Het kabinet is gevallen, maar bij de bewindslieden is weinig te merken van een demissionaire stemming. De Kamer laat de regering-Schoof op vrijwel alle belangrijke dossiers doorregeren. Daarmee begint de ploeg aan een nieuw experiment als een minderheidskabinet, met de PVV als grote tegenstander.
is politiek verslaggever van de Volkskrant
Een gevallen kabinet dat over zijn graf regeert vindt normaal gesproken de Tweede Kamer lijnrecht tegenover zich. Een demissionair kabinet past immers bescheidenheid, zo luidt het devies. Het mandaat is goeddeels verdwenen, en in afwachting van een nieuwe ploeg is het gepast om alleen de dingen te doen die noodzakelijk zijn om grote maatschappelijke problemen te voorkomen.
Er is nog een goede reden. De Kamer heeft namelijk beperkte macht over een kabinet dat de deur al achter zich dicht heeft getrokken; eenmaal gevallen kan het niet meer worden weggestuurd als er omstreden besluiten worden genomen. De noodrem ontbreekt, dus is er de Kamer veel aan gelegen al vroeg zoveel mogelijk af te remmen.
Niet voor niets voltrekt zich in de nasleep van een kabinetsval een vast ritueel, waarin de Tweede Kamer de grenzen aangeeft. Ook deze week werd in commissiezalen puntsgewijs afgehamerd over welke onderwerpen er mag worden doorgeregeerd, en welke het label ‘controversieel’ krijgen. Die laatste moeten wachten op een nieuwe regering.
Maar ditmaal zien de Kamerleden er maar weinig in om het demissionair kabinet al te veel beperkingen op te leggen. Juist op de belangrijkste dossiers bleek de Kamer van mening dat er ondanks de kabinetsval moet worden doorgeregeerd. Sterker nog, in de commissiezalen klonk de roep aan het gevallen kabinet om juist haast te maken en stilstand te voorkomen.
De commissie die zich buigt over het woonbeleid wil bijvoorbeeld geen enkel agendapunt uitstellen. Het betekent dat de demissionair minister van Volkshuisvesting, Mona Keijzer (BBB), gewoon door kan gaan met een wet waarmee ze de woningbouw wil versnellen.
Hetzelfde geldt voor alles rondom asiel, het dossier waarop PVV-leider Geert Wilders het kabinet drie weken geleden liet vallen. De Kamer wil dat het demissionaire kabinet doorgaat met alle plannen, zoals de asielnoodmaatregelenwet van de inmiddels vertrokken PVV-minister Marjolein Faber.
Ook op het voortslepende stikstofdossier krijgt demissionair minister van Landbouw Femke Wiersma (BBB) groen licht van de Kamer om door te gaan. Grote dossiers op departementen als Sociale Zaken, Volksgezondheid, Financiën, Buitenlandse Zaken, Defensie, Infrastructuur en Justitie kunnen eveneens door.
Slechts enkele onderwerpen moeten wachten. Zo wil de Kamer dat het demissionaire kabinet de hervorming van het kiesstelsel voor nu parkeert; een domper voor drijvende kracht NSC. Ook de veelbesproken aanpassing van de transgenderwet en een reeks onderwerpen over dierenwelzijn worden gepauzeerd.
Dat Kamerleden veel plannen niet op de lange baan willen schuiven, betekent overigens allerminst dat ze het beleid steunen. Zo verklaarde D66-Kamerlid Anne-Marijke Podt in de landbouwcommissie dat ze allesbehalve fan is van Wiersma’s beleid, maar dat ze het belangrijk vindt dat ‘dingen niet stil komen te staan’ en dat de Kamer via het democratisch proces kan bijsturen.
Dat vat de stemming bij het overgrote deel van de Kamer wel zo’n beetje samen. Want met de derde verkiezingen in vijf jaar tijd op komst, willen Kamerleden voorkomen dat de grote dossiers opnieuw blijven liggen. Of ze willen op z’n minst laten zien dat het aan hen niet heeft gelegen.
Bij de bewindspersonen zelf is opvallend weinig te merken van een demissionaire stemming. Al tijdens het debat na de kabinetsval verzocht demissionair premier Dick Schoof de Kamer om belangrijke onderwerpen als internationale veiligheid en de rijksbegroting niet controversieel te verklaren.
Deze week zei ook demissionair minister van Sociale Zaken Eddy van Hijum (NSC) dat hij hoopte dat de Kamer hem de ruimte zou geven af te maken wat hij in de afgelopen elf maanden is begonnen. BBB’er Robert Tieman, die de vertrokken PVV’er Barry Madlener als minister van Infrastructuur vervangt, verklaarde meer te willen doen dan enkel op de winkel passen.
Die ruimte krijgt het demissionair kabinet nu dus rijkelijk van de Kamer, waardoor het in zekere zin missionair door kan, althans op lopende zaken. Veel bewindspersonen zullen vooral opgelucht zijn, maar de tweeledige status levert in de praktijk ook uitdagingen op.
Dat zit vooral in het vertrek van de PVV uit de coalitie, waardoor de ruime meerderheid van het kabinet in de Kamer geheel is verdwenen. De overgebleven romp van VVD, NSC en BBB hoeft bovendien op weinig coulance te rekenen van Wilders’ partij. Direct na de kabinetsval liet de PVV al blijken volledig terug te zijn in de oppositiebanken. De partij stemde tegen meerdere plannen uit het regeerakkoord.
Het demissionaire kabinet-Schoof is daarmee verworden tot het minderheidskabinet dat het juist niet wilde zijn. Tijdens de formatie werd die optie steeds afgeschoten vanwege de angst voor praktische problemen. In een minderheidskabinet moeten bewindspersonen immers steeds rekening houden met wisselende meerderheden die hun beleid kunnen ondergraven.
Toch heeft het kabinet zich nu noodgedwongen tot die nieuwe werkelijkheid te verhouden, zeker als het zijn demissionaire status inderdaad wil overstijgen en stilstand wil voorkomen. Bovendien is er met zomer- en verkiezingsrecessen op komst weinig tijd om dingen gedaan te krijgen.
Toch lijkt het niet geheel kansloos. Op sommige beleidsterreinen kan de overgebleven coalitie waarschijnlijk nog rekenen op steun van de PVV, zoals het asielbeleid. Deze week bleek ook dat het kabinet zich gesteund ziet door een forse meerderheid als het gaat om verhogen van het defensiebudget.
Op andere dossiers of bij het opstellen van een nieuwe begroting wordt het lastiger, al zijn daar ook kansen. Dat de oppositie de kans ruikt om in het PVV-vormige gat te springen, bleek deze week toen een liberaal-christelijk monsterverbond zich tegen de onderwijsbezuinigingen keerde.
Door het demissionaire kabinet de ruimte te geven, trekt de Kamer waarschijnlijk ook meer macht naar zichzelf toe. Het kan het startschot blijken van een succesvol experiment met een minderheidskabinet. Maar ook hier moet de liefde van twee kanten komen.
Alles over politiek vindt u hier.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant