Met haar Instagramaccount waarop ze vrouwelijke kunstenaars in de schijnwerpers zet, kwam Katy Hessel als een vuurpijl de kunstwereld ingesuisd. Inmiddels is ze een bescheiden fenomeen. Of het enthousiaste ‘culturele talent’ onze Gids wil zijn? ‘Een droomopdracht.’
schrijft voor de Volkskrant over kunst, cultuur en moderne mores.
Al na vijf minuten van ons gesprek via een videoverbinding houdt kunsthistoricus, schrijver en podcastmaker Katy Hessel (31) vanuit haar huis in Londen al zes dagboeken omhoog – het gaat net, tussen haar vingers. De journals, die ze maakte als tiener. Ze staat aan, een stroom van bevlogen woorden dendert door het scherm, en ze leest op theatrale toon fragmentjes voor over haar ervaringen bij kunstwerken: ‘Er kan van alles gebeuren, constante beweging, volledig onder spanning, dynamisch’ en schiet hard in de lach van de puberale hoogdravendheid. Naast de aantekeningen plakte ze museumtickets, metrokaartjes, en maakte ze tekeningen van wat ze zag.
Onze gids dit weekeinde is een rubriek in Volkskrant Magazine waarin een bekend persoon (op velerlei terreinen) uit binnen- of buitenland ons gidst langs zijn of haar favorieten.
Dit is allemaal nog niet zo lang geleden. Haar eerste onvergetelijke kunstervaring had ze toen ze 6 was, zegt ze: de opening van Tate Modern in 2000. Als ze praat, hoor je een prettig mengsel van jongehondenpassie en grote expertise. Haar geschreven taal is glashelder, waardoor ook de meest obscure kunst tot de lezer komt alsof een bekende je een tv-serie aanraadt; natuurlijk wil je dit zien, en wel hierom.
Katy Hessel kwam als een vuurpijl de kunstwereld ingesuisd als pleitbezorger voor vrouwelijke kunstenaars en is inmiddels een bescheiden fenomeen. Toen ze 21 jaar was, tien jaar geleden, liep ze op een kunstbeurs en kreeg een inzicht: er hing niet één kunstwerk door een vrouw gemaakt. ‘Het was als een bliksemflits’, zegt ze: ‘Want meteen daarna dacht ik: kan ik zelf eigenlijk twintig vrouwelijke kunstenaars opnoemen? En vijf van vóór 1900? Het antwoord was nee. Hoe kan dat?’
Hessel studeerde toen nog kunstgeschiedenis. Ze had er blijkbaar niet over geleerd. Ook niet van haar ouders die haar, opgroeiend in Londen met vier broers en zussen, elk weekend meesleepten naar kunst en cultuur. In een mum van tijd was haar Instagramaccount geboren, nu bekend als @thegreatwomenartists, waarop ze vrijwel dagelijks over een kunstwerk van een vrouwelijke kunstenaar berichtte. Dat account (447 duizend-plus volgers) werd een boek in 2022: The Story of Art Without Men.
De titel is een wenk naar het beroemde boek The Story of Art (1950) van Ernst Gombrich, dat nog altijd geldt als de bijbel voor kunstgeschiedenis. Daarin stond, in de eerste druk, niet één vrouwelijke kunstenaar. Hessel neemt de lezer op Gombriaanse wijze mee in een kunstgeschiedenis die te weinig in boeken en musea terechtkwam, en beschrijft aanstekelijk wat er goed is aan de kunst van Plautilla Nelli, Dorothea Tanning, Emma Amos, of Simone Leigh – en nog honderden anderen die het kennen waard zijn.
Er volgde een podcast, The Great Women Artists, waarin ze inmiddels meer dan 130 kunstenaars en curatoren sprak, een tweewekelijkse column in The Guardian en ze belandde in de Forbes-lijst 30 Under 30 als cultureel talent. Enthousiasme delen werd haar werk, het woord ‘amazing’ valt geregeld, dus het zal niet verbazen dat ze het verzoek om gids te zijn beschouwt als ‘een droomopdracht’.
‘Mijn vroegste herinnering aan kunst. Ik was 6 jaar toen het museum Tate Modern opende met Louise Bourgeois in de grote entree, de Turbine Hall. Het was zo spannend. Ik had nog geen idee wat een kunstwerk was of moest zijn, wat een museum was of wat ik moest denken. Ik herinner me bij Louise Bourgeois’ metershoge spin dat ik hem eng vond, op een opwindende manier. Een gevoel dat ik gevangen was onder dat gigantische beest, en tegelijk dacht ik: wow, dit is cool. Ik bedoel, niks ten nadele van klassieke schilders als Constable en Turner en de anderen, maar de indruk van dit werk en de schaal – en dat voor een werk van een vrouw – was zo intrigerend. Het leuke is dat ze het nu, voor het 25-jarig jubileum van Tate Modern, opnieuw tentoonstellen.’
‘Met de boeken van Olivia Laing leerde ik schrijver te worden. Vooral bij dit boek, The Lonely City, voelde het alsof ik toestemming kreeg om mijn eigen stem te vinden. Ik heb het drie keer gelezen. Zeker de laatste keer merkte ik dat het, in het licht van de huidige ontwikkelingen in de wereld en na de lockdowns van covid, zo goed is gerijpt.
‘Dit boek bekijkt kunst door de lens van eenzaamheid. En dan vooral eenzaamheid in een grote stad. Het is persoonlijk geschreven en Laing verdiept zich in verschillende kunstenaars en hun oeuvres. Het is inspirerend omdat het ook gaat over hoe het is om in een grote stad te leven en over hoe kunst tot ons spreekt. Ik vind het fijn dat je je nooit eenzaam kunt voelen zolang je een boek hebt. Olivia Laing maakt zichzelf kwetsbaar in dit boek, en beschrijft hoe je door kunst te ervaren een gevoel kunt krijgen dat je wordt gezien.’
Hessel twijfelt, want ze heeft deze kunstwerken van Nancy Holt nog nooit in het echt gezien – je moet er ook voor naar een verlaten woestijn in Utah. We beslissen dat ook een verlangen naar een ervaring een tip kan zijn. ‘Dit is een beetje valsspelen dus, maar het is wel mijn grote wens om The Tunnels een keer te bezoeken. Het zijn vier enorme betonnen buizen die kruislings midden in de Basin-woestijn in Utah liggen.’
Dat het op een verlaten plek ligt, dat je ernaartoe moet reizen, het al in de verte ziet en dat dan het landschap en de kunstwerken samenvallen, zodat je ervaart dat je je in het kunstwerk begeeft, dat stelt ze zich voor, en die hele ervaring bij elkaar is het kunstwerk. Elke tunnel biedt een ander uitzicht.
Iris Murdoch heeft het ooit mooi opgeschreven, zegt Hessel: ‘Grote kunst is bevrijdend, het stelt ons in staat om te zien en plezier te hebben in wat buiten ons ligt.’ Ik vind het idee dat je daar staat en naar boven en buiten kijkt en je daarmee bewust wordt van de piepkleine plek die wij innemen in het universum heel machtig.’
‘Mijn favoriete plek in de wereld. Oké, een van mijn favoriete plekken. Maar wel de beste. Niki de Saint Phalle creëerde een eigen wereld met deze beeldentuin in Toscane. Ze vervulde hiermee haar levenslange droom om in een kunstwerk te kunnen leven. Net als bij Nancy Holt is dit een soort landschapskunst, in de zin dat het deel is van de natuur en wij er als bezoekers ook deel van worden. Je aanwezigheid maakt in feite het werk, fysiek en emotioneel. Het is amazing, je voelt je deel van iets wat veel groter is dan jezelf.’
Niki de Saint Phalle maakte het als een plezierige plek om te kunnen zijn. Het staat vol met haar kleurige grote vrouwenbeelden, waar je ook in kunt. ‘Het geeft je een gevoel hoe het is om in een lichaam te leven. De samenleving en modebladen proberen je hiervan één versie te verkopen, maar het is zo veelzijdig. De grenzeloze dingen die je ermee kunt. Bijvoorbeeld met je handen alleen al; een instrument bespelen, een gerecht koken, een kunstwerk maken. Het is een viering van het vrouwelijk lijf. Ik vind het heerlijk er te zijn, door die vrouwen voel ik me beter over mezelf.’
‘Ik hou er van om plekken te bezoeken waar kunstenaars woonden. Het voelt een beetje als een pelgrimstocht, en vaak begrijp je dan hun kunst ook beter. Van Charleston ben ik curatorial trustee, ik kom er heel graag.’
Charleston ligt in de buurt van Brighton, een paar uur reizen vanuit Londen naar het zuiden. Hier woonden leden van de beroemde Bloomsbury Group, schrijvers en kunstenaars. Kunstenaars Duncan Grant en zijn vrouw Vanessa Bell kochten het pand in 1916. Ze gaven er etentjes en andere kunstenaars woonden er ook tijdelijk, zoals Bells zus, schrijfster Virginia Woolf. ‘De schilders verbeeldden er zo’n beetje elke stoel en deurknop en lampenkap. Hun alledaagse leven was het onderwerp. Het is daarom alsof je je in een enorm Gesamtkunstwerk begeeft. Zo’n kunstenaarsplek is op een bepaalde manier ook een intiem portret van de kunstenaars. Je kunt de boerderij bezoeken en ze hebben een paar kunstgaleries, ze houden een festival in de zomer en ze hebben geweldige tuinen.’
‘Deze bibliotheek, die ik geregeld bezoek om er te werken, vind ik een magische plek. Het ziet eruit als een ‘London Townhouse’, best huiselijk. Grote schrijvers en kunstenaars hebben er zitten werken. Het is kalmerend en tegelijk opwindend, een beetje alsof je de stappen nagaat van het ontstaan van mooie boeken en films.
‘Je kunt in prachtige kleine zalen zitten maar ik kies altijd voor de grote zaal, want anders komt er niks van werken. Als ik alleen zit, leid ik mezelf te veel af. Ik heb het nodig om tussen andere mensen te zitten die in concentratie zijn. Elke keer als ik daar ben, voel ik me een geluksvogel dat ik van schrijven mijn werk heb kunnen maken.
‘De mix van mensen is er ook mooi, all these different minds thinking away. Bibliotheken zijn heerlijk – toen ik vorige maand in Nederland was, vond ik de bibliotheek van Museum Voorlinden ook geweldig.’
Sir John Soane was een neo-klassieke architect, zijn gebouwen waren beeldbepalend voor de stad Londen. In zijn voormalig huis, een rariteitenkabinet van spullen en kunst nabij Russell Square, huist nu een museum.
‘Er zit inderdaad een rode draad in mijn keuzes. Ik hou van plekken waar je in op kunt gaan, kunst waarin je bijna kunt verdwijnen. Nou, dit is er ook een. Soane ontwierp dit huis ook zelf, en het heeft wonderlijke kamers waarvan de muren openvouwen als een boek, zodat je daarachter de schilderijen ziet.
‘Hij heeft mooie schilderijen van Hogarth en Turner, maar ook talloze gipsreplica’s van klassieke beelden en veel andere curiosa. Het huis is een echte schatkamer, alles is zo verrassend en higgledy piggledy (de betekenis van deze uitdrukking komt in de buurt van schots en scheef, red.). Het is alsof je zijn curieuze hoofd instapt. Ik ben dol op boekenplanken, het is een leuk idee dat elk boek van betekenis is geweest voor die persoon.’
‘Ik weet niet of ik het restaurant van mijn vriend kan noemen, maar ik doe het toch maar. Ik ben er dol op en ga er vaak heen. George Williams is de chef en hij integreert oude familierecepten in een soort modern-Europese keuken. Hij is heel aanwezig als chef, dat vind ik prettig, je hebt het gevoel dat je een stukje van hem krijgt als je daar bent, net als wanneer je het atelier van een kunstenaar bezoekt. Het interieur is donker en warm, alles van hout, en het zit boven een pub. Het is een geweldige plek voor een Sunday Roast.’
Terzijde: we moesten dit restaurant even nazoeken – het bleek officieel niet te bestaan. Ten tijde van dit gesprek was er geen website, het was niet googlebaar. Inmiddels is er een site zonder info met alleen een knop book a table. The Fat Badger aan de Golbourne Road begon eerder dit jaar als een exclusieve club in Notting Hill, die alleen op uitnodiging kon worden bezocht. Oprichter George Williams was hiervoor chef bij het beroemde River Café. De krant The Standard schreef eind maart het geheime restaurant de hemel in voor ‘z’n chaotische harmonie’ en de aantrekkingskracht gecombineerd met anarchie. Alles grotendeels te danken aan de marketingstrategie: ‘Vertel de verwende Notting Hill-kliek dat ze ergens niet binnen mogen, en bied in plaats daarvan een VIP Whatsapp-nummer aan dat ze moeten appen, als enige mogelijkheid voor entree? Geniaal.’
‘Het ligt voor de hand, want ik ben Brits, maar ik ben verslaafd aan thee. Vooral Yorkshire Tea van Taylor’s. Ik drink twee koppen als ik opsta om wakker te worden. En dan de hele dag door. Tot vier uur, want daarna krijg ik last van de cafeïne.’
Yorkshire Tea is een merk. Eigenaar Taylor’s, dat meer dan een eeuw bestaat, is de meest gedronken thee in het Verenigd Koninkrijk. De Yorkshire thee is een mix van theebladeren uit Sri Lanka, India en Kenia en is vernoemd naar de doelgroep van kopers: mensen uit de regio Yorkshire in Engeland.
‘Thee maakt alles goed. Als je je gestresst voelt, als alles mis gaat, just have a cup of tea. Ik kom mijn dag niet door zonder. Mijn ouders laten mij de thee niet maken voor ze, want ze vinden mijn manier weerzinwekkend; veel te veel melk. Geen suiker.
‘Het ritueel is heel eenvoudig; kook het water, stop het zakje in een mok – het liefst van dun porselein. Dan op het zakje gieten, laten trekken, dan het zakje eruit en dan pas de melk erin. Thee in een glás? O nee, absoluut niet. Dat is zo on-Brits. Ik zou geen thee uit een glas kunnen drinken, want ik wil de thee niet zien, het ziet er zo onaantrekkelijk uit. Modderig.
‘Door Yorkshire kon ik het ijs breken bij Marina Abramovic toen ik bij haar op bezoek ging. Ik zag het bij haar staan – zij drinkt de duurdere variant Yorkshire Gold – en we hadden meteen een gesprek.’
‘Ik vind het fijn dat ik door mensen te interviewen in mijn podcast, hun werk beter ga begrijpen. Een favoriete podcast waar ik naar luister is Fashion Neurosis van Bella Freud. Zij is modeontwerper, ze maakt fantastische pakken voor vrouwen, en ze is de dochter van schilder Lucian Freud. Voor deze podcast nodigt ze allerlei bekende mensen uit om via kleding en stijl over henzelf en de wereld te praten. Je ontmoet iemand dus door het vizier van mode en stijl. Ze spreekt met fascinerende mensen, van Zadie Smith en Karl Ove Knausgard tot Cate Blanchett of modeontwerper Rick Owens.’
5 februari 1994 Geboren in Londen.
2012-2015 Studie kunstgeschiedenis aan University College London.
2015-heden Instagramaccount @thegreatwomenartists.
2018-heden Curator van jaarlijkse residentie The Great Women Artist Residency in Palazzo Monti, Brescia.
2019-heden Podcast The Great Women Artists.
2020 BBC-documentaire Artemisia Gentileschi.
2021 Vermelding in de Forbes 30 Under 30-lijst.
2022 Boek The Story of Art Without Men (uitgeverij Penguin) – New York Times en Sunday Times Bestseller, Waterstone’s Book of the Year 2022.
2022-heden The Great Women’s Art Bulletin – tweewekelijkse column in The Guardian.
2024 Podcast Museums Without Men.
In november 2025 verschijnt Katy Hessels nieuwe boek: How To Live An Artful Life. De Nederlandse uitgave verschijnt bij Nijgh & Van Ditmar.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant