is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Duizend bommen en granaten, korter dan Kapitein Haddock uit de strip Kuifje valt dit tijdsgewricht niet samen te vatten. We leven in een overgangstijd van oorlogen en brute machtsuitoefening, maar hoe zullen historici er over een kwart eeuw op terugkijken? Na de Koude Oorlog had Amerika zijn kortstondige ‘unipolaire moment’. Toen kwam 2001, met China’s toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie en de terroristische aanslagen van 9/11. Terwijl China de fabriek van de wereld werd, verloor Amerika zich in doelloze oorlogen.
Het werd een scharnierpunt naar een wereldordening waarin de economische macht naar het oosten verschuift, waarin technologische ontwikkelingen militaire slagkracht binnen bereik brengen van kleinere machten en terroristen, en waarin elementaire internationale spelregels op drift raken, niet langer gestut door Amerikaanse macht.
Onlangs sprak de Amerikaanse historicus Walter Russell Mead in Brussel voor een gehoor van het German Marshall Fund. Hij ziet Poetins oorlog tegen Oekraïne als ‘regionale successieoorlog’, zoals in de Europese geschiedenis de dood van een vorst vaker leidde tot opvolgingsoorlogen. ‘Amerika heeft zich in zekere mate teruggetrokken uit dit deel van de wereld’, zei Russel Mead, ‘en het lukte de Europeanen niet deze leemte te vullen.’ Niet alleen Poetin zoekt profijt, denkt hij: Turkije kan problemen gaan creëren rond Cyprus en Trump liet zijn oog vallen op Groenland. ‘De natuur verafschuwt een vacuüm.’
Het beeld van ‘successieoorlogen’, wedijverende machten die profijt zoeken van Amerikaanse terugtrekking en Europese onmacht, zie je ook in Afrika en het Midden-Oosten. In veel Afrikaanse landen wedijveren (zonder dat wij ervan opkijken) Rusland, China, Turkije, Golfstaten en anderen om grondstoffen en invloed – vaak met bruut geweld en de inzet van honger als wapen.
Afrika heeft ook zijn eigen ‘sterke mannen’, zoals Paul Kagame, die met zijn strijdkrachten al jaren het voorkomen van een nieuwe genocide koppelt aan exploitatie van een delfstoffenrijk deel van Congo. ‘Rwanda is vergeleken met Rusland vanwege zijn invasie van Congo’, schreef The Economist, ‘maar het ziet zichzelf als een Afrikaans Israël: klein, gehard, en trots.’
In het Midden-Oosten staan sinds 7 oktober 2023 de terroristische klap die terreurgroep Hamas (een verlengstuk van Iraanse macht) uitdeelde aan Israël – en het verzengende Israëlische antwoord daarop – centraal. Dat strekte zich van Gaza uit tot de terugdringing van Iraanse macht in Syrië en Libanon.
En nu dus de frontale aanval op Iran, bedoeld om geen gijzelaar of slachtoffer te worden van ayatollahs met kernwapens. Gezien de ontwikkelingen in Irans nucleaire programma een begrijpelijke zet, en sommigen menen dat de timing niet beter had gekund. Het Iraanse regime oogt danig verzwakt. Maar het blijft riskant, met het risico dat Iran toch een kernwapen kan en zal ontwikkelen. Wel duidelijk is dat Israël de regionale machtsverhoudingen sinds ‘7 oktober’ grondig herschikt – en vaak op eigen houtje.
Over successieoorlogen gesproken: wat gaat Xi’s China doen? Een macht die zich (net als Hamas, Iran, Noord-Korea en Rusland) niet gebonden acht aan enig mensen- of volkenrecht; die ongestraft Ruslands oorlogsmachine draaiende houdt - en zijn grote (militaire) productiecapaciteit koppelt aan dezelfde minachting voor menselijk leven als Poetins leger.
Russell Mead spreekt niet alleen over militaire, maar ook over politieke en morele herbewapening. ‘Een ijzeren vuist werkt beter als zij verpakt is in een fluwelen handschoen, maar ook zonder krijgt hij nog steeds veel voor elkaar. Een fluwelen handschoen zonder ijzeren vuist is slechts een vod.’
Dat is waar we nu staan in Europa, vindt Russell Mead, en dat kunnen we ons niet veroorloven ‘tenzij we de macht willen overgeven aan mensen die niets om onze waarden geven, of onze beschaving.’ In ‘genuanceerd’ Europa vinden we het moeilijk in zulke termen te denken, zeker nu velen uit Trumps en Netanyahu’s optreden concluderen dat ‘wij’ net zo slecht zijn als onze vijanden.
Onze democratieën worden inderdaad óók van binnen uitgehold – en dat vereist waakzaamheid, protest en actie. Maar als je het fundamentele onderscheid niet ziet tussen open, vrije samenlevingen en die waarin de machthebbers werkelijk nul waarde hechten aan menselijk leven (of het Hamas is, ayatollahs, Poetin of Xi), waartoe dient dan die militaire herbewapening? Vragen om snel te beantwoorden, want de successieoorlogen van na de Amerikaanse wereldorde zijn al in volle gang.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant