Het Israëlische optreden in Gaza is strijd met de democratische waarden waarop het handelsverdrag tussen de EU en Israël is gebaseerd, zo stelt onderzoek van EU-buitenlandchef Kaja Kallas vast. De Unie kan daarom dat Associatieverdrag (of delen ervan) opschorten.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Kallas zou de EU-landen vrijdagavond of zaterdag het nog vertrouwelijke rapport toesturen over het Israëlische militaire optreden in Gaza en op de Westoever. De Nederlandse minister Caspar Veldkamp (Buitenlandse Zaken) had vorige maand om dat onderzoek gevraagd. Hij kreeg toen de steun van zestien EU-collega’s voor zijn verzoek aan Kallas om na te gaan of artikel 2 uit het Associatieverdrag – dat de verdragslanden verplicht de mensenrechten te respecteren – door Israël geschonden wordt.
Uit het rapport blijkt volgens nauw betrokkenen dat dit het geval is. Kallas baseert zich op informatie van onder meer de VN en internationale hulporganisaties. Deze organisaties beschuldigen Israël al maanden van het opzettelijk doden van tienduizenden burgers en het inzetten van hongersnood als wapen (door het blokkeren van voedselhulp). Ook het Internationaal Strafhof is uiterst kritisch over wat de regering van Benjamin Netanyahu doet.
Het rapport van Kallas bevat geen aanbevelingen voor de lidstaten over mogelijke stappen tegen Israël. Dat is aan de ministers van Buitenlandse Zaken als die maandag het rapport bespreken tijdens hun maandelijkse vergadering in Brussel.
De EU kan op basis van het onderzoek de politieke en economische betrekkingen met Israël geheel of gedeeltelijk verbreken. De EU-landen zijn echter verdeeld hierover. ‘Dit een zeer delicaat en uiterst gecompliceerd proces’, stelde een betrokken EU-diplomaat.
De verwachting is dat een deel van de EU-landen, waaronder België, Spanje, Ierland, Zweden en Portugal, zullen aandringen op snelle actie. Hongarije en Duitsland voelen daar weinig voor. Ook Nederland is niet overtuigd. Veldkamp wil de bevindingen van het rapport gebruiken om Israël onder druk te zetten het geweld in Gaza te stoppen en hulpkonvooien naar het vernietigde gebied toe te staan.
Kallas wil dat alle ministers zich maandag uitspreken. Het rapport komt donderdag ook aan de orde tijdens de EU-top. Met opmerkingen van de ministers en de regeringsleiders in de hand, zal Kallas in overleg gaan met de Israëlische regering. Een besluit over eventuele strafmaatregelen tegen Israël valt dan op zijn vroegst in juli, als de ministers van Buitenlandse Zaken elkaar opnieuw treffen.
Als de politieke wil er is, kan de EU Israël op veel manieren aanpakken. De EU is de belangrijkste handelspartner voor Israël. Dat komt mede door de handelsvoordelen die zijn vastgelegd in het Associatieverdrag. Vorig jaar exporteerden Israëlische bedrijven voor bijna 16 miljard euro aan goederen naar de EU, 32 procent van de totale export van het land. Bij diensten ging het om 10,5 miljard euro.
De EU zou de handelsvoordelen kunnen opschorten als sanctie voor de overtreding van de mensenrechtenclausule (artikel 2) in het verdrag. Maar de Unie kan ook de politieke dialoog stopzetten, Israëlische wetenschappers weren uit Europese onderzoeksprogramma’s en Israël uitsluiten uit sport- en culturele activiteiten.
Afhankelijk van de gekozen maatregel moet die worden goedgekeurd door alle EU-landen, en dan wel door een ruime meerderheid. Unanimiteit is vrijwel onmogelijk, omdat Hongarije en Duitsland dat niet zullen toelaten.
Als Kallas met voorstellen komt, vereisen die sowieso unanimiteit omdat die onder het buitenlands beleid vallen, waar de lidstaten de scepter zwaaien. Maatregelen van de Europese Commissie kunnen met een meerderheid worden afgekaart.
De Commissie trapt tot nog toe op de rem bij het aanpakken van Israël. Volgens sommige diplomaten komt dat door de Duitse nationaliteit van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen.
De recente bombardementen van Israël op Iran en de vergeldingsacties van Teheran maken eventuele stappen vanwege het geweld in Gaza nog ingewikkelder. Sommige lidstaten deinzen terug voor handelsmaatregelen, omdat ze Israël steunen in de aanvallen op militaire installaties in Iran.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant