Veel ongehuwde vrouwen en meisjes die hun baby hebben moeten afstaan, hebben daar blijvend leed aan overgehouden. Dat geldt ook voor de vaders en kinderen, staat in een onderzoek in opdracht van de Staat. Die moet het leed volgens de onderzoekers erkennen in daden.
Tussen 1956 en 1984 bevielen zo'n dertien- tot veertienduizend ongetrouwde vrouwen en meisjes van een of meerdere kinderen in Nederlandse opvanghuizen. Velen voelden zich onder druk gezet om afstand te doen van hun kind.
Dat levenslange leed en verdriet kan door een latere geboorte, een sterfgeval, huwelijk of scheiding heviger worden, concluderen de onderzoekers. Maar veel zogenoemde afstandsmoeders en afstandsvaders ervaren ook dat wat hen is overkomen een taboeonderwerp is.
Een zwangerschap buiten het huwelijk werd binnen het onderzochte tijdvak vaak een grote schande genoemd. Dat ze gedwongen afstand moesten doen, werd vervolgens op advies van familieleden of maatschappelijk werkers doodgezwegen. Sommige vaders stonden tegen hun wil buitenspel.
Bovendien ervoeren veel afstandsouders en hun biologische kinderen nadien extra moeite met het opbouwen van familierelaties. Dat gold nog sterker wanneer ze later probeerden banden op te bouwen met biologische familieleden.
"Het was niet zoals op tv, waar mensen elkaar huilend in de armen sluiten", zegt een afstandsmoeder daarover in het onderzoek Schade door schande. "We waren gewoon vreemden, misschien wel nieuwsgierig, maar ik was ook vol angst en schuldgevoelens en hij had helemaal niet zo'n behoefte mij te leren kennen."
De Commissie onderzoek naar Binnenlandse Afstand en Adoptie (CBAA) heeft het rapport in opdracht van de Staat opgesteld. Het kabinet wilde met het onderzoek meer duidelijkheid krijgen over de rol van de overheid bij de gedwongen adopties.
Ook moest het onderzoek inzicht bieden in wat de moeders, kinderen en adoptiegezinnen hebben meegemaakt. De conclusies van de CBAA-onderzoekers bevestigen de soms schrijnende verhalen in eerder verschenen boeken, interviews en documentaires over het gedwongen afstaan van kinderen.
De belangrijkste boodschap van het rapport is dat het gebeurde de afstandsouders niet te verwijten valt, wil commissievoorzitter Micha de Winter ze meegeven. "Jij bent hier níét schuldig aan. Het ligt níét aan jou."
Het onderzoeksteam van De Winter waagt zich niet aan een juridische schuldvraag, omdat veel betrokken personen en organisaties keuzes hebben gemaakt. Daardoor dragen ze allemaal verantwoordelijkheid.
"Sommige ouders van afstandsmoeders zeiden dat die vrouwen en meisjes hun dochters niet meer waren als ze het kind zouden houden", licht de emeritus hoogleraar pedagogiek aan de Universiteit Utrecht toe. "Psychiaters zeiden dat deze vrouwen leden aan een psychische of sociale stoornis en suggereerden daarmee dat ze ongeschikt waren als moeder. En de politiek maakte via de Tweede Kamer een adoptiewet mogelijk, die pleegouders beschermde als biologische moeders hun kind terug wilden."
Het is aan de overheid zelf om na te denken over eventuele excuses voor de eigen verantwoordelijkheid, zegt De Winter. Maar excuses noemt de pedagoog "makkelijk" als het daarbij blijft. "Ik zou de Staat aanraden om bij eventuele excuses ook meteen duidelijk te maken wat je daarna gaat doen."
Een van de aanbevelingen in Schade door Schande is om het leed van afstandsouders en hun kinderen op te nemen in de Canon van Nederland. Ook moeten afstandsmoeders de mogelijkheid krijgen om hun ervaringen toe te voegen aan hun adoptiedossiers. Daar was de Tweede Kamer in april ook al voor.
Bij alle aanbevolen initiatieven is een rol weggelegd voor de Staat, zegt De Winter. "Die moet alle aanbevelingen mogelijk maken, bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat adoptiedossiers bewaard blijven. Sowieso moet de Staat de eigen rol in de wetgeving erkennen."
Het demissionaire kabinet ziet ook in dat het een rol heeft bij de erkenning van het leed van de afstandsouders en hun kinderen "dat erkenning, betrokkenheid en medeleven verdient". Dat zei staatssecretaris Teun Struycken (Rechtsbescherming) toen hij Schade door Schande donderdag in ontvangst nam.
In maart oordeelde het gerechtshof Den Haag dat de Staat niet verantwoordelijk is voor het leed van de afstandsmoeders. Ze kunnen dus geen schade op de Staat verhalen.
Source: Nu.nl algemeen