Zeker negen dure medicijnen dreigen de zorgkosten de komende jaren onnodig op te drijven door een trucje van de farmaceut. Daarvoor waarschuwt het Zorginstituut in zijn laatste ‘horizonscan’, een overzicht welke medicijnen komende jaren mogelijk vergoed worden vanuit de basisverzekering.
is zorgverslaggever van de Volkskrant.
Het trucje waarvoor het Zorginstituut waarschuwt heet ‘evergreening’. Daarbij past de farmaceut, meestal vlak voordat een medicijn uit patent gaat, een geneesmiddel net een klein beetje aan, zodat het opnieuw tien jaar patentbescherming geniet, en de fabrikant dus een hoge prijs kan blijven vragen.
Een farmaceut wijzigt bijvoorbeeld de toedieningsvorm; een pil in plaats van een injectie, of één pil met twee werkzame stoffen in plaats van twee verschillende pillen. Dat levert vaak gemaksvoordelen op voor de patiënt (en zorgverleners), maar is ook bedoeld om te voorkomen dat generieke fabrikanten die de medicijnen na de eerste patentperiode mogen namaken, voet aan de grond krijgen. De praktijk wijst namelijk uit dat zónder evergeening prijsdalingen van zo’n 70 procent gebruikelijk zijn.
De zorgen van het Zorginstituut zijn dusdanig serieus dat het de Autoriteit Consument en Markt (ACM) op de hoogte heeft gebracht van de aankomende prijsstrategie 2024 tot en met voorjaar 2025 gaat het dus om negen signalen.
De ACM laat weten niet eerder evergreenings-praktijken te hebben bestraft, maar signalen van mede-toezichthouders serieus te nemen. ‘Het is dan de vraag of een leverancier een machtspositie heeft en die machtspositie ook misbruikt. Pas dan kunnen wij optreden’, schrijft de marktwaakhond in een reactie.
Ook het Zorginstituut zelf heeft weinig middelen om evergreening aan te pakken. Het instituut kan (in een advies aan de minister) alleen eisen stellen aan de prijs, wanneer de farmaceut bij de nieuwe patentaanvraag ook de werkzame stof wijzigt. Gebeurt dat niet, dan stroomt het middel automatisch de basisverzekering in, en is het aan zorgverzekeraars en ziekenhuizen om te onderhandelen over de prijs.
‘Het stelsel in zijn huidige vorm is nu nog onvoldoende ingericht om evergreening aan te pakken’, stelt het instituut. De nadelen kunnen groot zijn: niet alleen drijft het de zorgkosten op, ook wachten patiënten soms onnodig lang op de voordelen van de geüpdate medicijnen, omdat farmaceuten ze pas op de markt brengen wanneer het patent op het originele middel bijna is verlopen.
Bovendien ontmoedigt evergreening andere farmaceuten om met eigen alternatieven te komen. Zo verschijnen er minder generieke medicijnen en zogheten biosimilars van het originele medicijn, omdat de kans op een stevig marktaandeel kleiner is. Uit een recent rapport blijkt dat voor tweederde van de biologics (medicijnen die worden gemaakt met behulp van levende organismen, zoals stamceltherapie, gentherapie en immunotherapie) die binnenkort uit patent gaan, er geen goedkope namaakversie in ontwikkeling is.
Dat farmaceuten zo lang mogelijk beToch is te verklaren, zegt een woordvoerder van de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen (VIG), de branchevereniging van farmaceuten. ‘De concurrentie om investeringskapitaal is enorm, dus dat farmaceuten de opbrengsten van innovaties proberen te maximaliseren is niet geheel onverklaarbaar. Maar dat doen ze wel met zinnige aanpassingen: je krijgt niet zomaar een patent op een kleine aanpassing, de toetsing is streng.’
Bovendien hekelt de VIG de focus op de kosten, en pleit de vereniging voor een ‘genuanceerde blik’, zodat het zicht op wat de innovaties opleveren niet ‘vertroebelt’. ‘Je gaat ook niet in één keer van een stoomtrein naar een tgv, daar zitten vele stappen tussen, die stuk voor stuk waardevolle innovaties zijn’, aldus de woordvoerder. Een pil in plaats van een infuus maakt het leven van een patiënt makkelijker en ontlast het zorgsysteem, aldus de VIG, en leidt daarmee tot passende zorg.
In de horizonscan van deze maand staan 345 nieuwe medicijnen en nog eens 275 indicatie-uitbreidingen van al bestaande medicijnen. Niet eerder stonden zoveel geneesmiddelen te trappelen om de markt te betreden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant