Het was het laatste rafelrandje van de Brexit: de status van Gibraltar, een stukje Brits grondgebied aan de Spaanse zuidkust. Een nieuw akkoord regelt dat de grenscontroles tussen Spanje en Gibraltar binnenkort verleden tijd zijn.
is correspondent Spanje, Portugal en Marokko van de Volkskrant. Hij woont in Madrid.
Dat maakten de onderhandelende partijen, met het Verenigd Koninkrijk en Gibraltar aan de ene kant en de Europese Unie en Spanje aan de andere, woensdag in Brussel bekend. De gesprekken waren deze week in een stroomversnelling gekomen.
Het politieke akkoord, dat door de betrokken parlementen moet worden goedgekeurd, zal ‘vertrouwen en rechtszekerheid’ bieden aan inwoners aan beide kanten van de grens, stellen de partijen in een gezamenlijke verklaring. De komende periode worden de technische details van het akkoord verder uitgewerkt.
Daarmee lijken de Gibraltarezen, negen jaar na het Brexit-referendum, eindelijk duidelijkheid te krijgen over hun toekomst. Als Brits overzees gebied moest ook Gibraltar met de Brexit de EU verlaten, zelfs al stemden de kleine veertigduizend Gibraltarezen er in overweldigende meerderheid voor om lid te blijven.
Zij wisten hoeveel zij te verliezen hadden. Als dwergstaat is de economie van Gibraltar volledig verweven met die van de omliggende Spaanse regio. Andersom zijn de Spanjaarden in de aangrenzende gebieden zeer afhankelijk van de werkgelegenheid in Gibraltar. Vele duizenden steken iedere dag de grens over om er te gaan werken. Een harde grens met tijdrovende paspoortcontroles, die er zonder akkoord zou zijn gekomen, was voor hen een nachtmerriescenario.
De onderhandelingen werden bemoeilijkt door het grote onderlinge wantrouwen. Officieel ziet Spanje Gibraltar als een ‘Britse kolonie’, ooit buitgemaakt in een oorlog, die het Verenigd Koninkrijk eigenlijk zou moeten teruggeven. Voor de Britten is Gibraltar, bekend om zijn door apen bewoonde rots, een zaak van nationale eer.
Het akkoord regelt dat de grenscontroles die er sinds de Brexit waren, maar niet al te streng werden uitgevoerd, helemaal verdwijnen. Ook komt er vrij verkeer van goederen. Dat betekent dat Gibraltar in de praktijk onderdeel wordt van de Schengen-zone, de Europese gemeenschappelijke markt.
Een groot twistpunt was de vraag welk land voortaan de grenscontroles zou doen op de luchthaven van Gibraltar. Doordat de grens tussen Spanje en Gibraltar verdwijnt, wordt die luchthaven immers een toegangspoort tot Spanje en de rest van de Europese zone. Datzelfde geldt voor de zeehaven van het Britse gebied.
In het akkoord spreken de partijen nu af dat Spanje en het Verenigd Koninkrijk de grens gezamenlijk gaan bewaken. Dat zou betekenen dat Spaanse agenten aan de slag gaan op Gibraltarees grondgebied, een grote wens van de regering in Madrid. Gibraltar en het Verenigd Koninkrijk leken lang niet bereid die eis in te willigen uit vrees de Spaanse dromen over het overnemen van de macht te voeden.
‘Met dit akkoord verdwijnt de laatste grensmuur van continentaal Europa’, zei José Manuel Albares, de Spaanse minister van Buitenlandse Zaken, woensdag in Brussel. Zijn Britse collega David Lammy sprak van een ‘praktische oplossing na jaren van onzekerheid’. ‘De toewijding van het Verenigd Koninkrijk aan Gibraltar blijft zo stevig als de rots zelf.’
Hoewel de onderhandelingen moeizaam verliepen, werden ze iets vergemakkelijkt door het feit dat zowel in Madrid als in Londen sociaaldemocratische regeringen de scepter zwaaien. In beide landen is politiek rechts een stuk onbuigzamer als het om Gibraltar gaat.
Dat bleek wel uit de eerste reactie van Suella Braverman, parlementslid namens de Britse Conservatieve Partij: ‘Deze regering ondermijnt het Verenigd Koninkrijk stelselmatig, dat is volstrekt onvergeeflijk. Straks zijn de Falklandeilanden aan de beurt.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant