Toine Heijmans is rondreizend columnist van de Volkskrant. Daarnaast is hij romanschrijver.
En weer is asbestfabriek Eternit in het nieuws, net als toen ik aantrad bij de krant, dertig jaar geleden. Asbest wordt allang niet meer gebruikt maar het dossier blijft actueel; justitie vervolgt nu voor doodslag. Dat het zo lang duurt hoort erbij zegt Remi Poppe, de man die de misstanden destijds met eigen ogen zag in de fabriek omdat hij het vertrouwen kreeg van de werklui waar hij ’s avonds langsging en mee mocht eten (‘bruinebonensoep’), altijd stiekem omdat ze gevaar liepen van ontslag. Het asbest lag dik onder de transportbanden, ‘in losse vezels’. Toch blijft de directie ontkennen, bij monde van een duur ingehuurde advocaat.
Dat is het eerste antwoord op mijn vraag waarom vervuilende, ziekmakende bedrijven decennialang wegkomen met vervuilen en ziek maken: geld telt, moraal levert minder op.
Koffie op zijn boot in de stadshaven van Vlaardingen. Remi Poppe wordt 87 maar zou ‘graag weer aan de fabriekspoorten staan’ – daar kom je te weten hoe het werkelijk zit. Na de lagere school had hij talloze baantjes, van tuinman tot havenarbeider, uiteindelijk werd hij Tweede Kamerlid voor de SP.
Tweede antwoord: politici, zegt Poppe, nemen of hebben te weinig tijd om te luisteren naar de werkvloer, ook al claimen ze te spreken namens ‘het volk’. Hij noemt het ‘democratische luiheid’. ‘De mensen die het uitvoerende werk doen weten hoe het echt zit’, maar Den Haag luistert liever naar ‘de bazen en de aandeelhouders’. Die lobby, zegt Poppe, ‘is zó ongelooflijk sterk’.
Veroordeelde milieucriminelen schreven mee aan de Milieuwet, onthulde de documentaire ‘Beerput Nederland’ van Wilfried Koomen. BBB-senator Kemperman stelde Kamervragen letterlijk aangeleverd door een vastgoedbelangenclub. Het gaat de lobbyisten vooral om ‘tijdrekken’, zegt Poppe, ‘dus moet je een lange adem hebben, vastbijten, niet fundamentalistisch maar met goede contacten de feiten boven water halen.’
En onderwijl wil de minister nog steeds geen lobbyregister.
Remi Poppe begon in 1989 het MilieuAlarmTeam van de SP, noemde zich ‘milieudetective’ en dat liet hem nooit meer los. Vermengde stookolie, chemisch gas in containers, maar vooral het asbest van Eternit. Dat lag daar op de fabriek in vacuüm blokken die uiteenvielen zodra je de verpakking openmaakte, ‘overal asbest’, ‘mondkapjes deed niemand op’. De paden van het dorp Goor waren ervan vergeven, de postbode vertelde hem waar precies. En werd ziek. ‘Dat asbest een sluipmoordenaar is, wisten ze allang.’
De geschiedenis blijft zich herhalen: de verontreiniging door Chemours, het dumpen door 3M in de Westerschelde, de vervuiling en ongelukken op het terrein van Chemelot, smeerpijpen die nog steeds op de Waddenzee lozen, personeel van Defensie en NedTrain dat met ziekmakende verf moest werken, een woonwijk met staalslakken in Beverwijk – achteraf was de schadelijkheid al jarenlang bekend. Personeel van luchtfilterfabriek AAF dat onbeschermd kankerverwekkend formaldehyde inademde – twee leidinggevenden kregen een voorwaardelijke straf, het bedrijfsgebouw staat nu te verpauperen.
Steeds weer stuiten waarschuwingen op van onschuld overtuigde directies en juristen. Ook nu huurt Eternit geen gewone advocaat in maar prof. mr. Daan Doorenbos, hoogleraar ondernemingsstrafrecht en partner bij Zuidaskantoor Stibbe. Die doet wat alle topadvocaten doen: bagatelliseren. ‘Als je je verdiept in de literatuur van toen, dan zie je dat iedereen ervan overtuigd was dat er met de juiste maatregelen met asbest kon worden gewerkt.’ Een formulering die zich behendig om de feiten kromt. Stel je voor wat er zou gebeuren als die advocaat de andere kant vertegenwoordigde.
Veel heeft Remi Poppe te danken aan onderhoudsmonteur en vakbondsman Henk Witteveen, die begin jaren tachtig over het asbestgevaar bij Eternit begon en later zelf overleed aan asbestkanker. ‘De vakbond heeft hem laten vallen, die gingen voor de werkgelegenheid. Het was de grootste werkgever van het dorp.’
Wat hij zelf leerde als Kamerlid: ‘Maak je een wet, dan werkt het alleen als je de handhaving goed regelt.’ Die valt vaak onder verschillende ministeries ‘en dan doet niemand wat’.
Dat stemt niet optimistisch. ‘O, jawel!’, zegt Poppe en hij veert op. Het duurde lang, maar justitie maakt flink werk van Eternit. Rechercheurs kwamen bij hem langs voor een verklaring; ‘het is allemaal niet voor niets geweest’.
Geef er volle aandacht aan en laat je niet intimideren, zegt Remi Poppe, ‘het duurt jaren, maar uiteindelijk krijg je gelijk.’
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant