spreekt zondagochtend zijn zorgen uit. ‘Dit is een gevaarlijke escalatie in een gespannen regio, en een bedreiging voor de internationale veiligheid’, aldus Guterres. ‘Er is een toenemend risico dat dit conflict snel uit de hand loopt, met rampzalige gevolgen voor burgers, de regio en de wereld.’
Wie zich zondag wel diepverheugd toont, is de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. ‘Dit zal de loop van de geschiedenis bepalen’, jubelt Netanyahu tijdens een toespraak in de vroege ochtend. ‘Eerst komt kracht, daarna volgt vrede. En vannacht hebben de Verenigde Staten en president Trump met grote kracht gehandeld.’
Netanyahu probeert Trump al dagen te overtuigen tot deelname aan diens oorlog. Israël bombardeerde Iran de afgelopen week al op verschillende kwetsbare plekken, met honderden doden tot gevolg. Het land zegt te willen verhinderen dat aartsvijand Iran in de toekomst komt te beschikken over een nucleair wapen. Maar Israëlisch optreden alleen is daarvoor onvoldoende.
Naar schatting hebben de Israëlische aanvallen van afgelopen dagen het Iraanse atoomprogramma slechts zo’n zes maanden vertraagd. De VS zouden het verschil kunnen maken. De Amerikanen beschikken over zogeheten ‘bunker busters’, bommen die zwaar genoeg is om de cruciale ondergrondse nucleaire installatie Fordo te beschadigen.
Bronnen in de Amerikaanse media stellen zaterdag dat die bom inderdaad is ingezet. Dat zou de eerste keer ooit zijn. De berg waarin Fordo huist zou zijn getroffen door maar liefst twaalf van deze ‘GBU-57 Massive Ordnance Penetrators’, elk zo’n 13 duizend kilo zwaar. President Trump spreekt zaterdag van ‘een volledige lading bommen’.
Teheran heeft eerder bezworen bij een aanval Amerikaanse doelwitten in de regio te zullen treffen. De tienduizenden Amerikaanse manschappen in het Midden-Oosten zijn in de hoogste staat van alertheid gebracht. De Iraanse tegenreactie laat vooralsnog op zich wachten.
Binnen Washington hebben Trumps bombardementen intussen wel al een oorlog ontketend. Hoewel verschillende politici van beide partijen zich onmiddellijk achter de interventie schaarden, beschouwen anderen – Democraten én Republikeinen – zijn besluit als machtsmisbruik.
‘Dit is niet grondwettelijk’, aldus Republikein Thomas Massie, die als Congreslid een wetsvoorstel steunde dat Trump zou dwingen parlementaire toestemming te verwerven vóór een aanval op Iran. Volgens de Grondwet kan slechts het Congres een ander land de oorlog verklaren. Maar Trump liet de politiek zaterdag links liggen. Toestemming vroeg hij niet, vertegenwoordigers werden pas na afloop summier op de hoogte gebracht.
De kwestie van militaire interventie in Iran vormt in Washington al langer een splijtzwam, met een breuklijn die dwars door beide partijen slingert. ‘Ik prijs president Trump voor zijn besluitvaardige optreden’, zegt het Republikeinse Congreslid Rick Crawford minuten na Trumps aankondiging. De Trump-kritische Republikein en voormalig senaatsleider Mitch McConnell spreekt zaterdag van ‘een prudent antwoord op het oorlogszuchtige Teheran’. Ook de Democratische senator John Fetterman noemt bombarderen ‘de juiste zet’.
Andere Democraten spreken schande van de aanval. Volgens Hakeem Jeffries, leider van de Democraten in het Huis van Afgevaardigden, heeft ‘Trump het land misleid over zijn intenties’ en ‘draagt hij elke verantwoordelijkheid voor enige negatieve gevolgen’. Congreslid Alexandra Ocasio-Cortez roept op tot een afzettingsprocedure tegen de president.
Ook prominente bondgenoten van Trump, zoals mediagezicht Tucker Carlson en de radicaal-rechtse ideoloog Steve Bannon, spreken zich al langer uit tegen nieuw militair ingrijpen in het Midden-Oosten. Zij menen dat de president daarmee een van zijn belangrijkste campagnebeloften schendt.
Eerder op zaterdag meldde het Witte Huis nog dat Trump de voorkeur zou geven aan een ‘diplomatieke oplossing’ boven interventie. De Verenigde Staten onderhandelen al maanden met Iran over een akkoord dat nucleaire ontwikkeling moet afremmen in ruil voor sanctieverlichting. Met zijn bommen gooit Trump het nu alsnog over de militaire boeg.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant