Nederland gaat eerder naar de stembus dan verwacht, want na elf maanden kwam afgelopen week een eind aan het kabinet-Schoof. De partijen staan in campagnestand, maar hoe staan ze ervoor?
Nog geen twee jaar geleden draaide het maar om één ding in politiek Den Haag: wat gaat Pieter Omtzigt doen? Het kabinet-Rutte IV was gevallen over asiel en na het aangekondigde vertrek van voormalig VVD-leider Mark Rutte lag het speelveld open.
Wekenlang waren de ogen gericht op Omtzigt, wiens net opgerichte NSC weleens de grootste partij kon worden. Hoe anders is dat nu?
Het regeren met de PVV heeft verkeerd uitgepakt voor de jonge partij. De heilig verklaarde rechtstaatverklaring bleek niet meer dan een papieren werkelijkheid. Daarnaast zetten coalitiegenoten NSC weg als dwarsligger.
Van de huidige twintig Kamerzetels heeft NSC er in de peilingen inmiddels nog een tot drie over. Ook Omtzigt is vertrokken. Het is de vraag of NSC zonder hem nog bestaanszekerheid heeft.
Partijleider Nicolien van Vroonhoven zal bij zichzelf te rade moeten gaan. Is zij de aangewezen persoon om de lijst aan te voeren? Vooralsnog hebben zich geen andere kandidaten gemeld.
Ook BBB gaat het niet voor de wind. De partij, groot geworden door zich te richten tegen het stikstofbeleid van de kabinetten-Rutte III en IV, zit nu zelf aan de knoppen. Nederland zou een vuist gaan maken tegen Brussel, maar al snel bleek het stikstofprobleem complexer.
Het is demissionair landbouwminister Femke Wiersma bijvoorbeeld nog niet gelukt de duizenden PAS-melders te helpen. Deze boeren, die door het handelen van de overheid een illegale natuurvergunning hebben, verkeren al jaren in onzekerheid.
In de peilingen is BBB gehalveerd: van zeven zetels naar zo'n drie zetels.
Het CDA heeft na zware jaren juist de weg naar boven teruggevonden. De eens zo grote partij haalde bij de vorige verkiezingen slechts vijf zetels, maar staat nu in de peilingen op zo'n achttien zetels.
Partijleider Henri Bontenbal, in het najaar van 2023 nog een nieuw gezicht, lijkt te profiteren van het verval bij NSC. Ook zet hij zichzelf neer als een degelijke politicus die het "eerlijke" verhaal wil vertellen.
Dat betekent ook dat Bontenbal geen grote beloftes wil maken - die je in campagnetijd om de oren vliegen. Het zal moeten blijken of de CDA-leider overeind blijft te midden van al het verwachte geweld.
Op links is er sinds de verkiezingen van 2023 nog niet veel bewogen in de peilingen. SP, Partij voor de Dieren en GroenLinks-PvdA krijgen er op dit moment enkele zetels bij. Ook bij middenpartij D66 is al anderhalf jaar geen grote groei te zien.
GL-PvdA, nu de grootste oppositiepartij, zal de strijd aan moeten met VVD en/of PVV. Die drie partijen gaan in de huidige peilingen aan kop. Mocht asiel opnieuw een groot verkiezingsthema worden, dan is dat geen gunstig scenario voor GL-PvdA.
In de podcast Frans van NU.nl zegt leider Frans Timmermans dat zijn partij de "verkiezingen niet kan winnen op migratie, maar wel verliezen".
Maar de leden van GL-PvdA moeten voor de campagne losbreekt eerst een belangrijk besluit nemen. Zij kunnen deze week stemmen of ze één nieuwe partij willen vormen. Het moet gek lopen willen zij niet voorstemmen.
Maar ongeacht de uitslag zal er op de komende kieslijst nog geen nieuw logo pronken. Voor de oprichting van zo'n nieuwe partij komen de verkiezingen net te vroeg.
Wel doen GroenLinks en PvdA, net als in 2023, mee met één verkiezingsprogramma, één lijst en één lijsttrekker. Frans Timmermans wil die rol nog een keer op zich nemen, maar uiteindelijk besluiten de leden erover. Vooralsnog hebben zich geen andere kandidaten gemeld.
De grote vraag die boven de markt hangt, is of de VVD nog een keer in zee gaat met de PVV. VVD-leider Dilan Yesilgöz zette de deur daarvoor in de zomer van 2023 op een kier.
Na een jarenlange blokkade was een stem op PVV-leider Geert Wilders plots geen verloren stem meer. De partij steeg in de peilingen en werd mede door het SBS-verkiezingsdebat met afstand de grootste.
Wilders heeft de afgelopen maanden een aantal zetels verloren in de peilingen, maar staat nog steeds op gelijke hoogte met de VVD (en GL-PvdA). Die peilingen dateren overigens wel van voor de kabinetsval. Het zal dus nog moeten blijken of zijn achterban hem de breuk kwalijk neemt of niet.
Zelf hoopt Wilders op nóg meer zetels en het premierschap. Maar alleen regeren is in Nederland in de praktijk geen optie. En als de VVD de deur weer dichtgooit, is regeren voor Wilders uitgesloten. Ook het CDA sluit de samenwerking met de PVV uit.
Yesilgöz zal naar alle waarschijnlijkheid opnieuw de lijsttrekker van de VVD zijn. Zij moet balanceren. Mocht Yesilgöz de PVV uitsluiten, dan wacht haar de lastige opdracht zich te verzoenen met links. Ze gaf al toe te vrezen dat Wilders deze week de enige kans op rechts beleid heeft verspild.
Maar als we één ding weten, is dat er in Den Haag gekkere dingen kunnen gebeuren. Door een bepaald campagnethema kan een kleinere partij zomaar de wind in de rug krijgen.
Ook hebben de afgelopen jaren aangetoond dat nieuwkomers aantrekkingskracht kunnen hebben. Wie weet zijn deze verkiezingen eindelijk het moment voor een partij als JA21.
Voorman Joost Eerdmans profileert zich sinds 2021 als het fatsoenlijke alternatief op rechts. Nu een samenwerking met de PVV is mislukt, gaat hij de verkiezingen onder goede omstandigheden in. Vooralsnog staat de partij wel maar op zo'n drie zetels in de peilingen. In de campagne zal hij dus moeten vechten voor zichtbaarheid.
Source: Nu.nl algemeen