is columnist van de Volkskrant en werkt als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties.
In niets geeft de VVD-top er blijk van te beseffen dat we zijn aangeland bij een moment in de geschiedenis waarop we onze democratie kunnen maken of breken. Laat staan dat partijleider Dilan Yesilgöz, haar fractie en de VVD-bewindslieden hierin hun verantwoordelijkheid nemen.
Zelfs niet na de val van een kabinet dat in rampzaligheid alleen voor oorlogskabinetten onderdoet. En nee, dat kwam niet door ‘amateurisme’ of ‘onvermogen’, maar doordat de grootste coalitiepartner deel uitmaakt van een internationale, autocratisch-populistische beweging. Niet geïnteresseerd in beleid, wel in het verwerven van macht en het ondermijnen van systeem en samenleving.
Wat doet Yesilgöz? Ze veinst dat ze helemaal achter de tien asieleisen staat waar Geert Wilders het kabinet op liet vallen, al weet zij dat die een puinhoop van het land zouden maken en de rechtsstaat zouden aantasten. Over het antwoord op de vraag of de VVD na twee fiasco’s nog een derde keer met de PVV in zee zal gaan, moet ze nog ‘nadenken’.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Een uitgestoken hand naar PVV-stemmers is nodig. Maar misschien kan dat met verbinding, ideeën en resultaten in plaats van met dit angstige positiespel? Want angst is het. Angst dat Wilders kan zeggen: wie VVD stemt, krijgt Frans Timmermans erbij. Een electorale angst die zo verlammend is dat Yesilgöz, staand tussen de brokstukken van een coalitie met een ondemocratische partij, nog niet over haar lippen krijgt: ‘Dit doen we nooit meer.’ De VVD verworden van speler tot speelbal.
Dat krijg je, als tactiek je enige richtsnoer is. Het geldt al langer voor de VVD, maar onder Mark Rutte was de partij tenminste nog behendig in zulk cynisch opereren. Het suffe is dat de keuzen die de VVD tegenwoordig maakt niet alleen slecht voor Nederlanders zijn en gevaarlijk voor de democratie, maar óók niks opleveren voor de partij.
Dat begon al door asielmigratie – een van vele kwesties waar Nederland een antwoord op zoekt – op te blazen tot prioriteit van mythische proporties. Een cadeau voor Wilders. Vervolgens hief Yesilgöz de ban op samenwerking met hem op, die haar voorganger nog had uitgesproken omdat Wilders ‘de liberale kernwaarden van ons land afwijst’, ‘de instituties ondermijnt die de basis vormen van onze democratische rechtsstaat’, ‘geen verantwoordelijkheid wil nemen’ en omdat ‘vertrouwen ontbreekt’. Daarmee gaf ze de PVV de verkiezingswinst op een presenteerblaadje, want kiezers wisten nu dat een stem op die beweging geen verloren stem was.
Opnieuw lijkt zij zich te misrekenen. Want zolang ze de PVV niet afwijst, kan ze net zo goed een bord om haar nek hangen met ‘chaos en ellende’. Bontenbal en Jetten hoeven er alleen maar op te wijzen.
Uiteraard zijn de verkiezingszorgen van de VVD, de partij waar ik naast D66 onlangs lid van ben geworden, niet zo belangrijk. Het grootste probleem is zelfs niet dat politiek Den Haag door provincies, gemeenten, praktijkmensen, maatschappelijke organisaties, ondernemers en burgers inmiddels wordt beschouwd als een soort natuurramp waar je nu eenmaal rekening mee hebt te houden. Nee, het ernstigst is dat de VVD in haar panische pogingen tot zelfbehoud een democratie – waarvoor is gevochten en die we tachtig jaar hebben mogen koesteren – op de schroothoop dreigt te gooien.
Wereldwijd blijft van de liberale democratie steeds minder over, omdat volksmenners bijna alles kapot proberen te maken wat zij nodig heeft. Deze democratische erosie verloopt snel en makkelijk. Herstel, bewijst Polen, is uiterst moeilijk is en misschien onmogelijk. Wanneer democraten – rechts, links en uit het midden – zich samen teweerstellen, zijn zij misschien tegen deze aanvallen bestand, al blijft het een gevecht. Maar wanneer een aanzienlijke groep democraten, zoals de VVD, besluit antidemocraten te faciliteren, is de neergang niet te stoppen.
Zo sluipen niet alleen onvrijheid en ongelijkwaardigheid binnen, zo komt ook onze veiligheid in het geding. Iets wat juist de VVD, die zich profileert als defensiepartij, zich zou moeten aantrekken. ‘Het feit dat er in Hongarije nu geen democratische rechtsstaat meer is, is voor ons gevaarlijk’, legt hoogleraar recht en politiek in internationale betrekkingen John Morijn uit in een interview met Trouw. ‘We kunnen in de Europese Unie niet de besluiten nemen die voor onze veiligheid belangrijk zijn, want Hongarije blokkeert die steeds. Het is voor ons ook gevaarlijker geworden omdat Hongarije een Navo-lidstaat is. Puur het feit dat we niet meer alleen worden omringd door democratische rechtsstaten, heeft effect op onze eigen veiligheid.’
Democratische uitholling en heulen met agressieve dictators gaan samen. Dus is het niet te rijmen dat Yesilgöz wél Wilders verwijt dat hij een weekend in Hongarije doorbrengt met ‘Poetin-vriendjes’ en niet een nieuwe samenwerking vlot en categorisch afwijst.
Er zal wel gebrainstormd zijn. In De Telegraaf vermoedt voormalig VVD-spindoctor Henri Kruithof dat Yesilgöz ‘een geschikt moment zoekt om nieuws te kunnen maken’ met het uitsluiten van Wilders. In De Groene souffleert een VVD-fractielid een tekst voor haar: ‘Ik sluit de PVV niet uit en zijn kiezers ook niet, maar ik zie dat het CDA, NSC, D66, GroenLinks-PvdA dat allemaal wél doen. Dus wat ik er ook over zeg, een stem op Wilders is sowieso een verloren stem.’
Het is kronkelig denken waarvoor je niet alleen ver van principes en overtuigingen moet zijn afgedreven, maar ook van een samenleving buiten politiek Den Haag, waarin steeds meer mensen dit soort spelletjes doorzien.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant