Terwijl het aanstaande EK een weerspiegeling is van de ontwikkeling van voetbal voor vrouwen, probeert Rael Lomoti (28) meisjes in Kenia aan het voetbal te krijgen. Met een doel.
is voetbalverslaggever van de Volkskrant.
Voetbal, als middel tegen uithuwelijking van 14-jarige meisjes of om tienerzwangerschappen tegen te gaan. Als bron van zelfvertrouwen, van zelfbeschikking. Voetbal, om traditionele rolpatronen te doorbreken.
Rael Lomoti vertelt met flair over de invloed van voetbal op het leven op het platteland in Kenia. Ze is elegant en traditioneel gekleed tijdens het videogesprek, en praat over de wijze waarop de zogenoemde Desert Roses uit Kenia het leven van meisjes willen verheffen, met behulp van voetbal. Over dat meisjes zich moeten kunnen ontplooien. Over hoe moeilijk het voor ze is om te mogen voetballen. Decennialang was het zelfs een taboe, zeker in de streek waar zij vandaan komt, Turkana in het noorden van Kenia.
In Nederland kan en mag vrijwel elk meisje tegenwoordig voetballen. De ontwikkeling is in pakweg twintig jaar razendsnel gegaan, met onder meer de invoering van de eredivisie. De nationale ploeg is een van de grote sportteams van het land en bereidt zich voor op het EK in Zwitserland, onder meer met een zogenoemde uitzwaaiwedstrijd in Leeuwarden. Het land leeft mee met de ploeg van bondscoach Andries Jonker, die na het EK afscheid neemt.
Lomoti daarentegen is afkomstig uit een nomadische samenleving waarin de levenswijze hevig onder druk staat. ‘De klimaatverandering zorgt voor grote problemen om onze manier van leven in stand te houden. Door droogte raken waterbronnen schaars. Er is steeds minder voedsel voor vee, waardoor er op den duur ook minder vee is. De armoede groeit. Er zijn nauwelijks bedrijven en er is weinig landbouw. Grote inkomstenbronnen ontbreken. De maatschappelijke patronen zijn verouderd, maar in deze traditionele samenleving is het moeilijk om de moderne wereld te adopteren. Vanwege onrust in de regio is het soms onmogelijk om verder te trekken.’
Voetbal heeft haar een uitweg geboden uit dat traditionele bestaan. Ja, ze hield altijd al van voetbal, vanaf het moment dat ze zich kan herinneren. Het leek haar een geweldige sport. Gewoon, de bal beroeren met lichtvoetigheid, in beweging zijn.
Ze doorgrondde al snel de ziel van het spel. ‘Ik raakte gewoon verliefd op voetbal. Voetbal heeft me door de jaren heen vertrouwen gegeven. Ik ben dankzij het voetbal op veel plaatsen geweest en ben met veel mensen in contact gekomen.’
Maar de liefde was lastig te betuigen in Lodwar, de stad in Turkana waar ze woont. Soms zelfs voor jongens. Ouderen vonden ook dat kinderen wel iets beters te doen hadden in de streek, waar het normaal is dat een meisje op haar 14de wordt uitgehuwelijkt voor een bruidsschat. Vanaf dan doet ze alleen huishoudelijk werk. Ze krijgt kinderen. Voetbal? Kan niet. Lomoti: ‘Meisjes mogen vaak niet eens naar school. Ze hebben ook geen rolmodellen.’
Lomoti wilde ontsnappen aan dat voorgeprogrammeerde leven en gebruikte voetbal daarbij als hulp, als middel. Ze leerde vooral voetballen vanaf het moment dat ze met haar ouders naar Nairobi verhuisde. De wereldstad is veel moderner dan het platteland.
Ze sloot zich aan bij voetballende jongens en Lomoti bleek getalenteerd. ‘Ik dacht: als zij kunnen voetballen, kan ik dat ook. Het verschil met Turkana is zo groot. Nairobi is totaal anders. Hier stonden ze me toe om te voetballen, terwijl ze in Turkana zeiden: hoe kun je nou voetballen als je een meisje bent? Dat bestaat gewoon niet, dat mag helemaal niet.’
Ze was zo goed dat ze de Premier League voor vrouwen in Kenia haalde, bij de club Gaspo FC, terwijl ze gelijktijdig sociaal werk studeerde aan de universiteit. Na haar afstuderen kreeg ze de kans als prof te voetballen in de competitie van Zuid-Afrika, maar in plaats daarvan keerde ze terug naar Turkana, ongeveer achttien uur rijden met de bus, en sinds de weg is verbeterd een paar uur minder.
Lomoti begon haar ideeën over de kracht van voetbal te verspreiden onder de bevolking en wilde een stille revolutie ontketenen. Zonder geweld, maar met plannen voor onderwijs, voor zelfstandigheid van meisjes, voor zelfbeschikking. Voetbal is daarbij een middel tot bewustwording. Wie een rol verdient in het spel dat eens het domein was van de man, moet tot meer in staat zijn.
‘Ik ging in Lodwar met twee ballen naar een veld van zand. Eerst kwamen er alleen jongens en mannen voetballen. Op een gegeven moment volgden de meisjes en vrouwen. Met zijn allen doorbraken we het traditionele patroon. Het viel niet meer tegen te houden. Ik vertel ook telkens weer mijn verhaal, over wat voetbal mij heeft gebracht, hoe machtig voetbal is. En dan vraag ik ze: waarom doen jullie dit niet? Willen jullie altijd arm blijven? Willen jullie je hele leven in deze structuur blijven hangen?’
Er is nog zoveel te doen in Turkana. ‘Er zijn niet genoeg scholen. Sommige kinderen hebben geen geld om een schooluniform of een rugzak te kopen en het kost moeite om ouders te overtuigen dat het ook voor meisjes belangrijk is om naar school te gaan.’
Maar er is al veel veranderd. Ongeveer vierhonderd vrouwen en meisjes behoren nu tot de Desert Roses, en duizenden anderen zijn inmiddels op de hoogte van de programma’s van Rael Lomoti. Via voetbal verhogen ze hun waardigheid, op elk vlak.
Lomoti houdt van Lionel Messi, en van landgenoot Esse Akida, die nu in Griekenland voetbalt. Zelf was ze altijd een middenvelder met veel loopvermogen. Op filmpjes speelt ze de bal, soms in traditionele kledij. Het zijn prachtige filmpjes, met veel kleur en met voetbal op stoffige velden.
Ze hoopt op een mooie toekomst. Haar plannen voor meer structuur, voor meer kansen voor meisjes, voor meer voetballen, zullen zo snel mogelijk verschijnen in een door Nicera Kimani en Marc Broere geschreven boek. Broere is hoofdredacteur van Vice Versa, een blad over mondiale samenwerking.
Dat boek, met fotografie van Moses Mbotela, heet Roses Will Rise, over voetbal en verandering. In Turkana hopen ze dat boek zo snel mogelijk uit te geven, digitaal en op papier. Als mijlpaal in een ontwikkeling die nog lang niet voorbij is.
Voor meer informatie: viceversaonline.nl/2025/06/19/roses-will-rise-een-boek-over-voetbal-en-verandering/
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant