Zondag en maandag houdt Italië een referendum over vier arbeidsmarktskwesties, en een vijfde veelbesproken thema: het halveren van de termijn voor het aanvragen van het staatsburgerschap. De grote vraag is: gaan genoeg Italianen stemmen?
is correspondent Italië, Griekenland en de Balkan van de Volkskrant. Ze woont in Rome.
Hoe werkt het referendum?
Italiaanse kiezers kunnen zich zondag en maandag uitspreken over het afschaffen van vijf wetten. De spannendste vraag is echter niet zozeer of de kiezers ja of nee aanvinken, maar of de opkomstdrempel van 50 procent wordt gehaald.
Als dat gebeurt, wint de ‘ja’ vrijwel zeker en deelt de linkse oppositie, die het referendum initieerde, een gevoelige klap uit aan de rechtse regering. Die zet daarom vol in op een te lage opkomst.
Als de opkomstdrempel wordt gehaald, zou dat een nieuw hoofdstuk betekenen in een lange traditie van afschaffende referenda. In het verleden beslechtten referenda in Italië onder meer kwesties rondom echtscheiding, abortus en kernenergie.
Maar het halen van de opkomst is altijd een opgave. Sinds de Tweede Wereldoorlog vonden er 72 afschaffende referenda plaats, waarvan er slechts 39 de opkomstdrempel haalden. De afgelopen dertig jaar gebeurde dat zelfs maar bij twee van de tien referenda. Ook deze keer lijkt het onwaarschijnlijk: in een peiling vorige maand gaf slechts 30 procent van de Italianen aan te gaan stemmen.
Waar gaat het referendum over?
De belangrijkste initiatiefnemers zijn linkse oppositiepartijen en vakbond CGIL. Zij en andere progressieve organisaties voerden het afgelopen najaar campagne om de benodigde 500 duizend handtekeningen te behalen.
Vier van de vijf kwesties die nu op tafel liggen, gaan over de arbeidsmarkt: het moeilijker maken van ontslag, bescherming van kleine bedrijven, bescherming van tijdelijke contracten en het strenger verantwoordelijk houden van bedrijven voor ongelukken op de werkvloer.
Toch gaat het in de Italiaanse samenleving verreweg het meest over de vijfde kwestie, die over integratie gaat en niets met de andere vier te maken heeft. Voor de politieke oppositie is dit namelijk het hoofdpunt: het verkorten van de termijn waarna migranten van buiten de EU het Italiaanse staatsburgerschap mogen aanvragen. Nu is dat tien jaar, maar als uit het referendum een overtuigende ‘ja’ komt, wordt dat voortaan vijf jaar.
Ter vergelijking: in Nederland kun je na vijf jaar verblijf het staatsburgerschap aanvragen, zoals in veel West-Europese landen. In Italië kunnen EU-burgers uit andere landen het paspoort zelfs al na vier jaar aanvragen, maar voor migranten van buiten de EU is die termijn dus tien jaar. Na de aanvraag volgt nog een procedure van op papier maximaal drie jaar, voordat het staatsburgerschap een feit is.
Wat is de politieke betekenis van het referendum?
De gang naar de stembus van zondag kent verschillende politieke lagen. Ten eerste is er de strijd tussen de oppositie en de regering. De regering stuurt aan op een te lage opkomst, zodat de uitslag van het referendum niet geldig is.
Zo zei vicepremier Matteo Salvini dat hij niet gaat stemmen: ‘Ik breng tijd door met mijn kinderen.’ Ook zijn collega Antonio Tajani liet weten het referendum te negeren. Premier Giorgia Meloni verklaarde eerder deze week ‘wel naar de stembus te gaan, maar het stembiljet niet op te halen’.
De aankondiging leidde in Italië tot enige verwarring, maar blijkt volgens de wet een optie. Het is een actieve vorm van stemonthouding, waarbij de kiezer wel betrokkenheid toont, maar zelfs niet als blanco stemmer meetelt voor de opkomst.
Naast de strijd tussen regering en oppositie over de opkomst voltrekt zich ook nog een kleinere slag, om de inhoud van het referendum. De linkse partijen willen met de arbeidsmarktkwesties namelijk hervormingen terugdraaien die Matteo Renzi als premier doorvoerde tussen 2014 en 2016.
Renzi probeert namens zijn partij Italia Viva ook om kiezers naar de stembus te krijgen, maar moedigt hen aan om daar ‘nee’ te stemmen. Maar met 2 procent in de peilingen is die missie gedoemd te mislukken.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant