Een veel geziene reactie op populistische en autocratische politici is morele verontwaardiging. Maar dat is beslist geen effectief tegengeluid, betoogde Gerben van Kleef in een opiniestuk. Volkskrant-lezers reageren.
Prachtig artikel van de hand van Gerben van Kleef, iemand die deskundig is en weet waar hij over praat. Van mij zouden sociaal psychologen veel meer aan het woord mogen komen.
Ron Gerritsen, Purmerend
Gerben van Kleef pleit in zijn artikel voor het informeren van kiezers over de kosten en baten van het gevallen kabinet, waardoor kiezers zouden denken: deze regering heeft me meer geld gekost dan dat het me heeft opgeleverd, dus stem ik de volgende keer niet meer op extreemrechts. Was het maar zo simpel. Ik ben bang dat sommige kiezers niet met hun verstand, maar met hun onderbuikgevoel kiezen. Maak als progressieve partijen kiezers duidelijk dat door jullie plannen, mensen zich gelukkiger, gezonder, veiliger en welkom voelen.
Ad van Dam, Amsterdam
Gerben van Kleef schrijft dat oppositiepartijen in hun respons op de ‘populisten’ niet slechts kunnen volstaan met morele verontwaardiging, omdat dit ineffectief zou zijn. Daar ben ik het mee eens: de (gespeelde) verongelijkte reacties gaan bij het grote publiek het ene oor in en het andere weer uit.
Van Kleef betoogt dat het weerwoord moet zijn, dat de oplossingen van ‘populisten’ voor de problemen in ons land ineffectief zijn. Echter, ook deze aanpak zal falen. Immers: wie zijn er verantwoordelijk voor het ontstaan en in stand houden van deze (structurele) problemen, de afgelopen decennia? Niet de ‘populisten’. Het zijn diezelfde partijen die nu Geert Wilders de maat nemen.
De woningnood, de asielcrisis, het stikstofprobleem, het toeslagenschandaal, de Groningen-affaire, de onbetaalbaarheid van de zorg: allemaal veroorzaakt door die ‘keurige middenpartijen’ VVD, CDA, PvdA, D66. Het zijn bovendien deze partijen die nog meer belastinggeld aan de onmogelijk te winnen Oekraïne-oorlog willen weggooien, willen escaleren met een nucleaire macht en zo Europa dichterbij WO III willen brengen, waar de meerderheid van de kiezers ook niet op zit te wachten.
Kortom, ook een appel op de zogenaamde ‘deugdelijke oplossingen’ zal de traditionele partijen niet baten: daarvoor zijn ze simpelweg te ongeloofwaardig geworden.
Mark van den Brand, Utrecht
Gerben van Kleef betoogd dat de oppositie vruchteloos blijft hangen in morele superioriteit als het gaat om het bestrijden van normoverschrijdende, autocratische politici. Het werkt dergelijke leiders alleen maar in de kaart. De rationele business case werkt beter volgens hem. Die komt er simpel op neer nuchter te wijzen op de ineffectiviteit van het populistische bestuur en alle problemen die niet zijn of worden opgelost.
Dat zou je denken, maar het klopt niet. Vele redelijke en democratische politici, opiniemakers en journalisten doen niet anders dan op basis van wetenschappelijk onderzoek argumenteren welke problemen moeten worden opgelost en hoe dat het best kan. Het werkt niet. Het zou moeten werken als alle partijen globaal dezelfde logica hanteerden en waren gericht op het oplossen van problemen. Maar dat is niet het doel van de populistische autocraat.
Daarom zien we nu dat ‘de stuntelende bewindslieden de oppositie geen dienst bewijzen’, zoals Van Kleef stelt, maar nog gewoon de grootste partij blijven.
De analyse was lange tijd dat er meer en beter moest worden geluisterd naar de mensen aan de (economische) onderkant. Tegenwoordig zien we meer het verwijt (of frame) van morele superioriteit richting mensen die redelijk blijven redeneren als oorzaak. Beide werken niet.
Bovendien: getuigt de vaststelling dat de business case inzichtelijk maken afdoende is tegenover de symboolpolitiek en schijnbare daadkracht van het gevallen kabinet, niet juist van superioriteit?
Dré Jaspers, Roosendaal
Gerben van Kleef stelt dat de oppositie niet moet blijven hangen in de ‘groef van morele superioriteit’ tegenover autocratische leiders. Als klinisch psycholoog wil ik er nog aan toevoegen dat autocratische leiders een pathologie van het ‘wij’ propageren. In alle gesloten systemen, te beginnen bij gezinnen, is dat aan de orde. Het reclameblok van de PVV gaat eigenlijk over ‘wien Neêrlandsch bloed door d’adren vloeit’. Daar zou ik het beleid aan toetsen.
Sicco de Jong, Zuidlaren
O, wat hoop ik toch dat serieuze en betrokken politici met de column van Marcia Luyten en het opiniestuk van Gerben van Kleef aan de slag gaan. Marcia Luyten maakt duidelijk wat de werkwijze van een populistische, machtsbeluste politicus is. Gerben van Kleef geeft advies hoe je deze werkwijze effectief kan bestrijden en wat je kan doen om mensen voor je standpunten te winnen. Progressieve en constructieve politici: hang een samenvatting op in uw fractiekamer en laat het u inspireren bij het bepalen van beleid én het uitdragen ervan.
Harry den Hartog, Amstelveen
Mooi stuk over hoe links niet moet blijven hangen in morele superioriteit. Maar zolang links blijft geloven in zijn morele superioriteit, zal dat een zichtbare én afstotende factor blijven. Je bereikt daarom meer door dat geloof eens los te laten.
Kijk bijvoorbeeld naar deze beschrijving: ‘Basale morele beginselen worden niet door iedereen in gelijke mate gedeeld. Zo zijn voor progressief-liberaal georiënteerde kiezers principes als eerlijkheid en gelijkwaardigheid primair bepalend voor hun wereldbeeld, terwijl conservatieve kiezers relatief meer waarde hechten aan (culturele) ‘puurheid’ en loyaliteit’.
Vroeger was dit een handig onderscheid. Maar is het niet opgevallen hoe tegenwoordig vooral de moderne ‘progressieve’ bewegingen puurheid en loyaliteit eisen? Op straffe van uitsluiting? Hoe daadwerkelijke gelijkwaardigheid juist ten onder gaat aan identiteitspolitiek? Aan het áánmoedigen van zwart-witdenken, in slachtoffers en daders, gebaseerd op identiteit?
Eerlijkheid, ook zo’n mooi streven. Maar mag ik zeggen dat ik daar al jaren weinig van terugzie? Ik zie vooral volautomatische donderpreken om zonder discussie of argumentatie anderen als ‘xenofoob’, ‘racist’, ‘islamofoob’ en ‘transfoob’ terug hun hok in te geselen.
Als progressief persoon ben ik ondertussen zeker ‘conservatiever’ geworden. Verlangend naar de progressieve wereld van eind jaren negentig. Toen progressief voor progressie stond, in plaats van heiligverklaringen, taboes en dogmatiek.
Navajo Broere, Groningen
Gerben van Kleef wijst op de morele superioriteit van links. Progressief-liberaal staat voor eerlijkheid en gelijkwaardigheid, terwijl conservatieve kiezers meer waarde hechten aan ‘culture puurheid’. Ik denk dat hij gelijk heeft, ondanks de wat abrupte tegenstellingen die hij in zijn stuk oppert.
Waar het mij om gaat, is die ‘culturele puurheid’ van conservatief Nederland. Wat is dat toch in vredesnaam? Wat zou ik graag daar eens een discussie over willen beginnen met vooraanstaande politici uit de rechter flank. Conservatisme in de jaren zestig zag er heel anders uit dan tegenwoordig. Homoseksualiteit was zondig. Seks voor het huwelijk ook. Een ‘donker’ meisje kon niet met een blanke jongen trouwen. Te veel etnische en culturele verschillen. Men diende uitgestippelde wegen te bewandelen. Daar wisten we in de jaren zestig wel raad mee.
Maar nu, hoe zit dat eigenlijk met het hedendaagse conservatisme? Hoe moet Nederland eruit zien volgens de voorstanders van ‘culturele puurheid’. Ik kan dat hooguit vermoeden. Eigenlijk heb ik geen flauw idee. Ik zou zeggen, maak dat eens concreet. Gewoon puntsgewijs. Laat iemand in de Volkskrant dat eens komen vertellen.
Anton de Bruin, Delft
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant