Ze werd in 1990 de eerste vrouwelijke leider van Nicaragua – en de eerste vrouwelijke president in Centraal-Amerika. Onder Violeta Chamorro kwam er (tijdelijk) een eind aan de repressie in het door oorlog en dictatuur geteisterde Nicaragua. ‘Wanneer ik een wapen vind, vernietig ik het en begraaf het.’
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Het grootse levensverhaal van Violeta Barrios de Chamorro kent in zekere zin een triest einde. De eerste en enige vrouwelijke president van Nicaragua stierf niet in haar eigen land, maar in de facto ballingschap in buurland Costa Rica. Dat gebeurde zaterdag, op 95-jarige leeftijd. En hoewel veel Nicaraguanen om haar zullen rouwen, krijgt Chamorro geen staatsbegrafenis. Haar presidentschap vertegenwoordigde een korte periode van democratie in een land dat opnieuw gebukt gaat onder een repressief regime.
Chamorro koos niet zelf voor de politiek, ze werd er min of meer toe gedwongen toen haar man Pedro Joaquín Chamorro in 1978 werd vermoord door het regime van Anastasio ‘Tachito’ Somoza Debayle, de laatste dictator van de Somoza-dynastie. Die dynastie begon in 1937 met het bewind van diens vader Anastasio Somoza García en kreeg in de jaren vijftig een vervolg onder Tachito’s broer Luis.
De laatste Somoza regeerde van 1974 tot 1979, het jaar waarin hij ten val werd gebracht door de opstand van de Sandinisten, linkse guerrillastrijders die zichzelf vernoemden naar de anti-imperialistische Nicaraguaanse revolutionair Augusto Sandino.
Tachito Somoza’s vader had de kritische journalist Chamorra en diens vrouw Violeta al eens verbannen naar het buitenland. Zijn broer Luis had de hoofdredacteur van oppositiekrant La Prensa negen jaar laten opsluiten. Tachito Somoza hoopte voor eens en voor altijd met Chamorro af te rekenen door hem uit de weg te ruimen. Maar met de gewelddadige dood van Pedro Joaquín Chamorro nam de druk op het regime alleen maar toe.
Oppositiekrant La Prensa hield niet op met publiceren: weduwe Violeta Chamorro nam het hoofdredacteurschap over. Een jaar later verjoeg het Sandinistisch Front voor Nationale Bevrijding (FSLN) president Somoza uit zijn paleis.
De rebellenbeweging installeerde een overgangsregering bestaande uit een junta van vijf leden: een van hen was Violeta Chamorro, een ander was rebellenleider Daniel Ortega, die vijf jaar later ook de eerste democratische gekozen regering zou leiden na de Somoza-dictatuur.
Chamorro hield niet lang stand in de rebellen-junta. Ze had samen met haar man oppositie gevoerd tegen vader en zoons Somoza, maar haar conservatieve opvattingen en pro-Amerikaanse houding verhielden zich slecht tot de marxistisch-leninistische overtuigingen van de Sandinisten.
Na de val van Somoza belandde Nicaragua onmiddellijk in een volgende spiraal van geweld. Midden in de Koude Oorlog deed de Sandinistische revolutie in Centraal-Amerika alle alarmbellen afgaan in de Verenigde Staten. In een poging de Sandinistische regeringen ten val te brengen, financierde de CIA de zogeheten contra’s of contra-revolutionairen, paramilitairen die met Amerikaanse wapens en dollars bloedige aanslagen pleegden.
De oorlog eiste zijn tol in Nicaragua en tijdens de verkiezingen in 1990 was Chamorro de verrassende kandidaat achter wie de brede oppositie tegen de Sandinisten zich wist te verenigen. Nog verrassender was de verkiezingsuitslag: Chamorro versloeg zittend president Ortega met bijna 55 tegen iets meer dan 40 procent van de stemmen.
Tijdens haar inaugurele toespraak droeg ze haar overwinning op aan de vrijheid: ‘Er is geen soevereiniteit zonder vrijheid. Er is geen gerechtigheid zonder vrijheid. Er kan zelfs geen Nicaragua bestaan zonder vrijheid.’
In een getraumatiseerd en gewond land, getekend door dictatuur en oorlog, was zij het eerste staatshoofd dat zich niet autoritair opstelde, schrijft de onafhankelijke Nicaraguaanse nieuwssite La Confidencial. ‘Wanneer ik een wapen vind, vernietig ik het en begraaf het’, zei president Chamorro. ‘Ik wil geen wapens. We hebben genoeg geleden.’
Ze voegde de daad bij het woord door rebellen te dwingen hun geweren in te leveren en de wapens letterlijk te begraven. Onder haar leiding staakten de contra’s hun strijd en kwam er een einde aan de oorlog in Nicaragua. Chamorro regeerde tot 1997. Haar grootste verdienste was het brengen van (tijdelijke) politieke stabiliteit en het begin van verzoening in het verscheurde land.
Bijna drie decennia later is van die nalatenschap weinig over. In 2007 keerde Daniel Ortega via verkiezingen terug aan de macht. De voormalig vrijheidsstrijder ontpopte zich als autoritaire leider die er niet voor terugdeinsde het leger op zijn volk af te sturen, verkiezingen te manipuleren en oppositiepolitici jarenlang vast te zetten of te verbannen naar het buitenland.
Dat lot trof ook meerdere leden van de familie Chamorro. In 2023 werd Violeta Chamorro met spoed opgenomen in een ziekenhuis in de Costa Ricaanse hoofdstad San José. In Costa Rica bracht ze de laatste jaren van haar leven door in de nabijheid van enkele van haar kinderen. Ze trof in San José onder andere haar dochter Cristiana, die zich in 2021 kandideerde voor het presidentschap, vervolgens huisarrest kreeg opgelegd en uiteindelijk werd verbannen.
Het lichaam van ‘Doña Violeta’, zoals oud-president Chamorro in eigen land liefkozend werd genoemd, wordt in eerste instantie begraven in Costa Rica, melden haar nabestaanden. ‘Totdat Nicaragua weer een vrij en democratisch land is.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant