Greg Nottrot en zijn groep het NUT staan dit jaar met maar liefst drie nieuwe voorstellingen en een ‘giftshop’ op Oerol. Het thema: geld. Is het festival op Terschelling wel de juiste plek om het over idealisme, activisme en kapitalisme te hebben?
schrijft voor de Volkskrant over toneel en jeugdtheater.
‘Mag ik jullie geld?’ Twee jaar geleden vond er een wonderlijk theatraal experiment plaats op Oerol Festival. Nietsvermoedend publiek dat een kaartje (à 19 euro) had gekocht voor de voorstelling Goed goud geld moest eerst helemaal naar de top van een duin lopen. Hier, met uitzicht over het dorp West-Terschelling en de Waddenzee, had theatermaker Greg Nottrot zich verschanst, met alleen een troep gulzige meeuwen als medespelers. Toen iedereen zat, klapte de val dicht.
Ons geld wilde Nottrot hebben, zo veel mogelijk geld. Het doel bleef vaag: een of andere zuurstof producerende dome te midden van het duinmeertje in Hee, even verderop, waarmee we zogenaamd de wereld zouden gaan redden.
Wat we wel duidelijk zagen: hoeveel geld Nottrot onbeschaamd en met veel gevoel voor show uit ieders broekzak kon kloppen. Het resultaat na tien dagen spelen op Oerol: ruim 40 duizend euro. Inclusief de daarna gespeelde voorstellingen op het Berlijnplein in Utrecht is de voorlopige tussenstand 123.414 euro.
Wat was precies de bedoeling hiervan en wat heeft al dat geld opgeleverd? Dat komen we dit jaar te weten op Oerol, het locatietheaterfestival dat van 13 tot en met 22 juni weer op Terschelling te bezoeken is. Want Nottrot en zijn groep, het NUT, zijn terug. Dit keer met maar liefst drie nieuwe voorstellingen en een ‘giftshop’. Geld is het overkoepelende thema en al het werk is te zien op het oude voetbalveld in West-Terschelling. Dus niet meer met het hoofd in de wolken, maar met de poten op het gras. Tijd voor wat realisme.
Wat in elk geval niet is gerealiseerd, is de bouw van die klimaatneutrale drijvende dome op het duinmeertje in Hee, als verbeelding van een nieuw, duurzaam kapitalisme. Op die plek speelt nu een andere voorstelling.
Want wat bleek? ‘De wintertaling en de velduil moeten daar van Staatsbosbeheer kunnen broeden’, legt Nottrot uit in zijn repetitielokaal in Utrecht. ‘Bovendien hadden we te weinig geld. Ik wilde eigenlijk 250 duizend euro ophalen. Kortom, al die praktische dingen die dromen in de weg staan.’
Realisme, het leek hem een mooi thema voor zijn vervolgvoorstelling Belofte maakt schuld. Deze speelt en maakt hij op Oerol samen met theatermaker en schrijver Martin Rombouts, die hij in 2023 ontmoette tijdens Goed goud geld.
De aanvankelijke euforie over het opgehaalde bedrag verdampte redelijk snel. ‘Ik vroeg de mensen destijds om hun overtollige kapitaal aan mij te geven en ze mochten er niks voor terugverwachten. Maar toch voelde het voor mij steeds meer als een enorme schuld die ik aan het opbouwen was. De verantwoordelijkheid om het goed te besteden, werd een enorme last. Hoe kun je dat ooit goed doen? En hoe word je daar niet cynisch van? Daarover willen we het nu hebben.’
Het hielp niet dat hij maar de helft van zijn benodigde bedrag ophaalde. Ongeveer de helft van de toeschouwers doneerde niks. Dat kwam ook doordat stellen vaak maar eenmaal iets gaven. De gemiddelde gift lag rond de 40 euro. De gulste gevers tikten boven op de Terschellingse duinen achteloos 5.000 euro af, één persoon zelfs 6.600. ‘Onthutsend toch?’
‘Dat is een jaarsalaris in Suriname’, zegt medemaker Martin Rombouts. Hij bezocht de voorstelling in 2023 vanwege ‘een fascinatie voor alles dat met geld te maken heeft’ en zag iets dat hij nog nooit eerder op Oerol had gezien, waar hij als schrijver voor de festivalkrant toch al veel had gezien.
‘Het was waanzinnig, wat ik daar bij Greg meemaakte. Iedereen om me heen was geld aan het weggeven. Alsof ik in een uurtje een complete massapsychose meemaakte. Blijkbaar is geld zo goedkoop, dacht ik.’ Na afloop ontmoette hij Nottrot en begonnen ze samen na te denken over een vervolg.
Rombouts, die bekendheid vergaarde als winnaar van De slimste mens in 2023 en onlangs met de publicatie van zijn eerste boek Boek 1, moest er naar eigen zeggen Expeditie Robinson voor afzeggen. Straks staan ze beiden als min of meer zichzelf op het podium en voeren ze een gedachtestrijd over de betekenis van geld in onze maatschappij in het algemeen en van de ruime ton in hun handen in het bijzonder.
Nottrot: ‘Ik heb Martin beloofd dat de omstandigheden op Terschelling beter zullen zijn dan bij Expeditie Robinson. Een interessante parallel is dat eilanden de perfecte plek zijn om utopieën vorm te geven. Het verschil is dat Expeditie Robinson daar de meest decadente entertainmentvorm van is, pure afleiding.’
Rombouts’ fascinatie komt voort uit schaarste. Hij is opgegroeid met weinig geld en een moeder die zich er totaal niet voor interesseerde. ‘Van nature heb ik altijd willen weten waarom de dingen gebeuren zoals ze gebeuren. Pas vrij laat kwam ik erachter dat het antwoord heel vaak geld is. Het fascineert me ook hoe internet veranderd is in een plek waar alles om geld draait. En dat wordt alleen maar erger.’
Naast Belofte maakt schuld maakt het NUT op Oerol dit jaar De kapitalisten, een talkshow waarin acht theatermakers onder leiding van Greg Nottrot en Elke van Boxmeer in gesprek met ‘visionaire vermogenden en experts’ nieuwe vormen van kapitalisme onderzoeken. Met George Tobal maakt Nottrot ook nog Doekje voor het bloeden, muziektheater over het tragische levensverhaal van de arme, thuisloze Willem.
En na alle voorstellingen wordt het publiek door The Gift Shop geleid, een museumwinkel waarin kunst (van illustrator Mart Veldhuis) wordt verkocht om andermans schulden af te lossen. Nottrot, al sinds 2006 bijna jaarlijks een vaste gast op het festival, ziet dit als zijn grote finale. ‘Ik heb Oerol hierna wel zo’n beetje uitgespeeld.’
Terugkerende vraag in veel van zijn werk is hoe idealisme, activisme en nu dus kapitalisme praktisch bruikbaar zijn om de wereld beter te maken. Wat maakt Oerol nou zo’n perfecte locatie daarvoor? Nottrot: ‘Ten eerste: het is op een eiland. Je trekt je daar makkelijk terug uit de echte wereld, uit je bubbel, om samen na te denken over alternatieven, weg van de afleidingen van alledag.
‘Ten tweede: er is massa tijdens zo’n festival. Je bereikt er als kunstenaar veel meer mensen. Het publiek is ook anders van samenstelling dan thuis, waar veel toeschouwers mij al kennen. En ja, op Oerol heb je ook een vermogender publiek. Dat bleek wel uit alle antwoorden die ik kreeg op de vraag hoeveel geld mensen hadden.’
Wat ook bleek was dat vermogende mensen niet de gulste mensen zijn. Toen hij zijn voorstelling op de thuisbasis in Utrecht speelde, haalde hij veel meer geld op. Rombouts: ‘Wat op Oerol natuurlijk niet helpt is dat iedereen de hele dag al aan het uitgeven is, aan kaartjes, boottickets, huurfietsen, eten, drank, overnachtingen. Het houdt een keer op.’
Op Oerol vinden we volgens Nottrot dus de ideale condities om met kunst de wereld een beetje te verbeteren. ‘Er ligt een verantwoordelijkheid voor kunstenaars om alternatieven te verzinnen voor onze samenleving. In ons geval gaat dat niet om het omverwerpen van het kapitalisme, maar het bijstellen ervan. Ik wil mensen met vermogen helemaal niet het idee geven tegenover ze te staan, ik wil ze juist meenemen. Martin zei het ooit mooi: je kan armoede zien als een inefficiëntie van het kapitalisme, als een kinderziekte die nog opgelost moet worden. Dat is een interessant uitgangspunt, toch?’
Tijdens het spelen van Goed goud geld leerde Nottrot ook de verleidingen van het kapitalisme kennen. Tot zijn eigen verbazing botste zijn idealisme op zijn opportunisme. ‘Ik maakte die voorstelling vanuit het oprechte verlangen om het idee van het rendementsdenken los te laten. Als we overtollig kapitaal kunnen loslaten, dan zijn veel meer mensen gelukkig. Maar ik merkte ook dat ik elke voorstelling iets meer geld wilde ophalen dan de vorige. Ik was teleurgesteld als er maar 3.000 euro binnenkwam, terwijl ik de dag daarvoor nog 4.000 euro had opgehaald.’
Zijn verkooptrucjes werden allengs slinkser. ‘Ik merkte hoe goed ik was in het manipuleren van de groep. En hoe leuk ik het vond. Ik gebruikte alles: ik speelde in op angsten en verlangens. Zaken als groepsdruk en snelheid hielpen mee. Als je mensen een paar keer met onschuldige vragen hun hand laat opsteken, dan doen ze dat wanneer je ze daarna om het geld vraagt ook makkelijker. Als je aan het einde zegt dat we nog maar 400 euro achterlopen op het publiek van een dag eerder, dan is er altijd wel iemand die die 400 euro even bijlapt.’
Noem het hebzucht, noem het de lol van het verkopen. Het is een gevoel dat we allemaal kennen – en dat bij Nottrot een schuldgevoel heeft achtergelaten. Daarover, over de ongemakkelijk relatie die we allemaal met geld hebben, gaat Belofte maakt schuld. In talkshow De kapitalisten volgen dan de praktische oplossingen. ‘Ik hou niet van kunstenaars die alleen maar vragen stellen en nooit met antwoorden komen.’
Dat hij zijn publiek dit keer niet weer om geld gaat vragen, kan Nottrot overigens niet beloven.
Festival Oerol, 13 t/m 22 juni, Terschelling. Belofte maakt schuld en De kapitalisten zijn daarna samen te zien van 2 t/m 6 juli, Berlijnplein, Utrecht. Doekje voor het bloeden in Podium Hoge Woerd van 4 t/m 21 september, met daarna een theatertour. The Gift Shop reist met deze voorstellingen mee.
Geesten - De Poezieboys, Joost Oomen & Explore the North
Hoe vang je de geest? Na de poëtische slapstick van Lorca, twee jaar geleden, verkennen De Poezieboys en Joost Oomen nu het ongrijpbare fenomeen inspiratie.
Waterlogged - Julie Solberg / Cecilie Solberg
Trek een waadpak aan en onderga deze drijvende performance in het duinmeertje van Hee, een alternatief scheppingsverhaal van twee Noorse zussen.
Brabo Leone - Sarah Janneh / Nite
In deze muzikale solo onderzoekt de ongeëvenaarde Sarah Janneh de uitersten, waartussen ze vastzit. Zwart en wit. Brabant en Sierra Leone. Zangeres en actrice. Luid en stil.
Runner - Orkater/De Nieuwkomers: Patrick Ribeiro
Met spoken word, drillrap en gedichten vertelt Patrick Ribeiro het verhaal van een jongen die zich verzet tegen het bestaansrecht van een tweede leven.
Blaudzun in het Bostheater
In het Bostheater bij Formerum geeft zanger Blaudzun een inkijkje in zijn universum van duivelse muziek. Een reeks try-outs vol experiment en verhalen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant