Na alle ophef kunnen belangstellenden vanaf 1 juli de collaboratie-archieven digitaal doorzoeken bij het Nationaal Archief. Waarschuwing: er zijn weinig plekken beschikbaar.
Ellen de Visser en Rik Kuiper werken als verslaggever bij de Volkskrant. Allebei schrijven ze geregeld over de Tweede Wereldoorlog en het CABR-archief.
Hoe kun je de collaboratie-archieven digitaal doorzoeken?
In de studiezaal van het Nationaal Archief staan vijf computers die toegang bieden tot het CABR, het gedigitaliseerde oorlogsarchief. Vanaf 1 juli kunnen geïnteresseerden daar de dossiers doorzoeken van circa 425 duizend daders of verdachten van collaboratie en oorlogsmisdaden.
Bezoekers kunnen vanaf volgende week elke maandag vanaf 13.00 uur op de website van het Nationaal Archief een tijdslot reserveren voor de week daarop. Ze krijgen dan de mogelijkheid ’s ochtends, ’s middags en op dinsdagen ook ’s avonds drie uur lang te zoeken in de archieven. Wekelijks zijn er 45 plekken beschikbaar.
Is het hele archief digitaal toegankelijk?
Nog niet. Er zijn inmiddels 10,8 miljoen documenten gescand van de circa 30 miljoen documenten in het archief. De komende twee jaar volgt de rest. Het digitale archief wordt voortdurend aangevuld.
Momenteel zijn vrijwel alle dossiers beschikbaar, van strafzaken die vlak na de oorlog zijn behandeld door tribunalen en bijzondere gerechtshoven tot de zaken in hoger beroep. Daarmee is de juridische afhandeling van de zwaarste misdrijven digitaal doorzoekbaar.
De documenten zijn door de computer omgezet in platte tekst. Dit maakt het makkelijker om bijvoorbeeld handgeschreven brieven te lezen.
We zouden die dossiers toch vanuit de huiskamer kunnen doorzoeken?
Dat klopt. Het project Oorlog voor de rechter was met veel bombarie aangekondigd, maar vlak voor de lancering op 2 januari 2025 stak de Autoriteit Persoonsgegevens daar een stokje voor, omdat de privacy van nog levende personen in het geding was. De computers in de studiezaal vormen een noodoplossing.
Demissionair minister Bruins werkt aan een wetswijziging die het alsnog mogelijk moet maken het oorlogsarchief vanuit huis te doorzoeken. De wet is nog niet door de Tweede Kamer.
Voor wie is het digitale systeem vooral interessant?
In het papieren archief konden gebruikers alleen zoeken op de naam van een verdachte of dader. Dat maakte het voor slachtoffers en hun nabestaanden lastig om de juiste informatie te vinden. Nu er bijna elf miljoen documenten zijn ingescand, kunnen zij met één zoekopdracht terugvinden in welke dossiers hun dierbaren voorkomen en de documenten meteen bekijken.
Hoe weet je zeker dat er informatie over jouw familie in zit?
Om te voorkomen dat mensen voor niets naar Den Haag komen, kunnen bezoekers een kort vooronderzoek laten doen. Ze mogen maximaal vijf namen of adressen opgeven, waarna een medewerker van het Nationaal Archief kijkt of er hits zijn in het systeem.
Wie in het archief wil zoeken, moet ‘een onderzoeksbelang’ aangeven. Het kan gaan om onderzoek naar het lot van vermoorde familieleden of om journalistiek of historisch onderzoek. Bij de aanmelding wordt niemand voorgetrokken. ‘We gaan niet zeggen: het slachtofferschap van de een is belangrijker dan het onderzoek van de ander’, aldus een woordvoerder van het archief.
Gebruikers mogen geen foto’s of kopieën maken van de documenten die ze vinden op de terminals. Ze mogen die alleen met potlood overschrijven of overtypen op een meegebrachte laptop.
Is vijf plekken niet veel te weinig?
Waarschijnlijk wel. Sinds januari staat er een namenlijst online van mensen die als verdachte of dader in de archieven voorkomen. De website heeft sindsdien twee miljoen bezoekers gehad. Nabestaanden van verdachten en daders hebben massaal in de studiezaal de papieren dossiers bekeken. Nu zullen ook nabestaanden van slachtoffers naar Den Haag willen komen. Het Nationaal Archief verwacht opnieuw een toeloop.
Maar de wachtrij zou ook met meer computers niet verholpen zijn, zei Edwin Klijn, projectleider van Oorlog voor de rechter, maandag bij een besloten bijeenkomst over het zoeksysteem. ‘Als we het hele Nationaal Archief en het hele Niod zouden volzetten, dan kunnen we op jaarbasis 24 duizend mensen helpen. Ook dat is niet genoeg voor alle belangstellenden.’
Binnenkort zullen er ook terminals komen te staan in regionale archieven. Hoeveel van die elf archieven meedoen, is nog niet bekend.
Zaterdag in de Volkskrant: een recensie van Oorlog voor de rechter
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant