De Amerikaanse president Donald Trump hoopte een nieuwe overeenkomst te sluiten met Teheran over het Iraanse nucleaire programma. De aanval van bondgenoot Israël brengt zijn plannen voor een stabiel Midden-Oosten in gevaar.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Ze woont in New York.
De VS weten niet hoe snel ze zich moeten distantiëren van Israëls laatste militaire actie. ‘Wij hebben niets te maken met de aanvallen op Iran’, stelde het Witte Huis, vlak nadat Israël militaire doelen aanviel. Marco Rubio, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, sprak van een ‘unilaterale actie’. Israël had de Amerikanen laten weten dat deze actie ‘noodzakelijk was voor hun zelfverdediging’, aldus Rubio.
Al maanden zijn Washington en Teheran met elkaar in gesprek om tot een nieuwe nucleaire deal te komen. De regering-Trump is bezorgd over de uraniumontwikkeling van de Iraniërs, die op hun beurt hopen op verlichting van de Amerikaanse sancties. De partijen waren zich aan het voorbereiden op een zesde onderhandelingsronde, toen de Israëliërs het Iraanse kernprogramma aanvielen.
Uren eerder had Trump nog laten weten dat hij niet zat te wachten op een escalatie. ‘Want ik denk dat dat de boel zou verpesten’, zei Trump donderdag in het Witte Huis.
Toch zette de Israëlische premier Benjamin Netanyahu door. De vraag is nu wat de gevolgen van deze actie zijn voor de relatie tussen de VS en Israël, en wat de escalatie betekent voor de kansen op een nucleair akkoord.
‘Doe het nou maar voordat het te laat is’, schreef Trump vrijdag in kapitalen op Truth Social. Hij gebruikt de aanvallen van Israël om de druk op Iran op te voeren om snel tot een akkoord te komen. ‘De Verenigde Staten maken het dodelijkste militaire materieel ter wereld en Israël heeft er een hoop van’, voegde Trump er dreigend aan toe. ‘En er komt nog veel meer aan.’ Zo poogt de Amerikaanse president de aanvallen, waar hij juist op tegen was, naar zijn hand te zetten.
Maar de militaire acties van Tel Aviv zijn een blijk van de haperende relatie tussen de VS en Israël. Trump ziet zijn grip op Netanyahu met de dag verzwakken. In campagnetijd beloofde de Amerikaanse president om de oorlog in Gaza snel te beëindigen, maar dat is maanden later nog steeds niet gebeurd. Het geweld tegen de Palestijnen neemt alleen maar verder toe, hoe vaak Trump Netanyahu ook vraagt om de oorlog tot een einde te brengen. De Israëliërs trekken keer op keer hun eigen plan. Daar komen de aanvallen tegen Iran bovenop.
Netanyahu volgt op zijn beurt met argusogen hoe de Amerikanen hun banden met de Arabische wereld versterken. De Amerikaanse president wil de handel in de regio vergroten en ziet overal zakelijke belangen. Maar dan moet de regio eerst stabiliseren.
De afgelopen weken hief Trump de sancties tegen Syrië op en bereikte hij een staakt-het-vuren met de door Iran gesteunde Houthi’s in Jemen. Tijdens zijn eerste grote buitenlandse reis, naar het Midden-Oosten vorige maand, sloot Trump miljardendeals met vijanden van Israël, kreeg hij een vliegtuig cadeau van Qatar en beraamde hij plannen voor de bouw van een AI-datacentrum in de Verenigde Arabische Emiraten. Israël sloeg hij over tijdens zijn bezoek aan de regio.
Wat in Trumps ogen ook bij een stabiel Midden-Oosten hoort, is een deal met Iran. Sinds zijn terugkeer in het Witte Huis is Trump vastberaden om opnieuw tot een nucleair akkoord te komen met de Iraniërs, met wie de Amerikanen sinds april weer aan de onderhandelingstafel zitten. Hij werkt aan een deal die hij eerder zelf opblies. In 2015 bereikte toenmalig president Barack Obama een nucleair akkoord tussen de VS en Iran. Mede onder druk van ziedende Israëliërs besloot zijn opvolger Donald Trump uit het akkoord te stappen.
Nu Trump zelf een akkoord wil met Iran, voelt Netanyahu zich gekrenkt. Hij stelt dat de Iraniërs niet oprecht zijn in de onderhandelingen met de VS, en dat Irans uraniumverrijking alleen kan worden beperkt door een militaire operatie. Een maand geleden kwamen er al signalen naar buiten over mogelijke aanvallen op Iran.
‘Deze operatie zal zo lang duren als nodig is’, zei Netanyahu vrijdag in een videoboodschap, na een tweede serie aanvallen. Het is in Israëls belang om te stellen dat de aanvallen in ‘volledige en complete coördinatie’ plaatsvinden met de Amerikanen, al lijken die vooral bezorgd over de escalatie tussen hun bondgenoot en hun onderhandelingspartner.
Zo is Trump deze week weer een stap verder verwijderd van een stabiel Midden-Oosten. Een nieuwe ronde onderhandelingen over een nucleaire deal tussen de VS en Iran stond gepland voor zondag in Oman. Iraanse functionarissen hebben aangekondigd niet aanwezig te zullen zijn.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant