Gefascineerd door religieuze kunst en kerkrituelen keert de Nederlandse fotograaf Maarten Kools elk jaar terug naar Italië om er biechtstoelen vast te leggen. De honderden bouwsels die hij fotografeerde zijn allemaal anders, maar toch ook weer niet.
schrijft voor de Volkskrant over architectuur, design en grafische vormgeving.
Het zijn achttien minikerkjes, nietig bijna in ontzagwekkende godshuizen als de Santo Spirito in Florence of de San Francesco in Arezzo. Maar ondanks die nietigheid vormt elke biechtstoel een eigenstandig en leesbaar gebouwtje in dat grootschalige kerkinterieur. Het zijn kleine persoonlijkheden in hout, met een rijke variatie aan katholieke stijlkenmerken: krullen, gebogen lijnen, bekroond met een timpaan of daklijst. Waar het torenhoge middenschip vooral de mens klein maakt, is de biechtstoel de plek van de menselijke maat. Een privéplek waar geheimen worden gefluisterd en misstappen gedeeld met de priester. Die kan absolutie geven aan de onvolmaakte mens. Drie weesgegroetjes is meestal genoeg.
De Nederlandse fotograaf Maarten Kools (54) heeft een tic gekregen van de Italiaanse biechtstoelen. Hij heeft er honderden gefotografeerd, vooral in Midden-Italië, waar hij elk jaar terugkeert, gefascineerd door religieuze kunst en kerkrituelen. Ook al is hij een totale agnost. ‘Een biechtstoel staat voor overgave, dat is los van geloof mooi aan deze plekken; de mens die zijn lot in handen legt van een hogere macht.’ Maar als fotograaf fotografeert hij in eerste instantie alleen het object. De bouwsels zijn allemaal anders, maar ook niet. Die net-niet-herhaling is voor Kools verslavend. Hij is een verzamelaar. ‘Ik leg collecties aan van het alledaagse.’
Biechten is een van de zeven sacramenten die je als katholiek kunt ontvangen en daarom een gewichtige traditie. De penitent, de boeteling, wendt zich met zijn zonden tot de plaatsvervanger van God op aarde en toont berouw. De biecht is catharsis, reiniging. De biechteling kan na de absolutie weer verder. Spijt moet wel oprecht zijn. Al Pacino kreeg als maffiabaas Corleone in The Godfather bij zijn biecht waarschijnlijk geen absolutie omdat hij vooraf tegen de priester zei dat hij geen spijt had dat hij talloze mensen, inclusief zijn broer, had omgelegd.
Als je langer naar de serie biechtstoelen kijkt, veranderen de bouwsels in typetjes. De een is een wat informeler persoon (een wapperend gordijn is sjofeler dan een houten klapdeur) dan de ander. Het ene bouwsel voelt opgedirkt aan met overdadig houtsnijwerk, tegenover een sober en functioneel exemplaar. Kools fotografeert ze frontaal, methodisch en kaal. Als een catalogus trekt een stoet van persoonlijkheden aan je voorbij. In die herhaling schuilt een grote kracht, schreef Timothy Verdon, de Amerikaanse kenner van religieuze kunst en directeur van het museum Opera del Duomo in Florence, nadat hij Kools’ foto’s zag. ‘Ook als je niet gelooft, word je geraakt door het kleine drama van zo veel overtuiging: het gedeelde geloof dat goddelijke genade groter is dan het menselijk falen.’
Wat is vastgelegd in deze serie, zegt Kools, is eigenlijk al honderden jaren onveranderd. De biechtstoelen zijn stille getuigen van de innerlijke levens van generaties gelovigen, natuurlijk met soms ook een zwarte kant als een biechtvader het vertrouwen beschaamde. ‘Dat die biechtstoelen de schakel zijn tussen het verleden en heden raakt mij nog het meest.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant