PvdA en GroenLinks gaan na de komende verkiezingen samen verder als één linkse partij. Verrassend is dat niet, historisch is het zeker. Sinds Keerpunt ’72 filosoferen progressieve partijen al over samenwerking op links. Wat gebeurde er sindsdien?
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
PvdA, D66 en PPR (een van de voorlopers van fusiepartij GroenLinks) sluiten een stembusakkoord. De drie progressieve partijen beloven elkaar vast te houden met als doel de macht van de confessionelen (KVP, ARP en CHU) te breken. Samen halen de partijen 56 zetels en met hulp van de KVP en de ARP wordt Joop den Uyl (PvdA) premier.
PvdA-denkers Jos de Beus, Paul Kalma en Paul Scheffer pleiten voor een zeer stevige samenwerking tussen de PvdA, D66 en GroenLinks. Het doel: een dam opwerpen tegen de dan onder Frits Bolkestein succesvolle VVD. De programma’s van PvdA, D66 en GroenLinks stemmen volgens hen deels overeen, deels vullen ze elkaar aan. Het plan wordt ‘niet glorieus’ ontvangen, blijkt uit een verslag uit die tijd. Veelzeggend is dat de meest enthousiaste uitspraak wordt opgetekend uit de mond van VVD-leider Bolkestein. ‘Een geweldig idee’, noemt hij het.
Femke Halsema (GroenLinks) en Jan Marijnissen (SP) hopen dat de drie linkse partijen elkaar willen vasthouden in de aanloop naar de verkiezingen en daarna in de formatie, maar de PvdA voelt daar niets voor. Wouter Bos blijft de deur naar Jan Peter Balkenende (CDA) openhouden. De PvdA-leider gunt Halsema en Marijnissen nog wel een kopje koffie. Uit beleefdheid.
Onder leiding van Job Cohen (PvdA) en Jolande Sap (GroenLinks) gaan de twee partijen voor het eerst een concrete samenwerking aan. Het kabinet-Rutte I, dat wordt gesteund door Geert Wilders, is een wake-upcall. Sap wil tot een progressieve meerderheid in de senaat komen, waar het kabinet geen meerderheid heeft, ‘zodat de coalitie van VVD, CDA en PVV geen lang leven meer is beschoren’. Twee maanden later gaat de stekker er alweer uit. PvdA en GroenLinks kunnen het niet eens worden over de gezamenlijke standpunten.
In het diepste geheim werken Samsom en Van Ojik verregaande plannen uit om na de verkiezingen de fracties van PvdA en GroenLinks te laten fuseren. Het plan eindigt in de prullenbak als GroenLinks een nieuwe leider krijgt; Jesse Klaver wil het op eigen kracht proberen. ‘Het was geen afgeronde deal, ook omdat Van Ojik toen al wist dat hij het stokje ging overdragen’, zegt Samsom er later over. ‘Maar hij was wel enthousiast. Toen Klaver het overnam, was het van de baan.’
De PvdA krijgt een dramatische uitslag te verduren tijdens de provincialestatenverkiezingen. Opmerkelijk genoeg weten de SP en GroenLinks daar niet van te profiteren. Oud-partijleider Femke Halsema (GroenLinks) vindt het ‘onverteerbaar’ dat linkse partijen elkaar continu de tent uitvechten. Oud-partijvoorzitter Hans Spekman (PvdA) en Halsema (GroenLinks) proberen daarom het samenwerkingsvuur opnieuw te doen ontbranden. ‘Laten we alle kinnesinne opzij zetten en de krachten bundelen tegen het grootkapitaal’, schrijft Spekman in een opiniestuk. De twee prominenten vinden dat er een links stembusakkoord moet komen.
Samsom borduurt daarop voort met zijn plan om de fracties na de verkiezingen te laten samensmelten. Nadat Klaver heeft opgeroepen tot een ‘progressieve samenwerking’ met PvdA, SP en D66, wil Samsom verder. Samsom: ‘De overeenkomsten zijn enorm.’ Een fusiefractie zou goede kans maken de grootste te worden.
Samsom, die de samenwerking met de VVD ‘een zegen voor het land’ noemt, wordt door de leden van zijn partij niet herkozen als lijsttrekker. De PvdA schuift Lodewijk Asscher naar voren. De sociaaldemocraten belanden op een electoraal dieptepunt: 9 zetels. Volgens PvdA-prominent Ronald Plasterk zal zijn partij ‘een toontje lager moeten zingen’. Links moet zich volgens hem hergroeperen en hij roept zijn partij op samen te gaan met GroenLinks. Asscher en Klaver wijzen een fusie echter af.
PvdA en GroenLinks boeken een dramatisch verkiezingsresultaat. Nog nooit is links zo klein geweest in de Kamer. In de formatie willen Klaver en Lilianne Ploumen (PvdA) zich niet uit elkaar laten spelen en beloven ze elkaar vast te houden. Het is het begin van een proces dat ertoe leidt dat de fracties samen gaan vergaderen, dat er een gezamenlijke Eerste Kamerfractie komt en GroenLinks-PvdA in 2023 met een gezamenlijke kieslijst en één lijsttrekker de verkiezingen in gaan. In 2025 is het hoge woord eruit: de leden besluiten tot een fusie van GroenLinks en PvdA.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant