DEN HAAG - Wie naar Scheveningen rijdt, is er vast weleens langs gekomen: Huize Windekind aan de Nieuwe Parklaan. Een in het oog springend huis met een opmerkelijk dak. Maar weinig mensen weten dat er ook een vreselijke geschiedenis kleeft aan dit pand. Met martelingen, verhoren, ernstig gewonden én met een kleurrijke eerste bewoner die nog steeds omgeven is door mysteries en schandalen.
Het is een enorm contrast: de villa staat er mooi bij zo aan de rand van het Westbroekpark. Het werd gebouwd in 1927 door architect Dirk Roosenburg in de stijl van het zakelijk expressionisme. Maar in de Tweede Wereldoorlog was dit huis het decor van zeer heftige gebeurtenissen.
Dit architectonisch hoogstandje is een Rijksmonument. Het bijna honderd jaar oude pand werd ooit gebouwd in opdracht van François van 't Sant. 'Een van de meest mysterieuze figuren uit de hedendaagse Nederlandse geschiedenis', schreef zijn biograaf Sytze van der Zee.
In zijn boek 'Harer Majesteits loyaalste onderdaan', doet hij in zo'n vierhonderd pagina's de geschiedenis van Van 't Sant uit de doeken.
Deze man werd in 1929 hoofdcommissaris van de Haagse politie. Later werd hij volgens Van der Zee de vertrouwensman van koningin Wilhelmina 'inzake de buitenechtelijke escapades van haar man'. Prins Hendrik, dus.
De naam van de prins werd genoemd in verband met een homobordeel in de stad, schrijft Van der Zee. Ook met andere vrouwen dan zijn eigen echtgenote zou hij zich volgens de schrijver niet onbetuigd hebben gelaten.
Van 't Sant moest de gevolgen daarvan in goede banen leiden en de prins een beetje in toom houden, zo leek het.
Van 't Sant zelf zou ook niet van onbesproken gedrag zijn, werd gefluisterd. Zo zou hij een dubieuze rol hebben gespeeld bij een erfeniskwestie.
Haalde hij daar het geld vandaan voor de bouw van Villa Windekind? Het maken van de villa aan de Nieuwe Parklaan kostte in 1927 zo'n 100.000 gulden, schrijft Van der Zee. Dat was destijds echt een fortuin.
'Critici vroegen zich mompelend af waar hij toch de duiten vandaan had gehaald voor deze vorstelijke woning', staat in het boek. 'Tja, kostbaar, inderdaad', zegt Raymund Schütz. Hij is senior onderzoeker bij het Haags Gemeentearchief en houdt zich onder andere veel bezig met de Tweede Wereldoorlog.
'Hoe van 't Sant de bouw heeft kunnen financieren, dat weet ik niet', zegt Schütz. 'Hij was een opmerkelijke persoonlijkheid, over wie veel geruchten zijn geweest. Maar er is heel weinig bewezen.'
Van 't Sant zou volgens de historicus in de jaren voor de oorlog vooral bezig zijn geweest met prins Hendrik die 'allerlei dingen deed die je als lid van het koningshuis beter niet kon doen'.
Schütz: 'Hij ging op stap, ging zich weleens te buiten aan verhoudingen met andere personen dan zijn echtgenote, zo wilden de verhalen. Die ken ik ja, maar ik heb daar geen studie van gemaakt.'
Over wat er zich tijdens de Tweede Wereldoorlog allemaal heeft afgespeeld in de schitterende villa, daarover weet hij des te meer.
'Van 't Sant was toen als particulier secretaris van koningin Wilhelmina met de koninklijke familie mee naar Engeland gevlucht. Windekind was in beslag genomen door de Duitsers, net als een aantal naastgelegen panden. Daar zaten allerlei Duitse instanties en autoriteiten.'
In Windekind was de Sicherheitsdienst (SD) gevestigd. 'Een soort staatsveiligheidsdienst, waar mensen die als tegenstander werden gezien werden verhoord. Communisten, verzetsmensen, maar vooral joden. Met die verhoren moest in kaart worden gebracht wie onderduikers hielpen, wie er nog meer communist waren, enzovoort.'
De slachtoffers werden tijdens die verhoren zwaar mishandeld, vertelt hij. 'Er gebeurden daar gruwelijke dingen om ervoor te zorgen dat mensen gingen praten. Het speelde zich vooral af in de kelder. Ze wilden de mensen breken en daarvoor werd van alles ingezet. Elektrische schokken, mensen vastbinden op een stoel en in elkaar slaan, tot bloedens toe. Echt heel heftig.'
Deze mensen zaten meestal al vast in de Scheveningse gevangenis aan de Pompstationsweg, in de volksmond ook wel het 'Oranjehotel' genoemd. 'Daar werden ze dan uit opgehaald voor een verhoor. Of ze werden direct na hun arrestatie naar Villa Windekind gebracht', zegt Schütz.
'Die Sicherheitsdienst werd geleid door Franz Fischer. Dat was een hele fanatieke nazi, die het vooral had gemunt op Joden. Hij was één van de Drie van Breda - bekende Duitse oorlogsmisdadigers - die na de oorlog tot levenslang werd veroordeeld.'
Fischer was betrokken bij de deportatie van ongeveer 14.000 joden uit Den Haag, die bijna allemaal werden vermoord.
In 1949 werd hij veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. In hoger beroep kreeg hij alsnog de doodstraf, maar koningin Juliana verleende hem gratie, omdat ze principieel tegen de doodstraf was. Toen werd het alsnog levenslang.
Hij zat bijna veertig jaar in de koepelgevangenis in Breda. In 1989 werd hij vrijgelaten, waarna hij binnen een jaar zijn laatste adem in Duitsland uitblies.
Villa Windekind staat er nog steeds. Het huis is inmiddels al decennia weer als woonhuis in gebruik. Volgens schattingen op internet is het pand in de huidige markt zo'n drie miljoen euro waard.
Source: Omroep West Den Haag