Jongeren zijn nu veel minder betrokken bij de klimaatzaak dan in de jaren hiervoor, blijkt uit onderzoek van Ipsos I&O. Ook zijn ze flink meer gaan vliegen. ‘Mijn generatie ziet influencers elke maand drie keer naar Ibiza vliegen en denkt: dat wil ik ook.’
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Greta Thunberg is niet de enige jongere bij wie de aandacht voor het klimaat enigszins lijkt te verslappen. Dat het ‘klimaatmeisje’ deze week door het Israëlische leger van een zeilschip op weg naar Gaza werd geplukt, is in lijn met een trend die ook in Nederland zichtbaar is: klimaatverandering verliest onder jongeren urgentie ten opzichte van andere problemen waarover zij zich zorgen maken. Ook in hun gedrag is de jongste generatie minder duurzaam. Met name door meer te vliegen is hun CO2-uitstoot vorig jaar flink toegenomen.
Dat blijkt uit het vijfde jaarlijkse onderzoek Duurzaam denken, duurzaam doen, van Ipsos I&O. Op basis van een enquête onder 2.500 volwassen Nederlanders concludeert het onderzoekbureau dat de urgentie van duurzaamheid vorig jaar over de hele linie licht is afgenomen. De zorgen over het klimaat zijn teruggelopen en gemiddeld zijn de ondervraagden ook meer gaan uitstoten.
Onder jongeren is die trendbreuk nog iets scherper. In 2023 maakte 77 procent van de jongeren tussen 18 en 24 jaar zich nog zorgen over het klimaat. Een jaar later is dat 66 procent. ‘Opvallend’, zegt Maartje van Will van Ipsos I&O over die verschuiving. ‘We kijken toch altijd een beetje naar jongeren met het idee: zij zijn de toekomst, zij zullen het klimaat gaan redden. Dat zagen we in de afgelopen jaren ook steeds terug in de cijfers. De klimaatzorgen waren in de jongste groep het grootst. Nu is die positie nipt overgenomen door de 24- tot 34-jarigen.’
Om beter te begrijpen wat er precies in de jongste groepen leeft, sprak Ipsos I&O uitgebreider met een aantal jongeren. ‘We zien in die interviews dat ze er bijna allemaal wel veel van weten en bezorgd zijn. Maar andere problemen lijken die zorgen een beetje weg te drukken’, zegt Van Will. ‘Dan gaat het, net als bij Greta Thunberg, over de oorlog in Gaza. Maar ook over de opkomst van Donald Trump, de oorlog in Oekraïne en het woningtekort.’
Veel jongeren voelen zich bovendien gevangen in een systeem dat hen belemmert om duurzame keuzen te maken. ‘Er is een cultuur waarin continu nieuwe producten en trends worden aangeprezen. Niet-duurzame opties zijn daarbij vaak goedkoper en makkelijker’, zegt Van Will. ‘Daardoor hebben veel jongeren ook een gevoel van zinloosheid. Ze vragen zich af waarom zij zich nog duurzaam moeten gedragen als andere mensen, bedrijven en landen geen stappen zetten. Het geeft veel jongeren een verlamd en somber gevoel.’
‘Dat is een trieste en helaas herkenbare uitkomst’, zegt Dieuwertje Wallaart, voorzitter van de Jonge Klimaatbeweging. Wallaart leest in de cijfers vooral dat haar generatie minder plek in het hoofd heeft voor klimaatverandering. ‘Zeker de oorlog in Gaza houdt velen van ons bezig. Maar inderdaad ook de woningcrisis of financiële zorgen. Dat zijn allemaal heel tastbare problemen die nu spelen en dat gaat ten koste van de aandacht voor de grote bedreiging die klimaatverandering op lange termijn vormt.’
Wallaart denkt dat corona een rol speelt in de toename van de CO2-uitstoot van de nieuwe volwassenen. ‘Die jongeren hebben vormende jaren gehad tijdens de pandemie. Ze hebben toen veel gemist en willen dat inhalen, en dat begrijp ik: reizen en feesten.’
Het is logisch dat aandacht voor klimaat wat verslapt als de overheid het minder scherp tot prioriteit maakt, zegt Kees Vendrik, voorzitter van het Nationaal Klimaat Platform (NKP). ‘En dat is de afgelopen twee jaar natuurlijk wel het geval geweest.’
Vendrik adviseert met het NKP de overheid over de uitvoering van het Klimaatakkoord dat Nederland in 2050 naar klimaatneutraliteit moet leiden. ‘In die uitvoering zien we steeds dat het belangrijk is dat de overheid zorgt voor richting, ruimte en rechtvaardigheid. En dat laatste spreekt ook weer heel scherp uit deze cijfers. Mensen moeten het idee hebben dat klimaatbeleid eerlijk is. Als dat gevoel verdwijnt, gaat ook de bereidheid om zelf iets te doen onderuit.’
Voorzitter Wallaart van de klimaatjongeren leest in de cijfers ook een ander verhaal. ‘Ten eerste zijn jongeren namelijk nog altijd duurzamer in denken dan oudere generaties. De categorie 18 tot 34 jaar maakt zich de grootste zorgen en stoot relatief weinig uit. En jongeren zijn zich ook erg bewust van hun impact. Dat geeft ons een knagend gevoel: we willen en kunnen beter.’
De oorzaak voor de toename van uitstoot onder jongeren is dus vooral een signaal naar oudere generaties, stelt Wallaart. ‘Doe iets om het systeem aan te pakken dat duurzaam leven nu zo moeilijk maakt.’
Die oproep wordt volop ondersteund door Vendrik van het klimaatplatform. ‘Wij hebben deze week namens een grote alliantie van bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties een brief naar premier Dick Schoof gestuurd om dat te doen. Ook nu het kabinet demissionair is, moet het vaart blijven maken met wetgeving en geld voor stabiel en eerlijk klimaatbeleid.’
Dat is zeker wat veel jongeren willen, stelt ook onderzoeker Van Will van Ipsos I&O. ‘Een groot deel van de ondervraagde jongeren wil graag dat de overheid barrières wegneemt die duurzaam gedrag zo lastig en duur maken.’ Snelle en betaalbare treinen zijn daarvan een goed voorbeeld, zegt ze. ‘Maar ook het stimuleren van de handel in tweedehandsspullen en het ingrijpen in fast fashion.’
Wallaart wijst op influencers en op websites als Shein, die mensen met geslepen marketing verleiden om goedkope spullen te kopen. ‘Het vereist dan wel heel veel verantwoordelijkheid om er als individu voor te kiezen daar niet op in te gaan.’ Het veranderen van het systeem is daarom essentieel, stelt de Jonge Klimaatbeweging. ‘Politici zijn vaak bang om betuttelend te zijn. Maar wij zeggen juist: betuttel ons.’
Sabrina Zwetsloot (27) is arts-onderzoeker. Ze doet een PhD vaatchirurgie aan het Amsterdam UMC en woont samen met twee huisgenoten in de hoofdstad.
‘Een paar jaar geleden dacht ik dat het zou helpen als we allemaal meer verantwoordelijkheid zouden voelen voor het klimaat. Maar nu ben ik daarin minder streng. We hebben allemaal veel opties en het is ook gewoon heel fijn om naar Parijs te kunnen vliegen. We kunnen daar wel boos om worden, maar je kan het als overheid ook gewoon verbieden. Dan is het voor iedereen gelijk. Ik denk dat het makkelijker is als je de keus niet elke keer zelf hoeft te maken en wordt gedwongen tot een optie.
‘Koopkracht speelt ook mee. Als student had ik minder geld om uit te geven. Nu ik meer verdien, merk ik ook dat ik meer uitgeef. Ook aan kleding. Terwijl we juist minder moeten kopen, al koop ik vooral tweedehands.
‘Klimaatverandering blijft voor mij een belangrijk probleem. Ik ben er veel mee bezig, maar ik vind ook dat ze voor de oplossing te veel naar het individu kijken. Je kunt korter douchen, minder vliegen, maar uiteindelijk zijn dat allemaal kleine stukjes van de puzzel. Ik vind dat het kabinet er veel te weinig aan heeft gedaan.
‘In het algemeen word ik er wel wat hopelozer van. De klimaatcrisis had tien of twintig jaar geleden al aangepakt moeten worden. Het ergste vind ik dat wij in het Westen de gevolgen van klimaatverandering nog best goed kunnen opvangen. Maar in het mondiale Zuiden is de bevolking nu al niet in staat om in hun levensonderhoud te voorzien. Voor hen zijn de consequenties het ergst.’
Bauke Takken (19) woont met zijn moeder en zus in Amersfoort. Hij werkte bij een Albert Heijn-supermarkt en heeft nu een tussenjaar. Volgend jaar wil hij de opleiding automotive volgen.
‘Ik merk dat ik met vrienden bijna niet over klimaatverandering praat. Je kunt het iedere dag wel in het nieuws over het klimaat hebben, maar op een gegeven moment heeft iedereen het wel gehoord. Mensen die hun leven daarop willen aanpassen hebben dat al gedaan, en degenen die dat niet willen, doen dat toch niet meer. In de politiek praten ze volgens mij gewoon af en toe over het klimaat om iedereen tevreden te houden. Verder doen ze er weinig aan.
‘Bij de laatste verkiezingen heb ik PVV gestemd. Het ging vooral over de wooncrisis en over asiel, en dat vind ik ook belangrijk. Ik eet vlees, en vleesvervangers worden dan weer gemaakt van soja. Wat is dan erger? Of je eet vegetarisch, maar daarvoor vind ik vlees te lekker en het is goed voor je lichaam.
‘Het gaat trouwens wel snel achteruit met het klimaat. Vroeger schaatste ik in de winter op de sloot, nu mag je blij zijn als je twee sneeuwballen kunt gooien in de winter. Maar toch, we proberen hier de doelen van Klimaatakkoord van Parijs te halen. Met al die zonnepanelen en met afval scheiden. Dan denk ik dat het best goed gaat. Vooral als je dan kijkt naar India, met al die vervuiling in die rivier.’
Chantal Hendriks (26) woont in Hilversum en is interim-financieel administratief medewerker. Ze heeft sinds drie jaar een koopwoning met haar vriend en is in verwachting.
‘Wat me opvalt is de opkomst van influencers. Tuurlijk, het is ook een baan, maar ze vliegen elke maand drie keer naar Ibiza of Dubai en ontvangen allemaal gratis kleding. Vooral mijn generatie ziet dat en denkt: dat wil ik ook. Dat helpt zeker niet voor het klimaat. Nog even los van de schulden waar sommigen in belanden.
‘En als je via Vinted kleding verkoopt, omdat je je garderobe na vijf jaar een tweede kans wilt geven, vind ik dat prima. Maar als je dat doet, omdat je tien spijkerbroeken per maand koopt en je kast uitpuilt, waardoor je ruimte moet maken voor een nieuwe lading, denk ik wel: waar zijn we mee bezig?
‘Ik heb sinds drie jaar een koophuis. Mijn lasten zijn iets gestegen, maar mijn inkomen ook. Daardoor heb ik meer geld om bewuste keuzen te maken. Dat heeft niet iedereen. We gaan een keer per week naar een lokale boer om fruit en wat groente te kopen. Zo kan de boer betere keuzen maken en krijgen wij goed fruit voor een goede prijs.
‘We zijn de afgelopen jaren nog naar de Filipijnen en Amerika gevlogen met het idee ‘nu het nog kan’. De komende jaren blijven we met de kleine die op komst is, dichter bij huis. Nederland of Europa heeft ook heel mooie plekken, waar je heerlijk op vakantie kunt. Dat is beter voor het milieu, maar ook omdat elke keer een verre reis best duur is.’
Noa Hooiveld (29) woont in Schellinkhout en werkt bij een kaasbedrijf. Ze heeft twee jaar geleden een huis gekocht en leeft met haar man en een labradoedelpup.
‘Wat ik raar vind, is dat wij hier in Nederland zo vaak veranderen van regels. Het ene jaar moet het, het volgende jaar niet meer. Mijn ouders hebben maar een enkele afvalbak, terwijl ik hier in drie bakken afval moet scheiden. Dan denk ik: waarom moet ik meer doen dan zij, we wonen toch in hetzelfde land?
‘Die verschillen zie ik al helemaal in Europa. Dan heb je ook nog de veranderende regels voor zonnepanelen. Het wordt allemaal te ingewikkeld en duurder voor ons. Dan denk ik: wat een onzin. De overheid zou het juist voor iedereen makkelijker en eerlijker moeten maken.
‘Het nieuws over klimaatverandering raakt me wel, maar ik vind het ook lastig om er veel mee bezig te zijn. Ik heb het er niet snel over met anderen. Het is net als de politiek, dat bespreek je ook niet snel met vrienden. De ene is fel tegen het eten van vlees, de ander eet het dagelijks. Dat maakt het een moeilijk onderwerp.
‘Ik probeer wel altijd heel kort te douchen, dat valt anderen op vakantie weleens op. Er zijn mensen op deze wereld zonder drinkwater. Aan hen denk ik dan. Het is gewoon onzin om er zo lang onder te staan, en wij hadden vroeger thuis een zandloper naast de douche.
‘Op het nieuws merk ik dat de overstromingen en hagelbuien steeds dichterbij komen. Bijvoorbeeld de natuurrampen in Italië en Duitsland, daar ben ik wel meer mee bezig. Wat nou als dat ook hier gebeurt?’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant